Hỗ trợ 1 tỷ đồng/năm cho nghiên cứu sinh xuất sắc làm chủ công nghệ lõi

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Quyết định số 2103/QĐ-BKHCN phê duyệt “Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030” (VREF), xác lập định hướng chuyển đổi căn bản trong chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học, từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho nghiên cứu xuất sắc, gắn với mục tiêu làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Đầu tư theo kết quả, tuyển chọn cạnh tranh

Theo đó, Chương trình VREF được tổ chức triển khai như một cấu phần trọng yếu trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó nghiên cứu sinh được đặt ở vị trí trung tâm của các nhiệm vụ nghiên cứu mũi nhọn.

Nguồn lực đầu tư được phân bổ có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các đề tài có khả năng tạo ra công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược, đồng thời bảo đảm sự phát triển cân đối giữa các lĩnh vực khoa học.

Một trong những nội dung trọng tâm của Chương trình là thiết lập cơ chế “đầu tư theo kết quả”. Việc tuyển chọn nghiên cứu sinh được tổ chức theo nguyên tắc độc lập, minh bạch, cạnh tranh, với hệ thống tiêu chí đánh giá gắn trực tiếp với sản phẩm đầu ra. Trên cơ sở đó, hằng năm dự kiến tuyển chọn và cấp kinh phí cho khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc để triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu đột phá.

Trong cơ cấu phân bổ nguồn lực, ưu tiên tập trung cho nhóm nghiên cứu sinh trực tiếp tham gia các nhiệm vụ làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; đồng thời dành một phần kinh phí cho các nhiệm vụ nghiên cứu đột phá trong các lĩnh vực khoa học khác. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm vừa tạo ra các đột phá công nghệ trọng điểm, vừa duy trì nền tảng phát triển khoa học toàn diện.

Các chỉ tiêu đầu ra của Chương trình được lượng hóa cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư. Theo đó, tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín thuộc nhóm Q1 hoặc danh mục có uy tín như Nature Index; tối thiểu 20% kết quả có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; tối thiểu 15% kết quả được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá chất lượng và tác động của các nhiệm vụ nghiên cứu.

Liên kết ba nhà, hướng tới phát triển công nghệ lõi

Chương trình đồng thời khuyến khích phát triển mô hình hợp tác đa chiều giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu - đào tạo và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp được xác định là chủ thể tham gia xuyên suốt từ khâu đề xuất nhiệm vụ, tổ chức nghiên cứu đến thương mại hóa kết quả.

Cơ chế đồng tài trợ được thúc đẩy nhằm huy động tối đa nguồn lực xã hội, đồng thời tăng cường liên kết quốc tế trong triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu.

Bên cạnh việc hỗ trợ từng cá nhân nghiên cứu sinh, Chương trình hướng tới hình thành mạng lưới các nhà khoa học trẻ, tạo nền tảng xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực ưu tiên.

Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài được khuyến khích nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu, giúp nghiên cứu sinh tiếp cận các chuẩn mực khoa học quốc tế ngay trong quá trình thực hiện đề tài.

Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các nghiên cứu sinh, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, cùng đội ngũ chuyên gia trong và ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Mô hình hệ sinh thái nghiên cứu mở được thiết lập nhằm kết nối hiệu quả giữa nghiên cứu - ứng dụng - thị trường, trong đó vai trò của doanh nghiệp được nhấn mạnh như một mắt xích quan trọng.

Về cơ chế tài chính, ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo, đồng thời tăng cường huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và các tổ chức trong và ngoài nước. Mức hỗ trợ tối đa đối với mỗi nghiên cứu sinh lên tới 1 tỷ đồng/năm, thời gian hỗ trợ không quá 3 năm; trường hợp cần thiết có thể gia hạn nhiệm vụ nhưng không tăng thời gian cấp kinh phí.

Kinh phí được sử dụng linh hoạt, tập trung cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế. Việc giải ngân gắn chặt với tiến độ và kết quả đầu ra, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Cơ chế quản lý Chương trình được thiết kế theo hướng linh hoạt nhưng chặt chẽ. Kinh phí được cấp và điều chỉnh theo kết quả thực hiện; các nhiệm vụ không đạt yêu cầu sẽ bị điều chỉnh hoặc chấm dứt. Đồng thời, rủi ro khoa học phát sinh từ bản chất nghiên cứu được xem xét chấp nhận trên cơ sở tuân thủ đầy đủ quy định, tạo điều kiện cho các nghiên cứu mang tính đột phá.

Song song với việc tăng quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu, Chương trình đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình đối với chất lượng học thuật, hiệu quả sử dụng nguồn lực và tác động thực tiễn của kết quả nghiên cứu.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện toàn diện Chương trình, bao gồm xây dựng quy chế, tổ chức tuyển chọn, cấp kinh phí, theo dõi, đánh giá và điều chỉnh trong quá trình triển khai.

Các đơn vị chức năng của Bộ và các tổ chức liên quan phối hợp triển khai nhằm bảo đảm Chương trình vận hành đồng bộ, hiệu quả, đúng định hướng.

Với định hướng lấy công nghệ lõi, sản phẩm và thị trường làm đích đến, Chương trình VREF được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm phát triển nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn cầu.