EU cảnh báo nguy cơ quá tải hệ thống ứng phó khẩn cấp do cháy rừng

Ủy ban châu Âu (EC) đã kích hoạt Cơ chế Bảo vệ Dân sự Liên minh châu Âu (UCPM) nhằm hỗ trợ Pháp và Tây Ban Nha ứng phó với các vụ cháy rừng nghiêm trọng. Theo đó, Pháp được tăng cường 7 máy bay chữa cháy và 4 trực thăng, trong khi Tây Ban Nha nhận 6 máy bay cùng 3 đội cứu hỏa mặt đất.

EC cho biết năng lực chữa cháy của châu Âu đang chịu áp lực rất lớn khi các đám cháy ngày càng dữ dội, lan nhanh và liên tục vượt quá khả năng ứng phó của lực lượng tại chỗ.

"Những đám cháy này đã vượt quá khả năng ứng phó", một quan chức EC phát biểu trước báo giới hôm 27/7, đề cập đến các vụ hỏa hoạn đã thiêu rụi hơn 80.000 ha rừng tại Tây Ban Nha và trên 42.000 ha tại Pháp. Cả hai đám cháy vẫn chưa được khống chế hoàn toàn, buộc hơn 320.000 người phải sơ tán khẩn cấp.

Dù EU đã triển khai một trong những chiến dịch hỗ trợ chữa cháy lớn nhất từ trước đến nay, các đám cháy vẫn tiếp tục lan rộng. Giới chức EC thừa nhận tốc độ lan của ngọn lửa hiện vượt xa khả năng khống chế của lực lượng cứu hỏa, qua đó bộc lộ sức ép ngày càng lớn đối với hệ thống bảo vệ dân sự và năng lực ứng phó các thảm họa quy mô lớn của EU.

Ủy viên châu Âu phụ trách Chuẩn bị và Quản lý khủng hoảng Hadja Lahbib mới đây thừa nhận trên báo Le Monde rằng cơ chế bảo vệ dân sự của EU đang "chịu áp lực rất lớn", song khẳng định hệ thống vẫn hoạt động hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, Brussels đang khẩn trương mở rộng đội bay chữa cháy và tăng cường năng lực ứng phó thảm họa xuyên biên giới. Theo EC, biến đổi khí hậu đang kéo dài mùa cháy rừng và làm xuất hiện những trận hỏa hoạn có quy mô vượt xa những gì châu Âu từng chứng kiến chỉ vài năm trước.

Tại một vụ cháy rừng gần đây ở Tây Ban Nha, ngọn lửa lan với tốc độ lên tới 6 km/giờ, trong khi lực lượng chữa cháy mặt đất chỉ có thể tiến công khoảng 300 m/giờ. Khoảng cách quá lớn này khiến việc khống chế đám cháy trở nên đặc biệt khó khăn.

Các quan chức EC cho rằng dập lửa không thể là giải pháp duy nhất. Châu Âu cần đầu tư mạnh hơn cho công tác phòng ngừa, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các biện pháp ứng phó khẩn cấp vốn ngày càng tốn kém. Thực tế này cũng phản ánh những thách thức đối với mô hình bảo vệ dân sự của EU, vốn dựa trên sự chia sẻ máy bay, thiết bị và nhân lực giữa các quốc gia thành viên, trong bối cảnh nhiều nước cùng lúc phải đối mặt với cháy rừng.

Huy động lực lượng hỗ trợ quy mô lớn

Ngoài việc điều động 7 máy bay và 4 trực thăng đến Pháp, 6 máy bay cùng 3 đội chữa cháy mặt đất đến Tây Ban Nha, EC còn hỗ trợ Tunisia thông qua Cơ chế Bảo vệ Dân sự EU.

Bên cạnh đó, 5 máy bay chữa cháy từ Canada đã được triển khai tới Pháp và Tây Ban Nha, trong khi hơn 770 lính cứu hỏa từ 14 quốc gia được bố trí sẵn sàng trên khắp khu vực Nam Âu.

