Hiệu quả bất ngờ khi áp dụng SRI, nông dân thay đổi hẳn suy nghĩ

Vụ xuân 2026, trên nhiều cánh đồng ở Hà Tĩnh, phương thức canh tác lúa truyền thống đang dần được thay thế bằng các quy trình sản xuất tiết kiệm nước, giảm vật tư đầu vào và thân thiện với môi trường. Từ những mô hình điểm ban đầu, sản xuất lúa giảm phát thải đang cho thấy hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp phải thích ứng với biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững.

Lợi nhuận cao hơn 866.000 đồng/sào

Tại thôn Minh Tiến, xã Tùng Lộc, vụ xuân năm nay, gia đình ông Phan Đình Minh lần đầu áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ trên diện tích hơn 4 sào lúa MHC2. Khác với phương thức giữ nước thường xuyên như trước đây, ruộng lúa được điều tiết nước theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Ban đầu, ông Minh không tránh khỏi tâm lý lo lắng vì sợ ruộng thiếu nước sẽ ảnh hưởng đến năng suất. Tuy nhiên sau một vụ sản xuất, hiệu quả mang lại khiến gia đình ông thay đổi hẳn suy nghĩ. “Ruộng lúa thông thoáng hơn, bộ rễ khỏe, sâu bệnh giảm rõ rệt. Đặc biệt lượng nước tưới giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn đạt khoảng 4 tạ lúa tươi/sào (sào 500m2), chi phí sản xuất cũng thấp hơn trước”, ông Minh chia sẻ.

Không chỉ áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước, nhiều địa phương ở Hà Tĩnh còn đẩy mạnh mô hình canh tác lúa cải tiến (SRI) kết hợp cơ giới hóa đồng bộ nhằm giảm chi phí sản xuất và nâng cao giá trị hạt gạo.

Tại thôn Vân Cửu, xã Gia Hanh, mô hình SRI kết hợp mạ khay, cấy máy trên diện tích 10ha mang lại hiệu quả tích cực. Việc cấy thưa, điều tiết nước hợp lý và tăng cường sử dụng phân hữu cơ vi sinh giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, chống đổ ngã tốt.

Theo đánh giá từ mô hình, áp dụng SRI giúp tiết kiệm từ 25 - 50% lượng giống, giảm 20 - 30% lượng phân bón, tiết kiệm 30 - 50% nước tưới và giảm đáng kể sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đáng chú ý, trong suốt vụ sản xuất, mô hình hầu như không xuất hiện bệnh đạo ôn, cây lúa sinh trưởng đồng đều và cứng cây, ngay cả khi xảy ra mưa giông, lốc xoáy cuối vụ vẫn đứng vững.

Về năng suất, mô hình đạt khoảng 66,2 tạ/ha, cao hơn diện tích gieo thẳng đại trà. Lợi nhuận cao hơn khoảng 866.000 đồng/sào so với phương thức sản xuất truyền thống. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mô hình còn góp phần cải tạo đất, nâng độ phì nhiêu và giảm phát thải khí nhà kính.

Từng bước thay đổi tư duy canh tác

Từ những mô hình thực tế, sản xuất lúa giảm phát thải đang từng bước thay đổi tư duy canh tác của nông dân Hà Tĩnh từ nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào vật tư hóa học sang hướng sinh thái, tiết kiệm và bền vững hơn.

Tại xã Toàn Lưu, mô hình liên kết sản xuất lúa theo chuỗi giá trị giữa HTX Nông nghiệp Phú Hà và Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm được triển khai trên diện tích khoảng 30ha. Toàn bộ diện tích áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ và hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), sử dụng mạ khay, máy cấy cùng các loại phân bón hữu cơ vi sinh, hữu cơ khoáng.

Ông Hà Đăng Dũng, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Phú Hà cho biết, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật giúp giảm lượng giống, tiết kiệm nước tưới và cải thiện độ phì nhiêu của đất.

“Canh tác theo hướng hữu cơ giúp hệ vi sinh vật có lợi trong đất phát triển tốt hơn, đồng thời tạo ra sản phẩm an toàn, nâng cao giá trị hạt gạo. Quan trọng nhất là thay đổi tư duy sản xuất của người dân theo hướng bền vững”, ông Dũng nhấn mạnh.

Tại thôn Mỹ Am, xã Cẩm Xuyên, mô hình canh tác lúa hữu cơ giống HG12 ứng dụng mạ khay, máy cấy được triển khai trên diện tích 4ha, sử dụng hoàn toàn phân bón hữu cơ và không dùng thuốc bảo vệ thực vật trong suốt quá trình sản xuất. Qua theo dõi thực tế, lúa sinh trưởng, phát triển tốt, số bông đạt khoảng 300 - 320 bông/m2, số hạt chắc trên bông đạt từ 180 - 220 hạt, năng suất dự kiến khoảng 60 tạ/ha.

Ông Phan Văn Vân thực hiện mô hình cho biết, nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, ruộng lúa sinh trưởng tốt, giảm công lao động và hạn chế sâu bệnh phát sinh. Đặc biệt, tình trạng ốc bươu vàng gây hại trên đồng ruộng giảm hẳn, không còn xảy ra hiện tượng phá lúa như những vụ trước. “Trước đây sản xuất phụ thuộc nhiều vào thuốc bảo vệ thực vật, nay giảm được đáng kể nên môi trường đồng ruộng cũng sạch hơn”, ông Vân chia sẻ.

Vụ xuân 2026, Hà Tĩnh có hơn 4.300ha lúa tại 15 xã, phường áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ và 150ha tại 12 xã, phường áp dụng SRI với các kỹ thuật như mạ khay - máy cấy, tăng phân bón hữu cơ, giảm phân hóa học, quản lý dịch hại tổng hợp và thu gom rơm rạ sau thu hoạch.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho biết, thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, Hà Tĩnh sẽ tổ chức sản xuất hiệu quả trên diện tích hơn 14.100ha đã tích tụ, tập trung ruộng đất, đồng thời đẩy mạnh sản xuất lúa chất lượng cao gắn với giảm phát thải trên 23.800ha tại 766 vùng quy hoạch.

“Địa phương tiếp tục ưu tiên áp dụng hệ thống canh tác lúa cải tiến, sử dụng giống xác nhận, mở rộng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị gắn với chế biến. Đồng thời chú trọng các giải pháp cải tạo, nâng cao chất lượng đất thông qua sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh và các biện pháp canh tác bền vững nhằm giảm thoái hóa đất, giảm phát thải khí nhà kính”, ông Hải nhấn mạnh.

Từ kết quả đạt được trong vụ xuân, vụ hè thu năm nay Hà Tĩnh tiếp tục mở rộng các mô hình sản xuất trồng trọt giảm phát thải. Trong đó diện tích áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ dự kiến khoảng 6.000ha, tăng 1.700ha so với vụ xuân; diện tích áp dụng SRI khoảng 205ha tại 14 xã, phường.