Nhiều giống lúa triển vọng được công nhận lưu hành
Sáng 6/3, tại xã Trường Thành (TP Cần Thơ), Viện Lúa ĐBSCL phối hợp với Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) tổ chức “Ngày hội nông dân trồng lúa” năm 2026.
Dịp này, Viện lúa đã trình diễn 22 giống lúa vụ đông xuân 2025-2026. Các giống đều được đăng ký bảo hộ và cấp bằng bảo hộ giống cây trồng. Trong đó, 4 giống lúa đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận lưu hành gồm: OM19, OM29, OM74 và OM3.
Nông dân ĐBSCL phấn khởi tham quan ruộng trình diễn các giống lúa triển vọng vụ đông xuân 2025-2026 tại Viện Lúa ĐBSCL. Ảnh: Kim Anh.
Như vậy, tính từ năm 2019 đến nay, Viện Lúa ĐBSCL đã có 11 giống lúa được công nhận lưu hành; 6 giống đã khảo nghiệm diện rộng và diện hẹp, đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận lưu hành và 5 giống lúa đang khảo nghiệm diện rộng và diện hẹp.
Tham quan ruộng trình diễn và đánh giá phẩm chất gạo cũng như chất lượng cơm, nhiều nông dân đánh giá giống lúa OM19 có chất lượng gạo và cơm vượt trội. Đây là giống thuộc nhóm lúa thơm chất lượng cao cấp, được các chuyên gia của Viện Lúa ĐBSCL lai tạo từ tổ hợp lai: OM384, IR64Saltol, Bát Tiên, Jasmine85 và OM242.
TS Mai Nguyệt Lan - Phó trưởng Bộ môn Nông học (Viện Lúa ĐBSCL) cho biết, giống lúa OM19 có bông rất dài, thời gian sinh trưởng từ 95-100 ngày, phù hợp canh tác các vụ trong năm và thích nghi với nhiều vùng sinh thái ở ĐBSCL, cho năng suất từ 6-8 tấn/ha.
Về phẩm chất gạo, OM19 có chiều dài hạt gần 8mm, hàm lượng amylose thấp, mặt gạo đẹp và có mùi thơm đậm.
Giống lúa OM19 được nông dân và doanh nghiệp đánh giá cao. Ảnh: Kim Anh.
Giống OM29 có khả năng kháng sâu bệnh vượt trội. Ảnh: Kim Anh.
Trong khi đó, xét về khả năng chống chịu sâu bệnh, giống lúa OM29 nổi trội khi kháng đạo ôn rất tốt. TS Lan cho biết, khi đánh giá trong điều kiện khảo nghiệm có kiểm soát, OM29 có khả năng kháng bệnh đạo ôn biểu hiện ở cấp 1.
Giống này thuộc nhóm giống lúa cao sản, được lai tạo từ tổ hợp OM2490/OM9582. Đặc biệt, OM29 có thời gian sinh trưởng ngắn trong vụ hè thu (khoảng 90 ngày), vụ đông xuân khoảng 98-100 ngày, năng suất từ 6,5-9 tấn/ha (tùy mùa vụ). Thực tế tham quan đồng ruộng, nhiều nông dân dự đoán năng suất của OM29 có thể lên tới 10 tấn/ha.
Với tiềm năng năng suất rất cao, OM29 phù hợp với phân khúc người tiêu dùng trung bình và phục vụ chế biến, góp phần bổ sung cho sản xuất trong thời gian tới.
Sự kiện trình diễn giống lúa hàng năm là cơ hội cho các nhà chuyên môn, hiệp hội, doanh nghiệp và nông dân cùng trao đổi, đóng góp ý kiến phát triển các giống lúa triển vọng cho ĐBSCL. Ảnh: Kim Anh.
Giống lúa làm nên thương hiệu "Gạo Cần Thơ"
Theo Viện Lúa ĐBSCL, OM19 là một trong những kết quả của Dự án “Tuyển chọn giống lúa thơm chất lượng cao mang thương hiệu Gạo Cần Thơ” do Sở Khoa học và Công nghệ thành phố là đơn vị chủ quản.
Sở đã đăng ký quyền sở hữu trí tuệ cho nhãn hiệu này và bàn giao cho ngành nông nghiệp thành phố quản lý. Riêng đối với các nghiên cứu về giống, đơn vị sẽ chuyển giao cho Viện lúa để mở rộng sản xuất và không thu phí.
Ông Ngô Anh Tín - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ thông tin, nhãn hiệu “Gạo Cần Thơ” sẽ được sử dụng chung và gắn miễn phí cho các giống lúa thơm ngon trên địa bàn. TP Cần Thơ sẽ hỗ trợ 30% kinh phí mua sắm máy móc, thiết bị cho các HTX vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi giá trị lúa OM và phát triển thương hiệu gạo chủ lực này.
Khuôn khổ Ngày hội nông dân trồng lúa năm 2026, Viện Lúa ĐBSCL cùng VIETRISA và nông dân, tọa đàm về “Giống, kỹ thuật canh tác, liên kết sản xuất và thị trường tiêu thụ”. Ảnh: Kim Anh.
