Trong khi dòng chảy thông tin thế giới đang đổ dồn sự chú ý vào diễn biến giá dầu mỏ, khí đốt và các xung đột địa chính trị tại Trung Đông, một cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng tiềm ẩn sự khốc liệt hơn đang âm ỉ cháy tại eo biển Hormuz đó là lĩnh vực phân bón và hóa chất đầu vào phân bón.
Xung đột tại Trung Đông đã ngay lập tức tác động rất lớn tới thị trường phân bón trong nước và thế giới. Ảnh: DCM.
Sự đứt gãy đột ngột của chuỗi cung ứng phân bón và nguyên liệu đầu vào sản xuất phân bón toàn cầu đang đẩy ngành nông nghiệp thế giới đứng trước ngưỡng nguy cơ của một cuộc khủng hoảng giá lương thực lớn.
Những số liệu thực tế từ thị trường trong những ngày đầu tháng 3/2026 đã cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình hiện nay khi giá phân bón trên toàn thế giới đang ghi nhận những cú tăng phi mã chưa từng có trong lịch sử.
Hiện, giá ure đã ghi nhận mức tăng kỷ lục trên 30% chỉ trong hơn 10 ngày, chạm ngưỡng 655 USD/tấn vào ngày 12/3, tương đương trên 17 triệu đồng/tấn. So với cùng kỳ năm trước, mức giá này đã cao hơn 55%, vượt xa mọi kịch bản dự báo trước chiến tranh. Tương tự, phân DAP cũng không nằm ngoài vòng xoáy khi nhảy vọt lên mức 650 USD/tấn, tăng thêm 30 USD chỉ trong vòng tuần lễ ngắn ngủi.
Có thể thấy kịch bản đang diễn ra với ngành phân bón hiện nay mang nhiều nét tương đồng với cuộc khủng hoảng năng lượng xăng dầu và khí đốt. Nan giải hơn, khu vực vùng Vịnh và Trung Đông vốn là "vựa nitơ" của thế giới khi chiếm từ 34% - 50% sản lượng ure thương mại toàn cầu.
Sự thiếu hụt nguồn cung càng trở nên trầm trọng khi Iran, nước xuất khẩu hơn 10% lượng ure toàn cầu bị cô lập khỏi thị trường, đồng thời nhà máy Ras Laffan tại Qatar, một trong những cơ sở sản xuất nitơ lớn nhất thế giới đã phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng sau khi ngừng sản xuất đột ngột ngày 2/3.
Cuộc khủng hoảng lần này còn bị đẩy lên cao trào bởi các rào cản từ ngành bảo hiểm hàng hải quốc tế khi eo biển Hormuz hiện đang bị phong tỏa khiến các tàu chở dầu, lưu huỳnh, SA cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. 7 P&I Club đã đồng loạt hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các tàu chở hàng rời, bao gồm cả tàu chở phân bón, hóa chất do không thể định giá được các tác động đe dọa từ các lực lượng quân sự tại khu vực.
Các doanh nghiệp sản xuất DAP, supe lân trong nước đang chạy đua từng ngày nhằm duy trì được ổn định nguồn cung các nguyên liệu đầu vào như lưu huỳnh, SA phục vụ sản xuất. Ảnh: DDV.
Tại Việt Nam, ở thời điểm hiện tại, giá phân bón vẫn duy trì được nguồn cung ở mức ổn định, nhưng giá bán cũng đã có sự biến động tăng, nhưng đang thấp hơn giá thế giới. Cụ thể, các mặt hàng ure trong nước như Phú Mỹ, Cà Mau, Hà Bắc, Ninh Bình đang bán dao động ở mức giá 14.000 - 16.000 đồng/kg.
Tuy nhiên, trước tình hình căng thẳng của thế giới, các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh phân bón tại Việt Nam đang khẩn trương đưa ra các giải pháp ứng phó phù hợp với từng tình huống có thể xảy ra, nỗ lực giảm thiểu tác động của chiến tranh đến chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp.
Trong đó, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), doanh nghiệp hiện đang chiếm khoảng 40% thị phần sản xuất phân bón trong nước đã yêu cầu các đơn vị thành viên trực thuộc đa dạng hóa nguồn cung, thiết lập quan hệ với các nhà cung cấp mới, nhằm hạn chế tối đa những rủi ro đến từ nguồn cung nguyên vật liệu, chi phí vận tải và thị trường tiêu thụ.
Ông Phùng Quang Hiệp, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Hóa chất Việt Nam mới đây đã triệu tập cuộc họp khẩn yêu cầu các đơn vị theo dõi sát diễn biến kinh tế, chính trị quốc tế theo từng ngày, đặc biệt là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến nguồn cung nguyên vật liệu, chi phí vận tải và thị trường tiêu thụ.
Chủ tịch HĐTV Vinachem yêu cầu các đơn vị cần khẩn trương rà soát mức độ tác động đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng tình huống. Nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra là phải đảm bảo sự ổn định của chuỗi cung ứng nguyên liệu đầu vào, chủ động đa dạng hóa đối tác để sẵn sàng thay thế các đối tác truyền thống tại vùng xung đột.
Các doanh nghiệp sản xuất trong nước như Phân bón Cà Mau đã duy trì vận hành an toàn, ổn định các nhà máy, đảm bảo cung ứng các sản phẩm chủ lực như urê và NPK. Ảnh: DCM.
Còn theo bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) , một trong hai doanh nghiệp sản xuất ure và phân bón lớn trực thuộc Petrovietnam cũng như cả nước cho biết, trước những biến động địa chính trị khó lường tại khu vực Trung Đông, doanh nghiệp đã duy trì vận hành an toàn, ổn định các nhà máy, đảm bảo cung ứng các sản phẩm chủ lực như urê và NPK.
Đối với những mặt hàng trong nước chưa sản xuất được như DAP, kali, phân hữu cơ…, PVCFC đã chủ động kế hoạch nhập khẩu từ quý IV/2025 nhằm sẵn sàng nguồn hàng cho các giai đoạn cao điểm.
“Chúng tôi đã chuẩn bị nguồn cung để đáp ứng nhu cầu chăm bón vụ đông xuân và một số khu vực chuẩn bị bước vào vụ hè thu 2026, không để xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn hàng”, bà Hiền nhấn mạnh.
Khác với khủng hoảng dầu mỏ vốn hiển thị rõ ràng trên các bảng điện tử và tác động ngay đến chi phí đi lại, khủng hoảng phân bón di chuyển chậm hơn nhưng sức tàn phá lại khủng khiếp hơn. Nó không chỉ là sự biến động của những con số, mà là sự sụp đổ năng suất trên những cánh đồng.
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), chỉ cần giá phân bón tăng 1%, giá hàng hóa lương thực sẽ tăng tương ứng 0,45%. Với mức tăng gần 30% của ure hiện nay, thế giới đang nguy cơ bước vào một giai đoạn lạm phát lương thực rất cao.