"Hai trực thăng sẽ được điều động từ Đức sang Tây Ban Nha và dự kiến sẽ có thêm hai máy bay hỗ trợ từ Thổ Nhĩ Kỳ", đại diện EC cho biết.

Tuy nhiên, Brussels cũng nhấn mạnh rằng EC không thể tự điều phối toàn bộ đội bay chữa cháy, bởi phần lớn phương tiện vẫn thuộc quyền sở hữu hoặc vận hành của các quốc gia thành viên, vốn cũng đang phải ứng phó với các vụ cháy trong lãnh thổ của mình. Ngoài ra, điều kiện địa hình và yêu cầu kỹ thuật khiến không phải loại máy bay nào cũng phù hợp với mọi đám cháy.

Trong khi EU tiếp tục tìm kiếm thêm nguồn lực, hơn 100.000 ha đất đã bị thiêu rụi và hàng nghìn gia đình vẫn phải sơ tán.

Đáng chú ý, một số trực thăng chữa cháy do Nga sản xuất hiện vẫn phải nằm đất tại Tây Ban Nha do các lệnh trừng phạt được áp dụng từ tháng 3/2022. EC hiện chưa bình luận về khả năng áp dụng cơ chế ngoại lệ để đưa các phương tiện này trở lại hoạt động.

Thách thức ngày càng lớn đối với năng lực ứng phó của EU

Theo EC, cơ chế ứng phó khẩn cấp của EU đang phải đối mặt với sức ép chưa từng có khi các thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu xảy ra ngày càng dồn dập và đồng thời.

Mùa cháy rừng năm nay bắt đầu sớm bất thường khi UCPM phải được kích hoạt ngay từ cuối tháng 4 và được dự báo có thể kéo dài đến tận tháng 10 hoặc tháng 11.

"Chúng tôi phải khởi động mùa chữa cháy sớm hơn năm ngoái. Cuối tháng 5, diện tích cháy mới chỉ tính bằng hàng trăm hecta. Sang tháng 6 đã lên đến hàng nghìn hecta, còn hiện nay con số đã được tính bằng hàng chục nghìn hecta", một quan chức EC cho biết.

Để tăng cường năng lực dài hạn, EC đang xúc tiến mua một đội bay riêng gồm 12 máy bay chữa cháy Canadair và 5 trực thăng. Tuy nhiên, quá trình bàn giao dự kiến kéo dài đến năm 2030, đồng nghĩa EU vẫn sẽ phải phụ thuộc vào nguồn lực của các quốc gia thành viên trong nhiều mùa cháy rừng sắp tới.

Brussels cũng đang tăng cường năng lực cho Trung tâm Điều phối ứng phó khẩn cấp (ERCC) bằng cách bổ sung các chuyên gia phân tích hành vi cháy rừng nhằm mô hình hóa hướng lan của đám cháy, qua đó chủ động bố trí lực lượng trước khi tình hình vượt ngoài tầm kiểm soát.

Dẫu vậy, giới chức EU nhấn mạnh rằng việc bổ sung công nghệ và phương tiện chỉ là một phần của giải pháp.

"Điều chúng tôi hướng tới là một chiến lược quản lý tổng hợp", một quan chức EC nhấn mạnh, đồng thời cho rằng quản lý rừng bền vững, bao gồm chủ động dọn dẹp thảm thực vật dễ cháy, sẽ đóng vai trò then chốt trong giảm thiểu nguy cơ cháy rừng.

Hiện nay, thích ứng với biến đổi khí hậu đã trở thành một cấu phần không thể tách rời trong chính sách bảo vệ dân sự của EU. Sau các đợt nắng nóng kéo dài làm khô kiệt thảm thực vật tại Nam Âu, nguy cơ cháy rừng cực đoan tiếp tục gia tăng và được cảnh báo sẽ lan rộng sang Hy Lạp trong thời gian tới.

Dù EC chưa đưa ra nhận định liệu năm 2026 có trở thành mùa cháy rừng tồi tệ nhất trong lịch sử hay không, các số liệu thực tế cho thấy quy mô và cường độ hỏa hoạn năm nay đã vượt xa những gì châu Âu từng ghi nhận trong các năm gần đây.