Những ngày này, trên những tuyến đường nội đồng dẫn vào thôn 12, xã Khánh Trung (Ninh Bình), màu xanh của các ruộng dược liệu trải dài thay cho những cánh đồng lúa trũng trước đây. Từ thực tiễn của xã Khánh Thành cũ (nay sáp nhập vào Khánh Trung), việc chuyển đổi đất lúa, đất màu kém hiệu quả sang trồng cây dược liệu đang mở ra hướng phát triển mới, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung.
Từ trăn trở trên đồng đất bãi, đất lúa kém hiệu quả
Khánh Trung là vùng đất nông nghiệp lâu đời, nhưng nhiều năm qua diện tích đất lúa trũng và đất bãi màu ven sông luôn cho hiệu quả thấp. Cấy lúa thì ngập úng, thời tiết thất thường khiến chi phí đầu vào tăng cao mà năng suất lại bấp bênh; chuyển sang trồng rau màu truyền thống như củ cải, cà chua hay bạch chỉ thì lại đối mặt với cái vòng lẩn quẩn "được mùa mất giá, được giá mất mùa".
Những mầm cây sâm Bố Chính đang gieo nhiều hy vọng cho những người nông dân như bà Hoàng Thị Hoa. Ảnh: Xuân Hào.
Bên ruộng sâm bố chính rộng hơn 2 sào đang lên xanh mướt, bà Hoàng Thị Hoa (thôn 12, xã Khánh Trung) đưa tay nhẹ nhàng tỉa từng mầm cây sâm trên lớp đất phù sa màu mỡ, vừa cười vừa chia sẻ: "Trước đây trên diện tích hơn 4 sào đất này, gia đình tôi cấy lúa rồi chuyển sang trồng bạch chỉ và ngô nhưng hiệu quả đều không cao. Được chính quyền xã và cán bộ tư vấn về kế hoạch chuyển đổi diện tích lúa - màu kém hiệu quả, vụ này tôi mạnh dạn đưa cây sâm bố chính vào trồng khảo nghiệm.”
Cùng chung niềm kỳ vọng ấy, ông Nguyễn Xuân Công (thôn 12) cũng đang hừng hực khí thế với 3 sào sâm Bố Chính trên mảnh vườn được chuyển đổi của mình. Ông Công và cán bộ kỹ thuật cẩn trọng kiểm tra từng luống sâm vừa gieo hạt. Với người gắn bó cả đời với đồng ruộng như ông, trăn trở nhất của nông dân xưa nay không phải là sức lao động hay kỹ thuật, mà là đầu ra và tính bền vững của mô hình.
Ông Công bộc bạch: "Dân xóm 18 Khánh Thành cũ (nay nhập về thôn 12 xã Khánh Trung) chịu khó lắm, gắn bó với chục mẫu đất bãi, trồng đủ loại cây từ củ cải, cà chua đến bạch chỉ. Nhưng nghiệt một điều là hễ cứ được mùa lại mất giá. Giờ có mô hình liên kết trồng sâm bố chính, doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm, lại có cán bộ kỹ thuật xuống tận ruộng hướng dẫn cách che mưa, tỉa cây, bà con yên tâm hẳn. Trồng cây dược liệu vừa đỡ độc hại thuốc sâu, vừa hứa hẹn thu nhập cao hơn hẳn trồng lúa, trồng rau truyền thống."
Ông Nguyễn Xuân Công (bên trái) tiếp nhận những tri thức mới từ cán bộ kỹ thuật. Ảnh: Xuân Hào.
Đột phá chuyển đổi cơ cấu và bài toán bao tiêu chuỗi giá trị
Theo chính quyền địa phương, việc chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả sang đất màu trồng cây dược liệu không còn là những bước đi tự phát nhỏ lẻ của từng hộ gia đình. Sự chủ động của chính quyền địa phương kết hợp với năng lực kỹ thuật và chuỗi liên kết của doanh nghiệp đã biến những bờ cãi bãi trũng thành vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung.
Chuyển đổi cây trồng không chỉ là thay một hạt giống xuống đất, mà là thay đổi cả một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Cây dược liệu, đặc biệt là các giống sâm, đòi hỏi khắt khe về làm đất, thoát nước và hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
Anh Đỗ Văn Quỳnh, Cán bộ kỹ thuật Tập đoàn Hoàng Sâm - đơn vị trực tiếp cắm sào, bám bãi cùng nông dân Khánh Trung cho biết: "Khánh Trung có nền đất thổ nhưỡng phù sa thích hợp cho các loại cây dược liệu phát triển bộ rễ. Để bà con yên tâm chuyển đổi từ đất lúa, màu truyền thống, chúng tôi triển khai mô hình bao tiêu trọn gói từ con giống, phân bón, máy cày, áo mưa cho đến khâu thu mua toàn bộ sản phẩm.”
Khát vọng hình thành vùng dược liệu trọng điểm
Không dừng lại ở vài sào hay vài ha trồng thử nghiệm, chính quyền xã Khánh Trung xác định đây là bước đột phá quan trọng để tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương, đưa vùng đất bãi trũng này trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của huyện và tỉnh. Kế hoạch mở rộng diện tích, cải tạo hạ tầng giao thông nội đồng và hệ thống tưới tiêu đang được gấp rút triển khai nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp.
Ông Phạm Văn Tuyến (áo trắng) 'bám đất - bám đông' cùng bà con nông dân trong triển khai cơ cấu cây trồng mới. Ảnh: Xuân Hào.
Trao đổi với chúng tôi ngay tại hiện trường bãi trồng, ông Phạm Văn Tuyến, Chủ tịch Hội Nông dân xã Khánh Trung khẳng định:
"Xác định rõ tiềm năng thổ nhưỡng và kinh nghiệm canh tác lâu đời của bà con Khánh Thành cũ, Hội Nông dân đã tham mưu cho Đảng ủy, UBND xã quy hoạch vùng chuyển đổi tập trung từ đất lúa, đất màu hiệu quả thấp sang trồng cây dược liệu với quy mô ban đầu khoảng 30 ha cho các thôn. Năm nay, địa phương mạnh dạn phối hợp với Tập đoàn Hoàng Sâm đưa cây sâm bố chính và một số cây dược liệu mới vào gieo trồng."
Nhấn mạnh về tầm nhìn lâu dài và kế hoạch bứt phá của địa phương, ông Tuyến cho biết, trong chiến lược dài hạn, Khánh Trung không chỉ dừng lại ở con số 30 ha ban đầu. Địa phương đang rà soát toàn bộ diện tích đất cấy lúa bấp bênh, đất bãi ven sông để tiếp tục nhân rộng mô hình, hướng tới hình thành một vùng nguyên liệu dược liệu tập trung quy mô lớn hàng trăm hecta. Mọi kế hoạch tham mưu từ nâng cấp hạ tầng giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi chủ động cấp thoát nước đến định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với du lịch trải nghiệm sinh thái, du lịch học tập trải nghiệm đều được tính toán chi tiết cho cả nhiệm kỳ.
Sự chuyển mình trên những cánh đồng Khánh Trung hôm nay là minh chứng rõ nét cho một tư duy làm nông nghiệp mới: chuyển từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" thuần túy sang "kinh tế nông nghiệp". Từ sự quyết liệt trong khâu quy hoạch của chính quyền xã, sự đồng hành trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị cho đến những giọt mồ hôi tràn đầy hy vọng của người nông dân, vùng đất ven sông này đang dần hiện thực hóa giấc mơ về một "thủ phủ" dược liệu chất lượng cao, mở ra tương lai no ấm và bền vững cho quê hương.
