Gỡ vướng thanh toán không tiền mặt trong giao dịch lâm sản

Giao dịch đình trệ

Việc thực hiện Nghị định 320/2025/NĐ-CP quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với giao dịch nông, lâm, thủy sản từ 5 triệu đồng trở lên đang tạo ra những tác động rõ rệt tại Quảng Ninh. Dù mục tiêu là minh bạch hóa dòng tiền, tăng cường quản lý thuế, nhưng trong điều kiện thực tế, quy định này đang khiến hoạt động mua bán gỗ rừng trồng gặp nhiều khó khăn.

Tại các vùng có diện tích rừng trồng lớn, nhiều hộ dân đã khai thác gỗ nhưng chưa thể tiêu thụ. Nguyên nhân chủ yếu là không đáp ứng được yêu cầu thanh toán chuyển khoản. Các đầu mối thu mua gỗ rừng trồng cho biết: “Giá gỗ keo hiện nay hơn 1,2 triệu đồng/m3, mỗi chuyến hàng đều vượt mức 5 triệu đồng nên bắt buộc phải chuyển khoản theo Nghị định 320. Tuy nhiên, nhiều chủ rừng không có tài khoản ngân hàng hoặc không muốn nhận tiền qua tài khoản, nên việc thu mua rất khó”.

Tại xã Kỳ Thượng, nơi có nhiều diện tích rừng trồng, tình trạng giao dịch chững lại diễn ra khá phổ biến. Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ công ích xã, cho biết: “Phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, hạn chế về kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh, nhiều người chưa có tài khoản ngân hàng. Một số khu vực không có sóng điện thoại, nên việc chuyển khoản theo quy định là rất khó thực hiện”.

Bên cạnh đó, vướng mắc về pháp lý đất rừng cũng khiến việc thanh toán theo đúng chủ thể gặp khó. Nhiều diện tích rừng chưa hoàn tất thủ tục sang tên, người trực tiếp trồng rừng không phải là chủ rừng trên giấy tờ, dẫn đến không thể chuyển khoản đúng đối tượng theo quy định của Nghị định 320.

Không chỉ người dân, các doanh nghiệp chế biến gỗ cũng chịu tác động lớn. Ông Vũ Văn Tuyền, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và thương mại gỗ Tỷ Long, cho biết: “Doanh nghiệp không thể thanh toán tiền mặt vì sẽ không được tính vào chi phí hợp lệ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp. Nhưng nếu chuyển khoản thì lại không mua được gỗ. Hiện nay chúng tôi phải sử dụng nguồn nguyên liệu tồn kho, nhưng chỉ duy trì được trong thời gian ngắn”.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu dăm gỗ tại Quảng Ninh cũng cho biết thêm, việc thiếu nguyên liệu đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng, trong khi hợp đồng xuất khẩu với đối tác nước ngoài yêu cầu rất chặt chẽ về thời gian.

Cần cách làm phù hợp với thực tiễn

Theo ông Nguyễn Minh Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh, việc thực hiện Nghị định 320 là cần thiết nhằm kiểm soát dòng tiền, chống thất thu thuế và từng bước minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, trong bối cảnh đặc thù của lĩnh vực lâm nghiệp, cần có giải pháp linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Một trong những hướng đi được đề xuất là tổ chức các nhóm hộ hoặc cụm hộ gia đình, lựa chọn một người đại diện đứng ra ký hợp đồng và thực hiện thanh toán qua tài khoản. Người này sẽ nhận tiền từ doanh nghiệp và phân chia lại cho các hộ theo sản lượng thực tế.

“Phải có một đầu mối thì mới quản lý và minh bạch được. Nhưng việc này cần có sự thỏa thuận giữa các hộ dân, đồng thời có xác nhận của chính quyền địa phương để tránh tranh chấp”, ông Nguyễn Minh Sơn nhấn mạnh.

Để đảm bảo an toàn, chính quyền cấp xã, thôn và các tổ chức như Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể cần tham gia giám sát, hỗ trợ quá trình thực hiện. Các tổ công nghệ số cộng đồng cũng cần được phát huy vai trò trong việc hướng dẫn người dân mở tài khoản, sử dụng các dịch vụ ngân hàng.

Về lâu dài, ngành lâm nghiệp xác định cần gắn việc thực hiện Nghị định 320 với xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc. Trong đó, giải pháp trọng tâm là cấp mã vùng trồng, quản lý dữ liệu rừng trồng và phát triển chứng chỉ rừng bền vững FSC.

Theo ông Nguyễn Minh Sơn, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc là bắt buộc đối với thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, để người dân đáp ứng được, cần có sự hỗ trợ từ phía doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp cần tham gia hỗ trợ người dân từ giống đầu vào có nguồn gốc rõ ràng đến chi phí cấp chứng chỉ FSC. Khi người dân có chứng chỉ, doanh nghiệp cũng có nguồn nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu”, ông Sơn cho biết.

Ông Vũ Văn Tuyền, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và thương mại gỗ Tỷ Long, khẳng định, doanh nghiệp sẵn sàng bỏ kinh phí để thuê tư vấn và làm thủ tục cấp chứng chỉ FSC cho người dân.

“Doanh nghiệp chỉ có thể chi tiền, còn việc tổ chức, vận động và ra văn bản hướng dẫn phải do chính quyền địa phương thực hiện thì người dân mới tin và làm theo. Chúng tôi hoàn toàn đồng tình với chính sách quản lý của nhà nước để thu thuế và đưa vào khuôn khổ, nhưng kiến nghị cần có thời gian giãn cách để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật trước khi áp dụng triệt để”, ông Tuyền bộc bạch.

Thực tế cho thấy, Nghị định 320 là bước đi cần thiết trong quản lý kinh tế, nhưng để đi vào cuộc sống, cần có lộ trình phù hợp. Đồng thời có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Khi các giải pháp được triển khai hiệu quả, những vướng mắc hiện nay sẽ từng bước được tháo gỡ, góp phần phát triển ngành lâm nghiệp theo hướng bền vững.

Theo số liệu thống kê, đến nay, toàn tỉnh đã có trên 36.300ha rừng trồng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, tăng hơn gấp đôi so với năm 2020, tuy nhiên chỉ chiếm trên 20% tổng diện tích. Thời gian tới, tỉnh đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng thêm khoảng 20.000ha rừng được cấp chứng chỉ này.