Bên trong phòng nuôi cấy mô của Hợp tác xã Phát triển giống và Nông nghiệp công nghệ cao Phước Thành (HTX Phước Thành, TP.HCM), những cây giống dứa MD2 được xếp ngay ngắn trong các bình nuôi. Trước khi trở thành cây giống có thể đưa ra vườn, chúng phải trải qua nhiều công đoạn từ phân tách mẫu, nhân giống, dưỡng cây đến thích nghi với môi trường bên ngoài.
Kỹ thuật viên thao tác trong tủ cấy vô trùng, thực hiện phân tách và nhân giống dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô. Ảnh: Trần Phi.
3 - 4 tháng cho một cây giống
Anh Dương Thanh Sơn, nhân viên kỹ thuật của Hợp tác xã Phát triển giống và Nông nghiệp công nghệ cao Phước Thành cho biết, quy trình nhân giống dứa bắt đầu từ nguồn mẫu do đơn vị chuyên môn cung cấp. “Từ mẫu ban đầu, chúng tôi tiến hành phân tách, xử lý rồi đưa vào môi trường nuôi cấy nhân tạo có đầy đủ dinh dưỡng để cây phát triển. Sau đó tiếp tục phân tách để nhân ra nhiều cây giống”, anh Sơn cho biết.
Theo anh Sơn, một trong những yêu cầu quan trọng nhất trong phòng nuôi cấy mô là điều kiện vô trùng. Chỉ cần môi trường hoặc thao tác kỹ thuật không bảo đảm sạch, mẫu cây rất dễ bị nhiễm bệnh, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng. “Cây nuôi cấy mô rất nhạy cảm. Nếu môi trường không sạch, không được tiệt trùng tốt thì cây có thể không sống được. Vì vậy, mọi khâu trong phòng nuôi cấy đều phải sạch và được kiểm soát kỹ”, anh Sơn chia sẻ.
Sau khi được đưa vào môi trường dinh dưỡng, cây tiếp tục trải qua các giai đoạn nhân và dưỡng. Ở từng giai đoạn, kỹ thuật viên theo dõi sự phát triển, phân loại cây. Những cây đạt yêu cầu được chuyển tiếp, cây chưa đạt sẽ được dưỡng thêm.
Các chồi dứa MD2 được kỹ thuật viên phân tách, chọn lọc trước khi đưa vào môi trường dinh dưỡng nhân tạo. Ảnh: Trần Phi.
Từ mẫu ban đầu đến khi cây đủ điều kiện đưa ra vườn thường mất khoảng 3 - 4 tháng. “Sau khi cây đạt yêu cầu trong phòng nuôi cấy, chúng tôi chuyển cho bộ phận kỹ thuật ngoài vườn để cây thích nghi với môi trường tự nhiên. Nếu chăm sóc đúng quy trình, tỷ lệ sống có thể đạt khoảng 90 - 95%”, anh Sơn cho hay.
Trong phòng nuôi cấy, hệ thống đèn LED được sử dụng để hỗ trợ quá trình sinh trưởng. Thời gian chiếu sáng được cài đặt theo từng giai đoạn, kết hợp với kiểm soát nhiệt độ, dinh dưỡng và điều kiện vô trùng. Khâu kỹ thuật trong phòng nuôi cấy quyết định nhiều đến chất lượng cây giống. Nếu từ nguồn mẫu, môi trường nuôi dưỡng đến quá trình nhân và dưỡng cây được kiểm soát tốt, cây khi ra vườn sẽ có độ đồng đều cao hơn và thuận lợi hơn trong quá trình chăm sóc.
Chủ động giống ngay tại địa phương
Theo ông Trần Tuấn Anh, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Phước Thành, dứa MD2 đã có mặt trên thị trường Việt Nam nhiều năm. Tuy nhiên tại Phước Thành, Hợp tác xã Phát triển giống và Nông nghiệp công nghệ cao Phước Thành là đơn vị tiên phong đưa giống này vào sản xuất theo quy trình bài bản.
