Kiểm soát môi trường gắn với phát triển bền vững
Tham luận tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu: Từ chính sách đến hành động, ông Nguyễn Duy Nhật, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An khẳng định, những năm qua, việc triển khai Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 tại Nghệ An đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý. Hệ thống chính sách, pháp luật của tỉnh được ban hành đồng bộ, từ nghị quyết của Tỉnh ủy, HĐND đến các kế hoạch, quy định cụ thể của UBND tỉnh, góp phần cụ thể hóa các quy định của Trung ương phù hợp với thực tiễn địa phương.
Ông Nguyễn Duy Nhật, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An khẳng định, Nghệ An không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, mà hướng tới quản lý minh bạch, hiệu quả. Ảnh: Khương Trung.
Đáng chú ý, cải cách thủ tục hành chính là một điểm sáng mang tính đột phá. Thời gian giải quyết nhiều thủ tục được rút ngắn mạnh, có nội dung giảm tới hơn 50%, trong khi 100% hồ sơ vẫn được xử lý đúng và trước hạn. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, người dân mà còn khẳng định định hướng nhất quán của Nghệ An: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, mà hướng tới quản lý minh bạch, hiệu quả.
Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra được triển khai quyết liệt, có trọng tâm, góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về môi trường. Việc xử lý nghiêm các vi phạm, cùng với duy trì hiệu quả đường dây nóng 24/7, đã giúp địa phương kịp thời phát hiện, xử lý các vấn đề phát sinh, không để hình thành “điểm nóng” kéo dài. Đây là minh chứng rõ nét cho quyết tâm siết chặt kỷ cương môi trường bằng những hành động cụ thể.
Tỉnh Nghệ An hướng tới một môi trường xanh, bền vững. Ảnh: Đình Tiệp.
Ở chiều sâu, ông Nhật cho biết, công tác tuyên truyền, vận động cộng đồng cũng được triển khai sâu rộng, tạo sự lan tỏa trong toàn xã hội. Nhiều mô hình như “Biến rác thành tiền”, “Ngày Chủ nhật xanh”, “Làm sạch biển” đã góp phần thay đổi nhận thức, hình thành thói quen sống thân thiện với môi trường.
Đặc biệt, Nghệ An là địa phương có lợi thế lớn về tài nguyên sinh thái với Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An - khu dự trữ sinh quyển trên cạn lớn nhất cả nước. Đây không chỉ là tài sản môi trường mà còn là tiềm năng phát triển kinh tế xanh, kinh tế sinh thái trong tương lai.
Trong kiểm soát nguồn thải, tỉnh đã đạt kết quả đáng ghi nhận khi 100% cơ sở thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt hệ thống quan trắc tự động và truyền dữ liệu về cơ quan quản lý. Các tồn tại về cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng cơ bản được xử lý dứt điểm. Nhờ đó, chất lượng môi trường trên địa bàn cơ bản được kiểm soát, đa dạng sinh học tiếp tục được bảo tồn, hệ thống quan trắc được đầu tư đồng bộ.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Duy Nhật, Nghệ An vẫn đối mặt với những áp lực lớn, đặc biệt là trong quản lý chất thải rắn và hạ tầng xử lý môi trường chưa theo kịp tốc độ phát triển. Một số hệ thống xử lý nước thải đô thị hoạt động chưa hiệu quả; chi phí xử lý chất thải còn cao; cơ chế giá và chính sách xã hội hóa còn nhiều bất cập.
Trước thực tế đó, Nghệ An đang định hướng chuyển mạnh sang mô hình kinh tế tuần hoàn, coi chất thải là tài nguyên, giảm dần chôn lấp, tăng cường tái chế và tái sử dụng. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” cũng được thúc đẩy nhằm tạo động lực thay đổi hành vi.
Hoàn thiện luật để tháo gỡ điểm nghẽn
Từ thực tiễn triển khai, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đã đề xuất nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 theo hướng sát thực tế, dễ thực hiện và nâng cao hiệu quả.
Trọng tâm trước hết là tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và đăng ký môi trường theo hướng rõ ràng, thống nhất, tránh cách hiểu khác nhau giữa các cấp. Đối với các dự án nhóm III, cần quy định cụ thể, minh bạch hơn về trách nhiệm và thủ tục để tạo thuận lợi cho cả cơ quan quản lý và nhà đầu tư.
Cùng với đó, việc duy trì tiêu chí “nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt” trong xác định yếu tố nhạy cảm môi trường là cần thiết nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Nghệ An đề xuất tiếp tục khẳng định nguyên tắc phân loại tại nguồn, đồng thời tăng cường kiểm soát chất thải công nghiệp và nước thải nguy hại. Ảnh: Đình Tiệp.
Trong quản lý chất thải, Nghệ An đề xuất tiếp tục khẳng định nguyên tắc phân loại tại nguồn, đồng thời tăng cường kiểm soát chất thải công nghiệp và nước thải nguy hại. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, hướng tới biến chất thải thành tài nguyên.
Để nâng cao hiệu quả thực thi, cần xây dựng cơ chế đủ mạnh nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực xử lý chất thải, đẩy mạnh xã hội hóa, đồng thời ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý môi trường.
Bên cạnh đó, việc bảo đảm tính thống nhất giữa Luật và các văn bản hướng dẫn là yêu cầu cấp thiết nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, tạo thuận lợi cho địa phương, doanh nghiệp và người dân.
Từ thực tiễn cũng cho thấy, quản lý sức chịu tải của nguồn nước đang đặt ra nhiều thách thức. Ở một số khu vực, việc hạn chế tiếp nhận nước thải đã ảnh hưởng đến thu hút đầu tư, kể cả với các dự án có công nghệ xử lý tiên tiến. Vì vậy, cần có cơ chế linh hoạt hơn, cho phép xem xét các dự án có giải pháp xử lý hiệu quả, tái sử dụng nước hoặc góp phần cải thiện môi trường, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.
Đối với phân cấp, phân quyền, cần tính đến năng lực thực tế của địa phương, tránh tạo áp lực khi chưa đủ nguồn lực, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu cải cách thủ tục hành chính.
Từ thực tiễn Nghệ An có thể khẳng định, khi thể chế rõ ràng, quản lý hiệu quả và có sự đồng thuận xã hội, bảo vệ môi trường không còn là rào cản mà trở thành động lực cho phát triển.
