Những lo ngại về việc nhiệt độ toàn cầu có thể lập kỷ lục mới đang gia tăng khi các nhà khoa học cảnh báo hiện tượng El Nino có thể quay trở lại vào cuối năm nay. Theo Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA), khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9 và sau đó vào cuối năm là khoảng 50-60%.
Chuyên gia cảnh báo khả năng El Nino hình thành trong năm nay có thể khiến nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng và kéo theo nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan. Ảnh: SCMP.
Trước đó, trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 4, hệ thống khí hậu toàn cầu được dự báo sẽ chuyển từ trạng thái La Nina sang ENSO trung tính với xác suất khoảng 60%. Tuy nhiên, NOAA cũng lưu ý, các dự báo vào đầu năm thường có mức độ bất định khá lớn, vì vậy các mô hình hiện nay vẫn cần được theo dõi thêm.
El Nino và La Nina là hai hiện tượng khí hậu trái ngược nhau xảy ra trên khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương nhưng có ảnh hưởng rộng khắp toàn cầu.
Thông thường, gió mậu dịch thổi từ đông sang tây, đẩy lớp nước ấm trên bề mặt đại dương về phía tây Thái Bình Dương. Trong điều kiện El Nino, các cơn gió này suy yếu hoặc thậm chí đảo chiều, khiến nước ở phía đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường. Ngược lại, trong giai đoạn La Nina, gió mậu dịch mạnh hơn bình thường, đẩy nước ấm về phía tây và khiến nước lạnh từ đáy đại dương dâng lên bề mặt, làm giảm nhiệt độ bề mặt biển, đặc biệt ở khu vực gần châu Mỹ.
Các chu kỳ El Nino không diễn ra đều đặn, thường xuất hiện sau mỗi hai đến bảy năm và kéo dài khoảng một năm, đôi khi lâu hơn. Nhiều trường hợp El Nino sau đó sẽ chuyển sang La Nina.
Theo các nhà khoa học khí hậu, El Nino có thể làm thay đổi đáng kể mô hình thời tiết toàn cầu. Hiện tượng này thường khiến lượng mưa giảm ở nhiều khu vực nhiệt đới. Ông Kieran Hunt, nhà khoa học khí hậu tại Trung tâm Khoa học Khí quyển Quốc gia Anh cho biết điều này có thể khiến gió mùa ở châu Á, châu Phi và Nam Mỹ khô hơn bình thường.
Ngược lại, một số khu vực khác có thể ghi nhận lượng mưa tăng mạnh và thậm chí xảy ra lũ lụt, bao gồm miền nam Mỹ, Peru, Argentina, Nam Âu, Kenya và Uganda.
El Nino cũng làm gia tăng các đợt nắng nóng cực đoan ở vùng nhiệt đới. Vì vậy, những năm xuất hiện hiện tượng này thường ghi nhận nhiệt độ toàn cầu ở mức kỷ lục. Một số nhà khí tượng học ước tính một đợt El Nino điển hình có thể làm tăng tạm thời nhiệt độ trung bình toàn cầu khoảng 0,1-0,2 độ C.
Mức tăng này nhỏ hơn nhiều so với tác động của biến đổi khí hậu, vốn đã làm nhiệt độ bề mặt Trái đất tăng khoảng 1,3-1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Tuy vậy, khi kết hợp với xu hướng nóng lên kéo dài, El Nino vẫn có thể gây lo ngại khi đẩy nhiệt độ thế giới lên kỷ lục mới.
Trong nhiều thập kỷ qua, các nhà khí tượng học xác định El Nino và La Nina dựa trên sự chênh lệch nhiệt độ bề mặt biển ở ba khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương so với mức trung bình 30 năm. Theo cách tính này, El Nino được xác định khi nhiệt độ cao hơn mức trung bình khoảng 0,5 độ C, trong khi La Nina thấp hơn mức đó.
Tuy nhiên, khi lượng khí nhà kính tiếp tục làm Trái đất nóng lên, khái niệm “mức bình thường” cũng đang thay đổi. Vì vậy, NOAA gần đây đã xây dựng một chỉ số mới, so sánh nhiệt độ khu vực Thái Bình Dương với phần còn lại của vùng nhiệt đới trên toàn cầu.
Theo nhà khí tượng Nat Johnson tại Phòng thí nghiệm Động lực học Chất lỏng Địa vật lý của NOAA, sự khác biệt giữa phương pháp cũ và phương pháp mới có thể lên tới 0,5 độ C, một mức đủ lớn để tạo ra khác biệt trong cách phân loại các hiện tượng khí hậu.
Phương pháp mới có thể dẫn đến việc ghi nhận nhiều hiện tượng La Nina hơn và ít El Nino hơn so với hệ thống trước đây. Tuy vậy, các nhà khoa học vẫn cảnh báo rằng khi El Nino hình thành, khả năng nhiệt độ toàn cầu lập kỷ lục mới vẫn rất cao.
Bà Jennifer Francis, nhà khoa học tại Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Woodwell (Mỹ) cho rằng những thay đổi trong hệ thống khí hậu toàn cầu đang khiến khái niệm “bình thường” trở nên lỗi thời. Theo bà, lượng nhiệt tích tụ trong hệ thống khí hậu hiện nay lớn đến mức các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể phổ biến hơn.