“Điểm đáng chú ý là Hợp tác xã ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để sản xuất cây giống. Khi cây đủ điều kiện ra vườn sẽ tiếp tục có quy trình chăm sóc trước khi cung cấp cho người sản xuất”, ông Tuấn Anh cho biết.
Việc chủ động cây giống ngay tại địa phương không chỉ giúp kiểm soát chất lượng mà còn gắn với định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng của Phước Thành giai đoạn 2026 - 2030. Quá trình sản xuất, cung cấp giống phải bảo đảm cây an toàn, sạch bệnh và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Đây là điều quan trọng để người dân yên tâm khi tiếp nhận giống và đưa vào sản xuất.
Hiện cao su vẫn là một trong những cây trồng chủ lực của Phước Thành. Tuy nhiên địa phương cũng đang định hướng phát triển thêm những loại cây có giá trị kinh tế cao. Trong đó dứa MD2 được đánh giá là cây có tiềm năng, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của khu vực Đông Nam Bộ, đặc biệt là khu vực Bình Dương (cũ).
Những cây dứa MD2 sau quá trình nhân giống được đưa vào môi trường nuôi dưỡng, theo dõi sinh trưởng và kiểm soát chất lượng trước khi chuyển ra vườn để thích nghi với điều kiện tự nhiên. Ảnh: Trần Phi.
Việc sản xuất cây giống chất lượng ngay tại địa phương sẽ giúp người dân thuận lợi hơn trong tiếp cận nguồn giống khi có nhu cầu chuyển đổi cây trồng. Để có một cây dứa MD2 đủ điều kiện đưa ra vườn, từ mẫu ban đầu trong phòng nuôi cấy, cây phải trải qua nhiều công đoạn nhân, dưỡng và kiểm soát chặt chẽ điều kiện vô trùng, dinh dưỡng, ánh sáng cũng như quá trình sinh trưởng.
“Khi chủ động sản xuất cây giống ngay tại địa phương, HTX có điều kiện theo dõi cây từ giai đoạn nuôi cấy đến khi đưa ra vườn thích nghi. Những cây chưa đạt yêu cầu sẽ tiếp tục được dưỡng, theo dõi trước khi cung cấp cho người sản xuất. Việc kiểm soát chất lượng ngay từ đầu rất quan trọng, nhất là khi địa phương đang định hướng phát triển thêm những cây trồng có giá trị kinh tế”, ông Tuấn Anh nhấn mạnh.
Tuy nhiên theo ông, cây giống chất lượng mới chỉ là điểm khởi đầu. Khi dứa MD2 rời phòng nuôi cấy để bén rễ ngoài vườn hay đồng ruộng, hiệu quả sản xuất còn phụ thuộc vào việc lựa chọn vùng trồng, hoàn thiện quy trình canh tác, khả năng tham gia của người dân cũng như cách tổ chức sản xuất.
“Có cây giống tốt mới chỉ giải quyết được khâu đầu vào. Muốn người dân tham gia và duy trì sản xuất lâu dài còn phải tính đến vùng trồng phù hợp, kỹ thuật chăm sóc..., đặc biệt là đầu ra. Nếu sản xuất được tổ chức bài bản và sản phẩm có nơi tiêu thụ ổn định, người dân mới có cơ sở để yên tâm chuyển đổi”, ông Tuấn Anh nói.
Từ phòng nuôi cấy đến vùng sản xuất là hành trình dài hơn câu chuyện tạo ra cây giống. Khi các mắt xích từ giống, kỹ thuật, vùng trồng đến tiêu thụ được kết nối, việc chủ động giống dứa MD2 tại Phước Thành mới có thể chuyển lợi thế về công nghệ thành hiệu quả sản xuất thực tế, tạo thêm cơ sở cho địa phương trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
