Lợi nhuận tăng trước khi có tín chỉ carbon
Tại Hội thảo “Tín chỉ carbon và kinh tế tuần hoàn trong phát triển nông nghiệp bền vững” do Hiệp hội trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam tổ chức chiều 11/6, các chuyên gia cho rằng hiệu quả rõ nét nhất của nông nghiệp phát thải thấp hiện nay chưa nằm ở tín chỉ carbon mà đến từ việc giúp nông dân giảm chi phí, tăng lợi nhuận và nâng cao giá trị sản phẩm.
Người dân tham gia Dự án TRVC kiểm tra ruộng lúa tại Đồng Tháp. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
TS. Lê Văn Dũng - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang cho biết, sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1490 về Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long, An Giang là một trong những địa phương triển khai sớm các mô hình thí điểm.
Trong giai đoạn 2024-2025, tỉnh đã thực hiện 100 mô hình trên các vùng trọng điểm sản xuất lúa với tổng diện tích hơn 2.000 ha. Kết quả cho thấy lượng giống gieo sạ giảm khoảng 47%, trong khi lợi nhuận của nông dân tăng trung bình 32%, tương đương từ 3,6 - 3,93 triệu đồng/ha. Các mô hình cũng ghi nhận tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính đáng kể khi áp dụng các quy trình canh tác theo hướng xanh và bền vững.
Không chỉ riêng An Giang, các mô hình sản xuất lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long cũng đang cho thấy hiệu quả rõ rệt trên quy mô lớn hơn.
Theo TS. Trần Thu Hà - Giám đốc dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC), để một mô hình nông nghiệp xanh phát triển bền vững cần đồng thời tạo ra hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Trong đó, lợi ích kinh tế là điều kiện tiên quyết để người dân thay đổi phương thức sản xuất.
Sau ba vụ sản xuất đầu tiên, dự án TRVC đã mở rộng trên gần 59.000 ha với hơn 20.000 nông dân tham gia. Toàn bộ doanh nghiệp tham gia đều đạt tiêu chí tăng lợi nhuận cho nông dân, với mức tăng trung bình khoảng 51%.
Một kết quả đáng chú ý là sau ba vụ sản xuất, tổng lượng phát thải giảm được đạt hơn 71.000 tấn CO₂ tương đương. Dù chưa được chuyển đổi thành tín chỉ carbon có thể giao dịch, nhưng kết quả này cho thấy tiềm năng rất lớn của mô hình sản xuất lúa phát thải thấp.
TS. Trần Thu Hà - Giám đốc dự án TRVC cho biết các doanh nghiệp tham gia đạt tiêu chí tăng lợi nhuận cho nông dân, với mức tăng trung bình khoảng 51%. Ảnh: Hà Duyên.
Đặc biệt, toàn bộ 71.426 tấn gạo đầu tiên được cấp nhãn “Gạo xanh phát thải thấp” tại Việt Nam đều đến từ các doanh nghiệp tham gia dự án TRVC. Trong đó, lô gạo xanh đầu tiên xuất khẩu sang Nhật Bản đạt giá khoảng 825 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của thị trường.
“Những kết quả này cho thấy giá trị kinh tế từ giảm giống, giảm nước tưới, giảm vật tư đầu vào và nâng cao chất lượng sản phẩm đã xuất hiện trước cả khi thị trường tín chỉ carbon trong nông nghiệp được hoàn thiện”, bà Hà nhấn mạnh.
Khi giá trị nông sản không chỉ nằm ở sản lượng
Nếu trước đây ngành nông nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng năng suất và sản lượng thì hiện nay tiêu chí phát triển bền vững đang trở thành yếu tố quyết định giá trị của nông sản trên thị trường.
Theo TS Nguyễn Hoàng Minh Tâm - Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, xanh hóa nông nghiệp không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại và cạnh tranh.
Áp lực chuyển đổi đến từ cả biến đổi khí hậu lẫn thị trường. Trong khi nông nghiệp ngày càng chịu tác động của thời tiết cực đoan thì người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu cũng liên tục nâng cao yêu cầu đối với các sản phẩm được sản xuất theo quy trình bền vững và thân thiện với môi trường.
Tuy nhiên, ông Tâm cho rằng một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay là cho rằng chỉ cần sản xuất giảm phát thải sẽ tự động có tín chỉ carbon.
Theo ông, tín chỉ carbon là một tài sản đặc biệt, muốn hình thành phải trải qua nhiều bước như đo đạc, báo cáo, thẩm định, xác minh độc lập và đăng ký theo các tiêu chuẩn quốc tế. Vì vậy, bài toán hiện nay không chỉ là giảm phát thải mà còn phải giải quyết được các vấn đề về dữ liệu, quyền sở hữu, cơ chế phân chia lợi ích và phương thức giao dịch.
Ông Tâm cho biết nông nghiệp hiện phát thải khoảng 100 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm, chiếm gần 30% tổng phát thải quốc gia. Trong đó, sản xuất lúa nước là lĩnh vực có tiềm năng giảm phát thải lớn nhất. Tuy nhiên, những rào cản như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu dữ liệu sản xuất, tập quán canh tác truyền thống và hệ thống giám sát phát thải chưa hoàn thiện vẫn là thách thức lớn đối với việc phát triển thị trường carbon trong nông nghiệp.
TS. Hạ Thúy Hạnh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp và Trang trại Việt Nam cho rằng tín chỉ carbon là chất xúc tác thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính khí hậu. Ảnh: Hà Duyên.
Ở góc độ thị trường, TS. Hạ Thúy Hạnh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp và Trang trại Việt Nam cho rằng tín chỉ carbon không chỉ đơn thuần là một loại hàng hóa có thể giao dịch mà còn là chất xúc tác thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính khí hậu.
Theo bà Hạnh, người nông dân có thể hưởng “thu nhập kép” từ việc bán sản phẩm với giá trị cao hơn và hưởng lợi từ các chương trình carbon trong tương lai. Trong khi đó, doanh nghiệp có thêm cơ hội xây dựng thương hiệu bền vững, tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn cao như châu Âu, Mỹ và tiếp cận các nguồn vốn xanh.
Để quá trình chuyển đổi xanh lan tỏa rộng hơn, bà Hạnh cho rằng vai trò của hiệp hội cùng các tổ chức kết nối ngày càng quan trọng bởi, các đơn vị này không chỉ hỗ trợ chuyển giao kiến thức, kỹ thuật cho nông dân mà còn kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, chuyên gia và cơ quan quản lý trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi hiện nay không đơn thuần là giảm phát thải khí nhà kính mà còn là bước chuyển từ tư duy sản xuất theo sản lượng sang tạo ra giá trị gia tăng. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng coi trọng yếu tố phát triển bền vững, phát thải thấp đang dần trở thành lợi thế cạnh tranh mới, mở đường cho nông sản Việt Nam bước vào những phân khúc giá trị cao hơn.
