Thông tin được đưa ra tại Hội nghị thường niên lần thứ 7 của Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) với chủ đề "Xây dựng hệ thống bao bì tuần hoàn vững mạnh bằng khoa học công nghệ" diễn ra chiều 12/6.
EPR bước vào giai đoạn thực chất
Theo ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam, năm 2026 được xem là năm bản lề đối với quá trình thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) tại Việt Nam. Tính đến hết tháng 5, tổng khối lượng bao bì được đăng ký, ủy quyền và phê duyệt chính thức đã đạt hơn 60.000 tấn, trong đó hơn 30.000 tấn đã được triển khai thu gom và tái chế. Quy mô thực hiện cả năm dự kiến tăng khoảng 90% so với năm 2025.
Ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam cho rằng kinh tế tuần hoàn đã trở thành một cấu phần quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Ảnh: Hà Duyên.
Sự gia tăng khối lượng bao bì được thu gom, tái chế cho thấy, hoạt động thực hiện EPR từng bước được mở rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống thu gom và tái chế.
"EPR không còn là một khái niệm đang được bàn thảo, EPR đã bước vào giai đoạn thực thi. Kinh tế tuần hoàn cũng không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn của mô hình tăng trưởng mới, nơi tăng trưởng phải đi cùng hiệu quả tài nguyên, trách nhiệm môi trường và năng lực cạnh tranh dài hạn", ông Trai nhấn mạnh.
Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sau hơn hai năm triển khai EPR, nhiều tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Nhận thức của doanh nghiệp ngày càng được nâng cao, thị trường tái chế từng bước phát triển và nhiều mô hình hợp tác mới giữa doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thu gom và nhà tái chế đã được hình thành.
Theo ông Trung, tinh thần xuyên suốt của chính sách EPR là lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Nhà sản xuất, nhập khẩu không chỉ thực hiện nghĩa vụ bắt buộc mà còn phải chủ động tổ chức các hoạt động thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng, qua đó góp phần xây dựng nền kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhìn nhận, thị trường tái chế từng bước phát triển và nhiều mô hình hợp tác mới giữa doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thu gom và nhà tái chế đã được hình thành. Ảnh: Hà Duyên.
Trong quá trình đó, các tổ chức trách nhiệm tái chế đóng vai trò kết nối doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thu gom, nhà tái chế và cơ quan quản lý trong quá trình triển khai EPR, góp phần hình thành chuỗi thu hồi và tái chế bao bì sau sử dụng.
Những tín hiệu tích cực ban đầu cho thấy EPR đã chuyển từ yêu cầu chính sách sang hoạt động thực tiễn.
Từ tái chế bao bì đến xây dựng hệ thống tuần hoàn
Sự gia tăng nhanh về quy mô tái chế đang đặt ra những yêu cầu mới đối với quá trình thực hiện EPR. Ông Phạm Phú Ngọc Trai khẳng định, khi khối lượng bao bì tham gia hệ thống ngày càng lớn, những thách thức liên quan đến chi phí thực hiện, năng lực tái chế, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và chất lượng báo cáo sẽ trở nên rõ nét hơn. Đây là thời điểm cần chuyển từ tư duy triển khai các hoạt động riêng lẻ sang xây dựng một hệ thống có kỷ luật, có dữ liệu, có kiểm chứng và có khả năng mở rộng.
"Thành công của EPR trong giai đoạn tới không chỉ được đo bằng số lượng bao bì được tái chế mà còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, quản lý chi phí và mức độ minh bạch của toàn bộ hệ thống", ông Trai nhấn mạnh.
Các đại biểu tham quan gian hàng các sản phẩm tái chế. Ảnh: Nguyễn Ngọc.
Ứng dụng khoa học công nghệ được xem là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả thực hiện EPR. Do đó, PRO Việt Nam trong thời gian tới sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu, theo dõi dòng vật liệu và truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao tính minh bạch của hệ thống.
Bên cạnh đó, các hoạt động nghiên cứu giải pháp vật liệu và mở rộng mô hình thu gom - tái chế đối với những loại bao bì khó xử lý như nhựa mềm hay bao bì đa vật liệu cũng đang được thúc đẩy nhằm nâng cao khả năng thu hồi và tái chế.
Một hướng đi khác là phát triển vật liệu tái chế sau tiêu dùng (PCR), qua đó từng bước hình thành vòng tuần hoàn khép kín cho bao bì sau sử dụng và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nguyên sinh.
Theo GS. TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM, thu gom và tái chế toàn bộ bao bì đưa ra thị trường không đơn thuần là mục tiêu môi trường mà còn là bài toán phát triển quốc gia. Để giải quyết bài toán này không thể chỉ gia tăng năng lực thu gom hay tái chế mà cần thiết kế lại toàn bộ chuỗi giá trị, từ vật liệu, thiết kế bao bì, tiêu chuẩn sản xuất, công nghệ phân loại, công nghệ tái chế cho đến sự tham gia của người tiêu dùng.
"Không một bên nào có thể tự mình giải quyết toàn bộ chuỗi giá trị này. Doanh nghiệp có thị trường, dữ liệu thực tiễn và năng lực triển khai; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách; trong khi các trường đại học và viện nghiên cứu đóng góp bằng tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao", bà Mai nhận định.
Đồng quan điểm, ông Hồ Kiên Trung cho rằng, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho việc thực hiện EPR. Từ thiết kế bao bì thân thiện môi trường, sử dụng dữ liệu số để theo dõi dòng vật liệu, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đến ứng dụng công nghệ trong phân loại, thu gom và tái chế chất thải đều góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm tác động đến môi trường.
Tuy nhiên, hiệu quả của EPR không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà còn gắn với hạ tầng thu gom, năng lực của ngành tái chế, việc phân loại chất thải tại nguồn và sự tham gia của cộng đồng. Đây là những mắt xích quan trọng quyết định khả năng vận hành của hệ thống tuần hoàn trong dài hạn.
Theo PRO Việt Nam, các hoạt động trong năm 2026 sẽ tập trung vào chuyển đổi số và dữ liệu; phát triển giải pháp vật liệu; mở rộng các mô hình thí điểm thu gom - tái chế; tăng cường kiểm toán và bảo đảm; đóng góp hoàn thiện chính sách dựa trên thực tiễn; đồng thời thúc đẩy lộ trình phát triển vật liệu tái chế sau tiêu dùng.
