Gian nan giữ rừng: [Bài 1] Nhọc nhằn tìm từng can nước

Chắt chiu từng giọt nước

Mùa khô ở Vườn quốc gia Chư Mom Ray (Quảng Ngãi) không chỉ là thời điểm căng mình giữ rừng trước nguy cơ cháy mà còn là quãng thời gian những nhân viên bảo vệ rừng vật lộn với cơn khát giữa đại ngàn.

Khi các mạch nước ngầm cạn kiệt, từng giọt nước nơi đây trở nên quý hơn bao giờ hết. Sau những bước chân tuần tra xuyên rừng là hành trình lặng lẽ đi tìm từng can nước để duy trì sinh hoạt và bám trụ với rừng xanh.

Cuối tháng 5, những cơn mưa đầu hè vừa trút xuống Chư Mom Ray chưa đủ làm dịu cái nóng hầm hập của núi rừng, nhưng lại mang theo nỗi lo quen thuộc với những người giữ rừng nơi đây. Ở Vườn quốc gia Chư Mom Ray, cứ sau vài trận mưa đầu mùa, các mạch nước ngầm bắt đầu “đứt dòng” như một quy luật nghiệt ngã của thiên nhiên. Những bể chứa nước mưa cạn dần. Các giếng đào vốn đã ít nước cũng chỉ còn lớp bùn đục dưới đáy. Cuộc sống của những đội bảo vệ rừng giữa rừng sâu bước vào chuỗi ngày chật vật vì thiếu nước.

Ở Đội Bảo vệ rừng Đăk Rơ Mao, vài nhân viên vội vã mang theo can nhựa, dao phát, men theo con đường mòn phía sau trạm trực. Họ tranh thủ đi lấy nước sau trận mưa hiếm hoi đêm trước, bởi nếu chậm thêm vài giờ, vũng nước nhỏ dưới khe suối có thể lại đục ngầu hoặc cạn trơ đáy.

Con đường xuống suối phải len qua bụi rậm, dây leo chằng chịt. Có đoạn, cây rừng đổ ngang lối đi, mọi người phải dùng dao phát để mở lối mới có thể lách qua. Những bước chân quen thuộc của người giữ rừng thoăn thoắt giữa rừng sâu, nhưng trên vai họ hôm nay không phải bình xịt chữa cháy hay dụng cụ tuần tra mà là những chiếc can nhựa trống rỗng.

Con suối nhỏ phía sau trạm từng chảy róc rách quanh năm. Thế nhưng nhiều tuần nay, dòng nước gần như biến mất. Sau trận mưa lớn đầu mùa, ở một vũng nước nhỏ thấp mới rỉ ra chút nước đục ngầu lẫn bùn đất. Mọi người ngồi im chờ nước lắng xuống. Không ai dám khuấy mạnh vì chỉ cần chạm tay vào, bùn dưới đáy sẽ nổi lên khiến việc lấy nước càng khó hơn. Từng ly nước nhỏ được múc cẩn thận rồi đổ vào chiếc can 10 lít. Cứ thế, từng chút một, họ gom góp nguồn nước ít ỏi mang về trạm.

Anh Đinh Quang Duy, nhân viên Đội Bảo vệ rừng Đăk Rơ Mao, lau vội mồ hôi trên trán rồi cười nhẹ: “Thiếu nước ở đây thành chuyện quen rồi. Năm nào tới mùa khô cũng vậy. Anh em phải tự xoay xở thôi”.

Nói là quen, nhưng cái quen ấy là chuỗi ngày chắt chiu từng giọt nước để sinh hoạt. 2 tháng trước, những giọt cuối cùng trong bể chứa nước mưa của trạm cũng cạn sạch. Nguồn nước duy nhất còn lại là các khe suối giữa rừng. Nhưng mùa khô kéo dài khiến nhiều con suối cũng cạn dần.

