Tham gia đóng góp ý kiến cho Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc ở góc độ văn hóa và hệ thống pháp luật liên quan, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh lưu ý rằng Luật Kiến trúc năm 2019 vốn có 7 điều khoản gắn liền với lĩnh vực văn hóa. Bên cạnh đó, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị cũng đã xác định rõ kiến trúc không đơn thuần là kỹ thuật xây dựng mà là sự thể hiện cốt lõi của văn hóa trong không gian sống.
Bộ trưởng cho biết, trong giai đoạn soạn thảo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã chủ động nghiên cứu và phối hợp góp ý với đơn vị chủ trì nhằm đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đặc biệt là mối tương quan với Luật Di sản văn hóa. Qua theo dõi các ý kiến thảo luận của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng nhận thấy có nhiều đóng góp rất thỏa đáng, cần tiếp tục rà soát để tối ưu hóa sự đồng bộ giữa các quy định.
Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh phát biểu thảo luận. Ảnh: Xuân Trường.
Liên quan đến Điều 5 về bản sắc văn hóa dân tộc, Bộ trưởng bày tỏ sự nhất trí cao với quan điểm của các đại biểu. Theo đó, quy định này không nên chỉ dừng lại ở việc giữ gìn bản sắc truyền thống, mà cần mở rộng sang việc kết hợp linh hoạt với phong cách hiện đại, chủ động tiếp thu các tinh hoa kiến trúc, mỹ thuật của thế giới. Cách tiếp cận toàn diện này sẽ giúp nội dung tại Điều 5 trở nên bao quát và trọn vẹn hơn.
Đối với quy chế quản lý và thi tuyển phương án kiến trúc, lãnh đạo Bộ VHTTDL đề xuất bổ sung các tiêu chí đánh giá tác động tới cảnh quan văn hóa, không gian lịch sử, cũng như tính xác thực và toàn vẹn của di sản khi tiến hành điều chỉnh không gian hoặc triển khai dự án lân cận. Bộ trưởng nhấn mạnh đây là thực tế diễn ra rất phổ biến, đòi hỏi sự quan tâm sát sao đối với các yếu tố như chiều cao công trình, mật độ xây dựng và cách tổ chức cảnh quan xung quanh, dù ở khu vực thành thị hay nông thôn.
Đánh giá về mối quan hệ giữa kiến trúc với sự phát triển nông thôn, Bộ trưởng nhìn nhận bên cạnh những thành tựu đạt được từ chương trình xây dựng nông thôn mới, thực tế đã xuất hiện tình trạng "bê tông hóa" đáng ngại. Việc xây dựng đại trà, rập khuôn theo xu hướng công nghiệp hóa đang làm mai một dần những giá trị nguyên bản và nét đặc trưng vùng miền của làng quê Việt Nam. Do đó, dù việc nâng cấp hạ tầng là cấp thiết, các địa phương vẫn phải đặc biệt chú trọng bảo tồn bản sắc văn hóa riêng biệt của từng vùng trong quá trình hiện đại hóa.
Về quy định thi tuyển phương án kiến trúc tại khoản 2 Điều 17, dự thảo hiện chỉ tập trung vào 3 nhóm (nhà ga hàng không cấp đặc biệt/cấp I, công trình biểu tượng văn hóa - lịch sử địa phương và các công trình điểm nhấn). Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng phạm vi này vẫn còn thiếu sót, bởi nhiều công trình nằm trong các khu du lịch quốc gia mang giá trị biểu tượng rất lớn nhưng chưa được đề cập.
Với việc cả nước hiện có 9 khu du lịch quốc gia và dự kiến nâng lên 61 khu vào năm 2030, mỗi khu vực đều sở hữu các công trình văn hóa mang tính đại diện cao cho vùng miền và quốc gia, thu hút mạnh mẽ du khách trong và ngoài nước. Từ thực tiễn đó, Bộ trưởng đề xuất đưa thêm nhóm công trình mang tính biểu tượng quốc gia nằm trong các khu du lịch quốc gia vào diện bắt buộc phải thi tuyển phương án kiến trúc. Giải pháp này sẽ giúp kích thích tính sáng tạo, nâng cao chất lượng thẩm mỹ và chọn lọc được những phương án kiến trúc tối ưu nhất.
