Hệ thống hỗ trợ vận hành hồ chứa HNT đoạt Giải Vàng Make in Vietnam 2025

Việc một giải pháp công nghệ phục vụ trực tiếp cho bài toán quản trị an toàn hồ chứa, thủy lợi - thủy điện và phòng chống thiên tai được vinh danh ở cấp quốc gia cho thấy sự dịch chuyển rõ nét trong tư duy quản lý rủi ro thiên tai tại Việt Nam, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng mức độ phức tạp và khó lường.

Thách thức mới trong quản trị an toàn hồ chứa

Trong nhiều năm, vận hành và điều tiết hồ chứa tại Việt Nam chủ yếu dựa trên các quy luật thủy văn lịch sử kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ kỹ thuật. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi căn bản nền tảng này. Các hiện tượng mưa lớn cực đoan, mưa tập trung trong thời gian ngắn, phân bố không đều theo không gian khiến lưu lượng nước về hồ biến động nhanh, khó dự báo, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian phản ứng của các đơn vị vận hành.

Áp lực đặt ra không chỉ là bảo đảm an toàn công trình, an toàn vùng hạ du mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình vận hành liên hồ chứa. Trong bối cảnh đó, bài toán nâng cao năng lực dự báo, đánh giá rủi ro và điều hành an toàn hồ chứa trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả các chủ hồ lẫn cơ quan quản lý nhà nước về thủy lợi, thủy điện và phòng chống thiên tai ở trung ương và địa phương.

Hệ thống HNT - chuyển từ tiếp cận bị động sang quản trị rủi ro chủ động

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, hệ thống hỗ trợ vận hành hồ chứa HNT do WeatherPlus nghiên cứu và phát triển được xây dựng với mục tiêu giúp các đơn vị quản lý và vận hành hồ chứa chuyển từ cách tiếp cận bị động sang quản trị rủi ro chủ động dựa trên dữ liệu và phân tích kịch bản.

HNT là kết quả của quá trình hợp tác giữa WeatherPlus và Kyushu Electric Power (Nhật Bản), trong đó tư duy và kinh nghiệm quản trị rủi ro thủy điện tiên tiến của Nhật Bản được tiếp thu, nội địa hóa và phát triển thành giải pháp phù hợp với điều kiện khí hậu, địa hình, thể chế quản lý và thực tiễn vận hành hồ chứa tại Việt Nam.

Trên nền tảng đó, toàn bộ quá trình thiết kế hệ thống, xây dựng mô hình, hiệu chỉnh thuật toán, triển khai và vận hành đều do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ. Việc hệ thống HNT được vinh danh tại Giải thưởng Make in Vietnam 2025 phản ánh đúng tinh thần của giải thưởng trong giai đoạn mới: tiếp thu tinh hoa quốc tế, nhưng làm chủ công nghệ và từng bước dẫn dắt các giải pháp phục vụ những bài toán lớn của đất nước.

Nền tảng hỗ trợ ra quyết định cho điều hành hồ chứa

Không dừng lại ở việc cung cấp thông tin khí tượng - thủy văn, hệ thống HNT được phát triển như một nền tảng hỗ trợ ra quyết định cho công tác điều hành hồ chứa. Hệ thống cho phép theo dõi diễn biến thời tiết, dòng chảy, đánh giá sớm các tình huống có thể xảy ra và phân tích nhiều kịch bản rủi ro khác nhau, từ đó hỗ trợ các đơn vị quản lý xây dựng phương án điều tiết phù hợp với từng hồ chứa và điều kiện cụ thể.

Tại Lễ trao Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2025 vừa diễn ra tháng 10/2025, hệ thống HNT tiếp tục được vinh danh ở hạng mục “Sản phẩm, dịch vụ, giải pháp số xuất sắc”, ghi nhận những đóng góp nổi bật trong ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao an toàn vận hành, hiệu quả quản lý tài nguyên nước và hoạt động thủy điện.

Qua quá trình triển khai, thí điểm tại hơn 50 hồ chứa và nhà máy thủy điện, HNT được ghi nhận đã góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, đồng thời giảm áp lực ra quyết định trong những giai đoạn thời tiết bất lợi. Đặc biệt, trong các đợt thiên tai lớn giai đoạn 2024-2025 như bão Yagi, Wipha…, hệ thống đã được ứng dụng tại nhiều hồ chứa, hỗ trợ nâng cao năng lực theo dõi, đánh giá rủi ro và chủ động xây dựng phương án vận hành phù hợp, qua đó góp phần hạn chế rủi ro và giảm thiểu tác động tiêu cực đối với khu vực hạ du.

Giải Vàng Make in Vietnam 2025 dành cho hệ thống HNT không chỉ là sự ghi nhận đối với một sản phẩm công nghệ cụ thể, mà còn đánh dấu cho hướng đi đúng đắn trong phát triển các giải pháp công nghệ số phục vụ quản trị an toàn hồ chứa và phòng, chống thiên tai. Đây cũng là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và đơn vị quản lý hồ chứa tham khảo, xem xét nhân rộng những giải pháp đã được kiểm chứng về hiệu quả và độ tin cậy trong thực tiễn.

Make in Vietnam là giải thưởng chính thức, uy tín trong lĩnh vực công nghệ số do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, nhằm tôn vinh các tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam có sản phẩm công nghệ số được nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo và làm chủ tại Việt Nam. Năm 2025, Ban Tổ chức đã tiếp nhận gần 250 hồ sơ và tôn vinh 47 sản phẩm Top 10, cùng 06 Giải Vàng, 06 Giải Bạc và 08 Giải Đồng thuộc 08 hạng mục của Giải thưởng.