“Mỗi ngày đi tuần tra rừng về, anh em lại mang can đi ra con suối cách đây gần 2 km lấy nước. Mỗi người gùi khoảng 20 lít. Nước này để nấu ăn, còn tắm giặt thì xuống suối luôn. Gặp hôm mưa, nước đục ngầu vẫn phải lấy về dùng chứ biết sao giờ”, anh Duy kể.

Với cái nắng hầm hập của mùa khô ở vùng đất Tây Nguyên, công việc tuần tra, phòng cháy chữa cháy rừng vốn đã nhọc nhằn, nay thêm chuyện nước sinh hoạt cũng trở thành nỗi lo thường trực.

Bên bể chứa nước mưa đã cạn, anh Hoàng Văn Hương, Đội trưởng Đội Bảo vệ rừng Đăk Rơ Mao nghiêng nhẹ chiếc can để dòng nước nhỏ chảy xuống rửa rổ rau vừa hái sau vườn. Động tác của anh chậm rãi, dè sẻn như thể sợ lãng phí thêm một giọt nào. “Mỗi giọt nước ở đây đều quý lắm”, anh nói.

Thế nên chỉ chờ có mưa là tất cả vật dụng hiện có của trạm có thể trữ nước đều được tận dụng đem ra hứng nước. Những mái nhà tạm giữa rừng được chế thêm máng dẫn để gom nước mưa về bể chứa. Thế nhưng những cơn mưa mùa khô thường ngắn ngủi. Nước hứng được cũng chỉ đủ dùng vài ngày. Có những trận mưa lớn hơn, mọi người lại tiếc nuối vì không đủ dụng cụ để chứa. “Nhiều bể nước xây lâu rồi xuống cấp, rò rỉ hết. Mưa lớn mà nhìn nước tràn đi cũng xót lắm”, anh Hương thở dài.

Trăn trở của những người giữ rừng

Những ngày thiếu nước gay gắt nhất cũng là lúc công việc của lực lượng bảo vệ rừng bước vào giai đoạn căng thẳng nhất trong năm. Hành trình giữ rừng cũng trở nên nhọc nhằn hơn rất nhiều.

Hiện, 6 trong tổng số 14 khu vực bảo vệ rừng của Vườn quốc gia Chư Mom Ray đang thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng. Có nơi, nguồn nước khe suối đã cạn gần hết. Có nơi còn nước nhưng không bảo đảm vệ sinh.

Ông Đào Anh Chiến, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Chư Mom Ray chia sẻ, điều khiến ông day dứt nhất không phải là những khó khăn trong công tác quản lý rừng mà là cuộc sống quá vất vả của anh em bảo vệ rừng nơi các trạm sâu. “Nhìn anh em cực khổ vì thiếu nước, lãnh đạo vườn rất chạnh lòng”, ông Chiến tâm sự.

Lãnh đạo Vườn cũng đã tính đến việc khoan giếng để chủ động nguồn nước. Tuy nhiên, chi phí quá lớn. Một giếng khoan thông thường đã tốn hơn 100 triệu đồng. Với những khu vực chưa có điện lưới, muốn vận hành phải lắp thêm hệ thống điện mặt trời, tổng kinh phí có thể lên hơn 300 triệu đồng mỗi giếng.

“Nguồn lực của vườn còn hạn hẹp nên trước mắt chỉ hỗ trợ được cho 2 khu vực máy nổ và ít dầu để bơm nước từ suối lên bồn chứa. Nhưng như vậy cũng chẳng thấm vào đâu”, ông Chiến trăn trở.

Nhiều năm qua, bài toán nước sinh hoạt cho lực lượng bảo vệ rừng ở Chư Mom Ray vẫn chưa có lời giải. Những người giữ rừng vẫn tiếp tục sống trong cảnh dè sẻn từng gáo nước, phụ thuộc vào những cơn mưa thất thường giữa mùa khô.

Nơi đại ngàn Chư Mom Ray, những cánh rừng già vẫn âm thầm che chở cho muôn loài. Và ở đâu đó dưới tán rừng ấy, những người bảo vệ rừng vẫn đang lặng lẽ đi tìm từng giọt nước để duy trì cuộc sống...