Biến đổi khí hậu đang khiến các đợt nắng nóng cực đoan xảy ra thường xuyên và khốc liệt hơn. Tuy nhiên, mức độ căng thẳng nhiệt mà con người thực sự phải hứng chịu do tác động kết hợp của nhiệt độ, độ ẩm và các yếu tố môi trường khác vẫn chưa được đánh giá đầy đủ. Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature Climate Change đã góp phần lấp đầy khoảng trống này.
Các nhà khoa học đã phân tích hơn 70 năm dữ liệu khí hậu từ bộ dữ liệu ERA5-HEAT, kết hợp với dữ liệu dân số toàn cầu để đánh giá mức độ tác động của điều kiện nhiệt nguy hiểm lên sức khỏe con người.
Tình trạng căng thẳng nhiệt đã gia tăng trên tất cả các châu lục trong 5 thập kỷ qua, kể cả tại những khu vực trước đây hiếm khi xảy ra nắng nóng cực đoan như một số vùng ở châu Âu. Ảnh: Chris Walts/EGU Blog.
Kết quả cho thấy nhiệt độ cảm nhận vào ban đêm đang tăng nhanh hơn nhiệt độ ban ngày. Hiện khoảng 70% dân số thế giới phải trải qua ít nhất 90 ngày căng thẳng nhiệt nghiêm trọng mỗi năm, tăng đáng kể so với tỷ lệ 55% được ghi nhận vào thập niên 1970.
Đáng lo ngại, tình trạng căng thẳng nhiệt đã gia tăng trên tất cả các châu lục trong 5 thập kỷ qua, kể cả tại những khu vực trước đây hiếm khi xảy ra nắng nóng cực đoan như một số vùng ở châu Âu. Riêng đợt nắng nóng gần đây tại châu lục này được ước tính đã khiến hơn 10.000 người tử vong vượt mức bình thường.
Bà Rebecca Emerton, tác giả chính của nghiên cứu và là chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa châu Âu (ECMWF), nhấn mạnh: "Căng thẳng nhiệt đang trực tiếp tác động đến cuộc sống của con người trên toàn cầu và không còn là mối đe dọa của tương lai".
Theo các nhà nghiên cứu, nắng nóng hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong số các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trẻ em, người cao tuổi và những người mắc các bệnh nền như hen suyễn, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch là các nhóm dễ bị tổn thương nhất, với nguy cơ tử vong tăng cao khi phải tiếp xúc với nền nhiệt khắc nghiệt.
Đánh giá về nghiên cứu, GS.TS Nasiru Idris, Giám đốc Viện Môi trường Xây dựng Ibrahim Usman Jibril thuộc Đại học Bang Nasarawa (Nigeria), cho rằng kết quả nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng thuyết phục về xu hướng gia tăng căng thẳng nhiệt trên phạm vi toàn cầu, đồng thời cho thấy ngày càng nhiều người phải đối mặt với các điều kiện nhiệt nguy hiểm.
Ông nhấn mạnh đây là cơ sở khoa học quan trọng để đánh giá các rủi ro sức khỏe do biến đổi khí hậu gây ra, đồng thời cảnh báo: "Chúng ta không thể thích ứng hiệu quả với nắng nóng cực đoan nếu thiếu nguồn tài chính khí hậu kịp thời và công bằng".
Đồng quan điểm, ông Christopher Callahan, nhà khoa học hệ thống Trái Đất tại Đại học Indiana (Mỹ), đánh giá cao phương pháp nghiên cứu. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý việc sử dụng dữ liệu ERA5 có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ nhiệt cực đoan tại một số khu vực đông dân ở Nam Bán cầu, nơi mạng lưới quan trắc khí hậu còn hạn chế.
Từ những phát hiện trên, nhóm nghiên cứu khuyến nghị các chính phủ cần khẩn trương nâng cao hiệu quả kế hoạch ứng phó với nắng nóng, tăng cường các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và sớm hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm. Bên cạnh đó, các chính sách quy hoạch và thích ứng với biến đổi khí hậu cần đưa chỉ số căng thẳng nhiệt vào đánh giá rủi ro, thay vì chỉ dựa trên nhiệt độ không khí như hiện nay.
