Hoàn thành nhưng vẫn chưa thể khai thác
Hồ nước ngọt Hậu Giang thuộc địa bàn ấp Vĩnh Thạnh, xã Vĩnh Tường (TP Cần Thơ), có quy mô 50 ha, diện tích mặt hồ khoảng 21 ha, dung tích trên 1,5 triệu m3. Công trình đã hoàn thành và bàn giao cho Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ quản lý từ tháng 5/2024.
Tuy nhiên đến nay, sau hơn 2 năm hoàn thành, hồ vẫn chưa có một quy trình vận hành, khai thác. Trong khi đó, riêng năm 2026, Sở Tài chính TP Cần Thơ đã bố trí khoảng 1,5 tỷ đồng để Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp thực hiện các hợp đồng quản lý, khai thác hồ.
Hiện trạng hồ nước ngọt Hậu Giang sau hơn 2 năm hoàn thành vẫn chưa có quy trình vận hành, khai thác. Ảnh: Kim Anh.
Việc hồ nước ngọt Hậu Giang chưa phát huy công năng, nhưng vẫn phải duy trì kinh phí quản lý đang gây lãng phí nguồn lực đầu tư nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho TP Cần Thơ phải sớm hoàn thiện cơ chế vận hành.
Theo ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tường, địa phương xác định, hồ nước ngọt là công trình có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm an ninh nguồn nước, ứng phó biến đổi khí hậu, phòng chống xâm nhập mặn và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, dù không trực tiếp quản lý, xã vẫn thường xuyên phối hợp với đơn vị quản lý để giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ nguồn nước và ngăn chặn các hành vi khai thác thủy sản trái phép, nhất là sử dụng xung điện. Đồng thời, trong thời gian chờ đợi công trình đi vào vận hành, khai thác, xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân không xả thải gây ô nhiễm và giữ gìn cảnh quan khu vực hồ xanh, sạch, đẹp.
Khai thác đa mục tiêu
Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đang phối hợp với đơn vị tư vấn là Trung tâm Ứng phó thiên tai và Biến đổi khí hậu thực hiện Đề án quản lý, khai thác, vận hành công trình hồ nước ngọt Hậu Giang.
Mục tiêu của đề án không chỉ xây dựng quy trình vận hành, bảo trì hồ nước ngọt Hậu Giang mà còn hướng tới hình thành cơ chế quản lý hiệu quả, khai thác tối đa các giá trị kinh tế - xã hội từ hồ chứa, phát triển mô hình du lịch cộng đồng và nâng cao giá trị tài sản công.
Đơn vị tư vấn đề xuất 4 nhóm hạng mục đầu tư hồ nước ngọt Hậu Giang, với tổng vốn hơn 588,5 tỷ đồng, để phục vụ vận hành hồ, cấp nước sinh hoạt, phát triển du lịch, điện mặt trời và các hạ tầng liên quan. Trong đó, gần 73,6 tỷ đồng từ ngân sách thành phố để ưu tiên đầu tư các hạng mục cấp bách như: trạm bơm, tuyến ống cấp nước thô kết nối nhà máy nước, công trình bổ sung nguồn nước cho hồ và hệ thống giao thông kết nối nhằm sớm đưa nguồn nước vào phục vụ người dân.
Cống điều tiết kết hợp trạm bơm tại hồ nước ngọt Hậu Giang ở xã Vĩnh Tường (TP Cần Thơ). Ảnh: Kim Anh.
Theo tính toán của đơn vị tư vấn, khi được đưa vào khai thác, hồ nước ngọt Hậu Giang sẽ cung cấp nguồn nước thô cho các nhà máy nước phục vụ hơn 200.000 hộ dân tại 4 xã gồm Vĩnh Tường, Vị Thanh 1, Vị Thủy, Hòa An và 2 phường Long Bình, Tân Bình. Đồng thời, việc khai thác nguồn nước còn giúp thành phố tránh thất thoát nguồn thu từ nước hồ khoảng 800 triệu đến 1 tỷ đồng mỗi năm. Nguồn nước của hồ cũng hoàn toàn có thể phục vụ các khu, cụm công nghiệp trong khu vực, góp phần bảo đảm nguồn nước ổn định cho sản xuất.
Đáng chú ý, đề án cũng định hướng khai thác hồ nước ngọt Hậu Giang theo hướng đa mục tiêu, thay vì chỉ phục vụ cấp nước. Với vị trí liền kề Khu du lịch sinh thái Việt Úc, hồ được đánh giá có nhiều lợi thế để trở thành điểm đến du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp của TP Cần Thơ.
Đơn vị tư vấn đề xuất tận dụng không gian quanh hồ để kết nối giới thiệu nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, xây dựng vùng trình diễn nông nghiệp đặc sản, góp phần hình thành điểm tham quan, trải nghiệm và quảng bá nông sản địa phương.
Bên cạnh đó, khu vực Vị Thủy - Vĩnh Tường có tiềm năng lớn phát triển điện mặt trời khi tổng bức xạ theo phương ngang đạt khoảng 1.738kWh/m2 mỗi năm. Việc khai thác nguồn năng lượng sạch này không chỉ góp phần bổ sung nguồn điện cho hệ thống mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.
Hồ nước ngọt Hậu Giang được đánh giá có nhiều lợi thế để trở thành điểm đến du lịch sinh thái. Ảnh: Kim Anh.
Ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố nhấn mạnh, công tác quản lý, vận hành hồ nước ngọt Hậu Giang cần được tiếp cận với tư duy mới, xem đây là tài sản công đặc biệt và phải khai thác tối đa các mục tiêu mà công trình có thể mang lại. Quan trọng hơn, trong các tình huống thiên tai, hạn hán hoặc xâm nhập mặn gây thiếu nước sinh hoạt, hồ phải phát huy ngay vai trò là nguồn cấp nước dự phòng cho người dân.
Ông Lý yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương phối hợp rà soát quy hoạch, sớm hoàn thiện đề án và đẩy nhanh đầu tư các hạng mục ưu tiên, đặc biệt là hệ thống giao thông kết nối, trạm bơm và tuyến cấp nước. Mục tiêu là rút ngắn tiến độ, đưa công trình vào khai thác sớm hơn để chủ động ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn.
Đối với công tác duy tu, nạo vét hồ nước ngọt Hậu Giang, thành phố cũng định hướng áp dụng công nghệ hút bùn hiện đại theo quy trình kỹ thuật, thay cho phương pháp cơ học truyền thống nhằm bảo đảm không ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước cũng như hoạt động lâu dài của công trình.
Theo UBND TP Cần Thơ, hồ nước ngọt Hậu Giang không đơn thuần là công trình hạ tầng thủy lợi mà còn đóng vai trò chiến lược quốc gia về đảm bảo an ninh nguồn nước trong điều kiện biến đổi khí hậu diễn biến nhanh và khó lường.
