HTX Quảng Ninh trăn trở bài toán nuôi biển

Bước vào năm 2026, nuôi biển tiếp tục được xác định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế hợp tác của Quảng Ninh. Tuy nhiên, từ thực tiễn sản xuất, điều mà các HTX quan tâm không còn là mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà là làm thế nào để nuôi biển phát triển ổn định, có tiêu chuẩn, có chuỗi liên kết và đủ điều kiện tiếp cận nguồn lực dài hạn.

Theo ông Ngô Tất Thắng, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Ninh, toàn tỉnh hiện có khoảng 368 HTX nuôi biển với tổng vốn đầu tư xấp xỉ 4.000 tỷ đồng. Quy mô lớn, song mô hình nuôi biển vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính hệ thống, từ hạ tầng kỹ thuật, tổ chức sản xuất đến thị trường và chính sách tín dụng. Chính vì vậy, năm 2026 được xác định là thời điểm phải sắp xếp lại nuôi biển theo hướng bài bản và bền vững hơn.

Một trong những vấn đề then chốt được các HTX đặc biệt quan tâm là thiếu bộ tiêu chuẩn kỹ thuật hạ tầng nuôi biển. Thực tế cho thấy, phần lớn lồng bè, dàn nuôi hiện nay chưa đủ điều kiện đăng kiểm, không thể thế chấp vay vốn ngân hàng. Đây là rào cản lớn khiến HTX khó mở rộng sản xuất, khó đầu tư công nghệ và càng khó nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Trước yêu cầu đó, Liên minh HTX tỉnh đang phối hợp xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật hạ tầng nuôi biển, dự kiến hoàn thành cuối năm 2026, đầu năm 2027, làm nền tảng cho chuẩn hóa sản xuất và tiếp cận tín dụng.

Từ góc nhìn cơ sở, đại diện HTX Ngư Long (đặc khu Vân Đồn) cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay của các HTX nuôi biển không chỉ nằm ở vốn, mà còn ở tính pháp lý của tài sản. HTX đang có nhu cầu vay từ 20-30 tỷ đồng để nâng cấp hạ tầng và ứng dụng công nghệ, song việc tiếp cận vốn ưu đãi rất khó do không có tài sản thế chấp trên đất liền, trong khi tài sản chính lại là dàn nuôi và khu vực biển được giao. “Nếu hạ tầng nuôi biển không được công nhận như một loại tài sản hợp pháp, HTX rất khó lớn lên”, đại diện HTX Ngư Long chia sẻ.

Bên cạnh đó, áp lực về mật độ nuôi và nguồn giống cũng đang trở thành mối lo chung. Tại đặc khu Vân Đồn, diện tích quy hoạch nuôi biển lên tới gần 24.000 ha, mật độ nuôi tăng gấp 2-3 lần so với trước đây, tình trạng thả giống ồ ạt cùng thời điểm khiến môi trường suy giảm, hàu chậm lớn, chất lượng thấp. Có thời điểm, giá hàu thương phẩm chỉ còn 3.000 đồng/kg, thậm chí phải bán làm thức ăn cho tôm. Trong khi đó, nguồn giống bố mẹ bị thoái hóa, sản xuất giống trong tỉnh còn hạn chế, buộc các HTX phải chi hàng trăm tỷ đồng mỗi năm để mua giống từ địa phương khác.

Từ thực tế này, các HTX đều chung quan điểm rằng nuôi biển không thể tiếp tục theo hướng “mạnh ai nấy làm”. Việc tái cơ cấu đối tượng nuôi, giảm dần các loài hiệu quả thấp như hàu, chuyển sang các đối tượng giá trị cao và ổn định hơn. Đồng thời, điều tiết mật độ nuôi, thời vụ thả giống là yêu cầu mang tính sống còn. Liên minh HTX tỉnh dự kiến tổ chức các hội nghị chuyên đề nuôi biển trong năm 2026 nhằm nhận diện lại chiến lược, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, tránh tình trạng dư thừa, rớt giá.

Một điểm sáng được các HTX đánh giá cao là chính sách giảm tiền sử dụng khu vực biển giai đoạn 2026-2030, từ 7,5 triệu đồng xuống còn 4 triệu đồng/ha/năm. Theo HTX Ngư Long, đây là chính sách thiết thực, giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào, song để tạo động lực dài hạn, các HTX kiến nghị tiếp tục xem xét miễn, giảm tiền sử dụng khu vực biển trong những năm đầu, đồng thời có cơ chế tín dụng phù hợp với đặc thù nuôi biển.

Về lâu dài, Liên minh HTX tỉnh Quảng Ninh xác định vai trò là cầu nối giữa HTX với chính sách, ngân hàng và thị trường. Nuôi biển chỉ có thể phát triển bền vững khi được tổ chức theo chuỗi giá trị, có tiêu chuẩn kỹ thuật, có quản trị chuyên nghiệp và được nhìn nhận đúng như một ngành kinh tế quan trọng. Đó cũng là kỳ vọng chung của các HTX nuôi biển khi bước vào năm 2026, năm bản lề cho một cách làm mới, bài bản và dài hơi hơn.