TS Trần Ngọc Thạch - Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL cho biết thêm, hiện cơ cấu giống lúa trong sản xuất ở ĐBSCL vẫn tập trung vào một số giống chủ lực như: OM5451, OM18 và Đài Thơm 8, chiếm phần lớn diện tích. Trong khi đó, nhóm giống chất lượng cao khác vẫn chiếm tỷ lệ thấp, chỉ khoảng 30%.
Trong thương mại gạo toàn cầu, hiện nay khoảng 50-60 triệu tấn được trao đổi. Khoảng 80% trong con số này thuộc nhóm giống lúa trung bình và chất lượng cao, phân khúc gạo cao cấp chỉ chiếm khoảng 20%. Điều này cho thấy lợi thế của Việt Nam hiện nay vẫn nằm ở phân khúc lúa chất lượng cao.
Tuy nhiên, TS Thạch chỉ ra, trong cơ cấu sản xuất hiện nay, nguồn lúa thơm, chất lượng cao vẫn còn thiếu. Một số giống từng chiếm diện tích lớn như IR50404 đang giảm mạnh, trong khi phân khúc gạo phục vụ chế biến cũng thiếu hụt, thậm chí phải nhập khẩu để phục vụ chế biến.
Trước bối cảnh đó, giống lúa OM19, thuộc phân khúc chất lượng cao, tương đương nhóm ST được đánh giá có tiềm năng phát triển. Lợi thế của giống lúa này là có thể trồng ở tất cả các vùng sinh thái ở ĐBSCL, không bị giới hạn ở vùng ven biển. Đồng thời, OM19 cho chất lượng gạo ngon, khác biệt với các giống lúa đang tồn tại và phù hợp để phát triển sản xuất hàng hóa.
Viện Lúa ĐBSCL sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển giống lúa OM19 tiến tới nâng cao thu nhập cho bà con nông dân. Ảnh: Kim Anh.
Thực tế sản xuất cũng cho thấy tiềm năng của các giống lúa mới. Ông Nguyễn Cao Khải - Giám đốc HTX Tiến Thuận ở xã Thạnh Quới (TP Cần Thơ) cho biết, vụ đông xuân 2025-2026, HTX đang thực hiện mô hình trình diễn 80ha giống OM19 với 22 hộ dân tham gia, áp dụng quy trình canh tác theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Theo ông Khải, lúa hiện đang trong giai đoạn trổ và bước đầu cho thấy tiềm năng hiệu quả kinh tế cao.
“Một số thành viên HTX nhận định, trong các giống lúa dưới 100 ngày hiện nay, OM19 có khả năng đẻ nhánh, nuôi chồi và trổ bông khá tốt. HTX có tổng diện tích sản xuất 512 ha. Vụ này, OM19 được gieo sạ cùng thời điểm với giống OM18 để so sánh. Tuy nhiên, OM18 phải phun thuốc nhiều lần do dịch bệnh, trong khi OM19 từ khi gieo sạ đến ngày thứ 74 chỉ phun một lần trước trổ”, lãnh đạo HTX Tiến Thuận đánh giá.
Ngoài ra, Viện Lúa ĐBSCL đã phối hợp với Công ty TNHH Tập đoàn Vương Đình liên kết tiêu thụ lúa cho HTX trong vụ đông xuân 2025-2026. Ngoài ra, nếu HTX sản xuất không còn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên gạo, nông dân sẽ được thưởng thêm 300 đồng/kg. Trường hợp không đạt tiêu chí này, doanh nghiệp vẫn bao tiêu OM19 với giá tương đương ST25, tạo động lực cho nông dân mở rộng sản xuất.
Viện Lúa ĐBSCL và Công ty TNHH Tập đoàn Vương Đình ký kết hợp tác phát triển vùng nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm từ giống lúa OM19. Ảnh: Kim Anh.
Ông Phạm Phú Cường - Phó Giám đốc Tập đoàn Vương Đình cho biết, nhờ đáp ứng được các tiêu chí về phẩm chất gạo, năng suất và khả năng thích nghi rộng, OM19 được doanh nghiệp “nhắm” đến tạo nguồn nguyên liệu phục vụ xuất khẩu sang các thị trường cao cấp.
Dù mới triển khai thử nghiệm tại HTX Tiến Thuận, doanh nghiệp tự tin OM19 sẽ tạo ra nhiều triển vọng. Sau khi thu hoạch, doanh nghiệp dự kiến chế biến và xuất khẩu khoảng 5 container, tương đương 200-250 tấn gạo OM19, xuất khẩu sang Nam Mỹ thăm dò thị trường.
Qua hơn 45 năm hoạt động, Viện Lúa ĐBSCL đã lai tạo và phóng thích trên 180 giống lúa phục vụ sản xuất nông nghiệp trong vùng ĐBSCL và một số vùng miền khác trong cả nước.
Các giống lúa OM của Viện lai tạo ra vừa đáp ứng điều kiện canh tác của từng vùng sinh thái vừa đáp ứng được nhu cầu các phân khúc của thị trường, bao gồm các nhóm chính như: cao sản, thơm - đặc sản, chất lượng cao, nếp - japonica, màu dinh dưỡng. Đến nay, diện tích gieo trồng các giống do Viện chọn tạo chiếm 60- 70% tại ĐBSCL.
