Trong những ngày tới, Ủy ban châu Âu dự kiến rà soát Quy định về chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) - một trong những chính sách môi trường tham vọng nhất hiện nay. Tuy nhiên, ngay trước thời điểm quan trọng này, các nhà lập pháp Mỹ EU không làm suy yếu các quy định cốt lõi của quy định này, coi đây là phép thử đối với cam kết toàn cầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Luật chống phá rừng của EU đang đứng trước áp lực điều chỉnh, trong khi nhiều bên kêu gọi giữ vững các tiêu chuẩn khí hậu và minh bạch chuỗi cung ứng. Ảnh: Euro News.
Hai nghị sĩ đảng Dân chủ Lloyd Doggett và Rashida Tlaib nhấn mạnh việc giữ nguyên nội dung và lộ trình thực thi của EUDR là cần thiết để bảo đảm tính nhất quán của chính sách. Theo quy định này, các doanh nghiệp cung cấp những mặt hàng như dầu cọ, gỗ, cà phê, thịt bò hay da vào thị trường EU phải chứng minh sản phẩm của họ không liên quan đến phá rừng. Nếu không đáp ứng yêu cầu, hàng hóa sẽ không được phép lưu hành trong khối.
Giữ vững “lá chắn” chống phá rừng
Ban đầu EUDR dự kiến có hiệu lực từ cuối năm 2024, nhưng đã hai lần bị trì hoãn. Lần tạm lùi thực thi đầu tiên diễn ra trong bối cảnh áp lực từ doanh nghiệp và các quốc gia xuất khẩu gia tăng, khi nhiều bên cho rằng hướng dẫn thực thi chưa đầy đủ. Lần trì hoãn thứ hai xuất phát từ các vấn đề kỹ thuật, cho thấy quá trình triển khai một chính sách quy mô lớn không tránh khỏi những thách thức.
Dù vậy, các nhà lập pháp Mỹ cảnh báo bất kỳ sự nới lỏng nào ở thời điểm này đều có thể gây ra hệ lụy nghiêm trọng. Theo họ, nạn phá rừng hiện vẫn diễn ra trên quy mô lớn, với hơn 10 triệu ha rừng suy giảm mỗi năm và đóng góp khoảng 21% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc duy trì một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ như EUDR rất cần thiết để kiểm soát nguồn phát thải từ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một trong những lo ngại lớn nhất là khả năng EU áp dụng cơ chế phân loại “không rủi ro” cho một số quốc gia xuất khẩu. Theo các nhà phê bình, cách tiếp cận này có thể tạo ra những “kẽ hở” trong hệ thống, cho phép một số sản phẩm liên quan đến phá rừng vẫn lọt vào thị trường. Điều này không chỉ làm suy yếu hiệu quả của luật mà còn ảnh hưởng đến tính minh bạch và công bằng trong thương mại quốc tế.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp, bao gồm cả các công ty Mỹ, đã đầu tư đáng kể vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định để chuẩn bị cho EUDR. Họ cho rằng việc tiếp tục trì hoãn hoặc miễn trừ sẽ tạo ra sự bất công, khi những đơn vị tiên phong phải chịu thiệt, còn các nhà sản xuất chưa tuân thủ lại được hưởng lợi.
Các nhà lập pháp cũng cảnh báo rằng việc kéo dài tình trạng bất định có thể dẫn đến lượng phát thải carbon tăng thêm, làm suy yếu những nỗ lực toàn cầu nhằm kiểm soát biến đổi khí hậu.
Cân bằng giữa môi trường và thương mại
Trên thực tế, EU đang đối mặt với áp lực phải điều chỉnh chính sách để giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và đối tác thương mại. Sau cuộc gặp với Đại sứ Mỹ tại EU Andrew Puzder, Ủy viên Môi trường Jessika Roswall cho biết ưu tiên của Ủy ban châu Âu là bảo đảm luật chống phá rừng vừa đạt hiệu quả môi trường, vừa không gây chi phí không cần thiết.
Theo bà Roswall, một đợt “đánh giá đơn giản hóa” sẽ sớm được triển khai nhằm cải thiện khả năng thực thi của quy định. Gói điều chỉnh này tập trung vào việc tinh giản thủ tục, đồng thời tạo thêm thời gian để các doanh nghiệp thích ứng, đặc biệt là những đơn vị chưa hoàn tất hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Tuy nhiên, phía Mỹ lại đưa ra quan điểm khác. Đại sứ Andrew Puzder cho rằng các nhà sản xuất Mỹ không góp phần đáng kể vào nạn phá rừng và không nên phải tuân thủ những yêu cầu định vị địa lý phức tạp, vốn làm gia tăng chi phí mà chưa chắc mang lại hiệu quả môi trường tương xứng.
Lập luận này phản ánh sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa các bên: một bên nhấn mạnh tính toàn diện và phòng ngừa rủi ro của chính sách, trong khi bên còn lại ưu tiên tính linh hoạt và chi phí thực thi.
Phát ngôn viên của Ủy ban châu Âu cũng cho biết khối sẽ không viết lại hoàn toàn luật chống phá rừng, nhưng có thể điều chỉnh phạm vi áp dụng và hệ thống công nghệ thông tin để hỗ trợ triển khai hiệu quả hơn. Điều này cho thấy EU đang tìm kiếm một điểm cân bằng giữa mục tiêu môi trường và yêu cầu thực tiễn.
