Giao dịch ngân hàng số: Chỉ một cú nhấp chuột có thể mất sạch tiền

Chia sẻ tại hội thảo “Giao dịch ngân hàng an toàn trên không gian mạng” do Báo Tiền Phong tổ chức, sáng 8/3, luật sư Lê Trung Phát, Giám đốc Hãng luật Lê Trung Phát (Đoàn Luật sư TP.HCM), cho rằng sự phát triển mạnh của công nghệ đã tạo ra môi trường mới cho các hành vi phạm tội.

Lừa đảo biến tướng theo công nghệ

Theo luật sư Phát, trước đây giao dịch trực tuyến chủ yếu diễn ra qua các website. Hiện nay, người dùng có thể tiếp cận và giao dịch trên nhiều nền tảng như Facebook, Zalo, TikTok hay các ứng dụng nhắn tin. “Khi không gian giao dịch mở rộng, tội phạm cũng có thêm nhiều "địa bàn" để tiếp cận nạn nhân”, luật sư Phát nói.

Một nguyên nhân khác khiến nhiều người trở thành nạn nhân là tâm lý chủ quan hoặc chưa thực sự tin vào các cảnh báo đã được phổ biến.

Trong nhiều trường hợp, đối tượng lừa đảo đã có sẵn thông tin tài khoản của nạn nhân. Chúng chỉ cần người dùng thực hiện thêm một bước xác thực như nhập mã OTP hoặc xác nhận sinh trắc học. Chỉ một thao tác như vậy cũng đủ để giao dịch chuyển tiền hoàn tất ngay lập tức. Bên cạnh đó, không ít nạn nhân sau khi bị lừa lại ngại trình báo cơ quan chức năng vì xấu hổ hoặc sợ phiền phức, khiến việc truy vết và ngăn chặn tội phạm gặp nhiều khó khăn.

Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh cho biết, tội phạm lừa đảo trên không gian mạng đang gia tăng nhanh với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng thường đánh vào tâm lý ham lợi nhuận hoặc sự thiếu cảnh giác của người dùng bằng những “mồi nhử” quen thuộc như tuyển cộng tác viên online thu nhập cao, quảng cáo tour du lịch giá rẻ hoặc mời gọi đầu tư tài chính lợi nhuận lớn.

Đáng lo ngại hơn, một số đối tượng còn sử dụng công nghệ deepfake để giả giọng nói hoặc khuôn mặt của người quen trong các cuộc gọi video nhằm tạo lòng tin. Ngoài ra, nhiều kịch bản lừa đảo khác cũng xuất hiện như giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát để đe dọa nạn nhân; gửi tin nhắn mạo danh thương hiệu; thông báo khóa SIM; yêu cầu cài đặt ứng dụng giả mạo ngân hàng.

Không ít vụ việc được dàn dựng rất công phu, từ giả chuyển nhầm tiền rồi yêu cầu hoàn lại, đánh cắp thông tin căn cước công dân để vay tín dụng, đến kịch bản “bắt cóc online” nhằm buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Theo Đại úy Thịnh, chỉ cần người dùng cung cấp thông tin cá nhân hoặc mã OTP, tội phạm có thể chiếm đoạt tài sản trong vài phút.

Phòng ngừa - “lá chắn” quan trọng nhất

Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho rằng chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách người dân giao dịch, thanh toán và sử dụng dịch vụ tài chính. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dùng có thể chuyển tiền, thanh toán, vay vốn, đầu tư hay mua sắm ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào.

Sự thuận tiện đó góp phần thúc đẩy kinh tế số phát triển nhanh, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhiều rủi ro về an toàn tài chính.

Theo ông Sưởng, các chiêu trò lừa đảo hiện nay ngày càng tinh vi. Nhiều người mất tiền chỉ vì một phút mất cảnh giác, nhấp vào đường link lạ hoặc thực hiện một thao tác xác thực tưởng như vô hại.

Trước thực tế đó, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Hiến cho rằng, ngoài kiến thức chuyên môn, giáo dục đại học cần trang bị cho sinh viên năng lực số, kỹ năng tài chính và khả năng nhận diện rủi ro để chủ động phòng tránh các chiêu trò lừa đảo trên mạng.

Theo bà Phạm Châu Loan, Phó trưởng Phòng Phát triển Kênh số và Đối tác của Vietcombank, các ngân hàng hiện đã áp dụng nhiều lớp bảo mật cho giao dịch số.

Để hoàn tất một giao dịch trên ứng dụng ngân hàng, người dùng phải trải qua nhiều bước xác thực như tên đăng nhập, mật khẩu, mã OTP và xác thực sinh trắc học. Với các giao dịch giá trị lớn, hệ thống còn yêu cầu thêm các phương thức xác thực nâng cao. Ngoài ra, hệ thống ngân hàng còn theo dõi thiết bị đăng nhập và các dấu hiệu bất thường để kích hoạt cơ chế kiểm soát rủi ro.

Tuy nhiên, theo bà Loan, phần lớn các vụ lừa đảo không xảy ra trong hệ thống ngân hàng mà xuất phát từ các “điểm chạm bên ngoài” như tin nhắn chứa đường link giả mạo, cuộc gọi mạo danh hoặc ứng dụng không chính thống.

Vì vậy, người dùng cần tuân thủ những nguyên tắc cơ bản như chỉ tải ứng dụng ngân hàng từ kho ứng dụng chính thức, không nhấp vào đường link lạ và không cung cấp mã OTP hoặc thông tin tài khoản cho bất kỳ ai.

Theo các chuyên gia, trong môi trường số, phòng ngừa luôn quan trọng hơn xử lý hậu quả. Khi người dùng đủ hiểu biết và tỉnh táo, những chiếc bẫy lừa đảo sẽ khó có cơ hội phát huy tác dụng.

Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh cũng khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác khi tham gia môi trường mạng. Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, số căn cước công dân hay tài khoản ngân hàng cho người lạ; thận trọng với các cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu chuyển tiền, đặc biệt là những trường hợp tự xưng cơ quan chức năng.

Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, người dân cần kiểm chứng thông tin qua các kênh chính thức hoặc liên hệ cơ quan công an để được hướng dẫn.