Giải pháp sạ khô mở ra hướng sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải

Từ sáng sớm ngày 21/3, không khí trên cánh đồng lúa ST25 tại xã Xuân Phú (Đồng Nai) đã rộn ràng tiếng nói cười. Nông dân Hợp tác xã Nông nghiệp Xuân Tiến hồ hởi kéo nhau ra đồng thu hoạch vụ lúa đầu tiên áp dụng mô hình canh tác mới. Trên những thửa ruộng chín vàng, bà con phấn khởi khi chứng kiến thành quả sau một mùa vụ ứng dụng cơ giới hóa hiện đại, dưới sự theo dõi của các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Sự kiện có sự tham dự của đại diện Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, chính quyền địa phương cùng đông đảo chuyên gia, doanh nghiệp và nông dân Hợp tác xã Xuân Tiến.

Theo ghi nhận thực tế, mô hình được triển khai từ tháng 12/2025 cho vụ Đông Xuân 2025-2026 tại Hợp tác xã Xuân Tiến. Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt về kỹ thuật, kinh tế và môi trường, mở ra triển vọng nhân rộng trong sản xuất lúa bền vững. Công nghệ sạ hàng chính xác kết hợp vùi phân đã giúp giảm khoảng 25% lượng giống (tương đương giảm 20 kg/ha so với phương pháp sạ lan truyền thống). Nhờ cơ chế “ghim” hạt bằng khí động học và bố trí hàng hợp lý, ruộng lúa thông thoáng, cây phát triển đồng đều, tăng khả năng quang hợp, hạn chế sâu bệnh và giảm đổ ngã.

Cầm trên tay những bông lúa trĩu hạt vàng ươm, ông Trần Quang, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Xuân Tiến chia sẻ: "Từ năm 2017, hợp tác xã đã định hướng phát triển lúa chất lượng cao, đưa giống ST25 vào sản xuất theo hướng hữu cơ nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Năm nay, khi được IRRI lựa chọn triển khai mô hình sạ hàng trên đất khô kết hợp vùi phân, vụ thu hoạch đầu tiên đạt kết quả khả quan, năng suất cao, khiến bà con rất phấn khởi".

Theo ông Quang, mô hình không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn tăng năng suất khoảng 15 - 20% so với phương pháp sạ lan truyền thống. Hiệu quả rõ rệt đã tạo sức lan tỏa, thu hút nhiều nông dân trong vùng đăng ký tham gia mở rộng trong các vụ tới.

Điểm nhấn tại sự kiện là phần trình diễn máy sạ hàng trên đất khô kết hợp vùi phân, một công nghệ mới thu hút sự quan tâm đặc biệt của nông dân. Máy vận hành đồng thời nhiều công đoạn: gieo sạ theo hàng, “ghim” hạt xuống đất và vùi phân đúng vị trí. Nhờ đó, dinh dưỡng được đưa trực tiếp đến vùng rễ, hạn chế thất thoát, giảm công lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI, công nghệ sạ khô đặc biệt phù hợp với các vùng thiếu nước. Phương pháp này không cần ngập nước khi xuống giống, giúp tiết kiệm trên 20% lượng nước tưới, đồng thời có thể giảm tới 30% phát thải khí nhà kính và tăng năng suất đến 20%.

Đồng quan điểm, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho rằng, công nghệ này có tính thực tiễn cao, phù hợp với các vùng phụ thuộc nước mưa như Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực tài nguyên nước gia tăng, đây là giải pháp quan trọng để chuyển đổi sang hệ thống canh tác lúa hiệu quả và phát thải thấp.

Đại diện Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Nai cũng nhận định, việc đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng TBKT là yêu cầu cấp thiết trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Thành công của mô hình còn có sự đồng hành của doanh nghiệp trong việc phát triển công nghệ và cung ứng vật tư đầu vào. Các thiết bị sạ hàng hiện đại được tích hợp nhiều chức năng như gieo sạ, vùi hạt và vùi phân trong cùng một quy trình, giúp tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Bên cạnh đó, việc áp dụng nguyên tắc bón phân “4 đúng” kết hợp vùi phân ngay trong quá trình sạ giúp dinh dưỡng được đưa trực tiếp đến vùng rễ, giảm thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt so với phương pháp truyền thống.

Sự kiện tổng kết không chỉ ghi nhận kết quả của một mô hình thí điểm mà còn mở ra hướng đi mới cho sản xuất lúa bền vững, đặc biệt tại các vùng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. IRRI và các đối tác cam kết tiếp tục đồng hành, chuyển giao công nghệ, góp phần xây dựng hệ thống sản xuất lúa hiệu quả, thích ứng và giảm phát thải tại Việt Nam.

"Kết quả bước đầu của mô hình là rất tích cực, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh và giảm phát thải. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ xem xét đưa công nghệ này vào các chương trình hoạt động và phối hợp với các địa phương để từng bước nhân rộng trong thời gian tới”, bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia khẳng định.