Thủy lợi ngày càng được đầu tư hoàn thiện
Những ngày này, khi mùa mưa và mùa lũ bắt đầu tác động đến nhiều địa phương vùng đầu nguồn ĐBSCL, hệ thống thủy lợi của tỉnh Đồng Tháp tiếp tục phát huy hiệu quả trong điều tiết nguồn nước, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Không chỉ đáp ứng yêu cầu phòng chống thiên tai trước mắt, hệ thống thủy lợi ngày càng hoàn thiện còn trở thành nền tảng quan trọng để địa phương thực hiện mục tiêu phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một công trình cống ngăn mặn trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp đang được đầu tư xây dựng. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, đến nay, toàn tỉnh đã đầu tư, nâng cấp 5.099 công trình thủy lợi với tổng chiều dài hơn 10.550 km, xây dựng 6.673 công trình cống, trạm bơm; hoàn thiện trên 10.275 km đê, đê bao và bờ bao. Riêng hệ thống thủy lợi nội đồng hiện có 833 tuyến kênh trục, kênh dẫn cấp 2, cấp 3, cấp 4 với tổng chiều dài khoảng 4.073 km, 2.616 cống điều tiết các loại, 1.219 trạm bơm điện phục vụ các ô bao sản xuất.
Đặc biệt, phần lớn các trạm bơm dầu trước đây đã được thay thế bằng trạm bơm điện, góp phần giảm chi phí vận hành, tiết kiệm nhiên liệu và hạn chế phát thải ra môi trường.
Toàn tỉnh hiện có 1.319 ô bao với tổng chiều dài hơn 8.105 km, trong đó có 1.102 ô bao triệt để bảo vệ sản xuất quanh năm và 217 ô bao chống lũ phục vụ sản xuất lúa thu đông. Hệ thống công trình này cơ bản bảo đảm tưới, tiêu cho khoảng 435.825 ha đất sản xuất nông nghiệp, phục vụ diện tích gieo trồng hơn 861.922 ha mỗi năm, gồm 627.066 ha lúa, 68.211 ha rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày, 155.287 ha cây ăn trái và cây lâu năm cùng hơn 11.358 ha nuôi trồng thủy sản.
Một trong những công trình nổi bật đã được đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả là hệ thống cống ngăn mặn tại đầu các kênh, rạch ra sông Tiền trên đường tỉnh 864 giai đoạn 1. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 846 tỷ đồng, từ nguồn vốn ngân sách Trung ương và địa phương.
Dự án bao gồm 6 cống ngăn mặn gồm: Rạch Gầm, Phú Phong, Cây Còng, Mù U, Cái Sơn, Hai Tân. Các cống đã được tập trung đẩy nhanh tiến độ và hoàn thành đưa vào sử dụng kịp thời đảm bảo ngăn mặn, trữ ngọt trong mùa khô năm 2023-2024. Qua đó, giúp bảo vệ sản xuất an toàn.
Ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Bình Thành, ở xã Lấp Vò (Đồng Tháp), cho biết: Hệ thống thủy lợi được đầu tư đồng bộ là điều kiện quan trọng giúp HTX tổ chức sản xuất quy mô lớn, thuận lợi hơn và nâng cao hiệu quả liên kết với doanh nghiệp.
Hệ thống cống ngăn mặn trên tuyến ĐT.864 phát huy hiệu quả trong điều tiết nguồn nước. Ảnh: Đào Trung Chánh.
Có hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh, thì nguồn nước luôn được chủ động. Việc xuống giống đồng loạt, chăm sóc và thu hoạch được thực hiện đúng lịch thời vụ, tạo điều kiện để HTX áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng hạt lúa.
Bên cạnh đó, hiệu quả từ hệ thống thủy lợi cũng được thể hiện rõ tại nhiều vùng chuyên canh cây ăn trái của Đồng Tháp. Ông Trần Văn Tuấn, xã Lai Vung, cho biết: Gia đình có 7 công (mỗi công 1.000m2) quýt hồng và quýt đường đang bước vào giai đoạn phát triển tốt, gia đình chuẩn bị làm bông ra trái nhằm phục vụ thị trường cuối năm. Dù đang trong mùa mưa, vườn cây vẫn phát triển tốt nhờ hệ thống bờ bao và thủy lợi được đầu tư đồng bộ.
Việc chủ động điều tiết nước giúp hạn chế tình trạng ngập úng trong mùa mưa, đồng thời dễ dàng lấy nước tưới vào mùa khô. Gia đình luôn thực hiện nghiêm việc gia cố bờ bao, phối hợp cùng địa phương bảo vệ các tuyến thủy lợi nhằm bảo đảm sản xuất an toàn.
Hệ thống cống điều tiết nội đồng giúp nông dân Đồng Tháp chủ động tưới, tiêu. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Hoàn thiện hệ thống thủy lợi là nhiệm vụ trọng tâm
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, ngành nông nghiệp Đồng Tháp xác định đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.
Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, cho biết: Giai đoạn 2026-2030, tỉnh kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, tham mưu Chính phủ hoàn thiện đồng bộ các quy định pháp luật liên quan đến thủy lợi, tài nguyên nước, phòng chống thiên tai, đất đai và xây dựng theo hướng liên ngành, phù hợp điều kiện thực tiễn vùng ĐBSCL.
Bên cạnh đó, tỉnh đề xuất xây dựng cơ chế đặc thù đối với vùng để đầu tư, quản lý và vận hành các hệ thống thủy lợi liên vùng, liên lưu vực sông và các công trình đa mục tiêu, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nước trong bối cảnh khí hậu thay đổi.
Hệ thống thủy lợi tại Đồng Tháp ngày càng được đầu tư đồng bộ. Ảnh: Đào Trung Chánh.
Theo ông Lê Hà Luân, Đồng Tháp cũng kiến nghị Trung ương ưu tiên bố trí nguồn vốn trung hạn và dài hạn cho các công trình thủy lợi trọng điểm. Đồng thời mở rộng cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa, hợp tác công tư (PPP), vốn ODA và các nguồn vốn hợp pháp khác để đầu tư phát triển hạ tầng thủy lợi.
Đáng chú ý, tỉnh đề xuất triển khai nhiều dự án trọng điểm về thủy lợi với tổng nhu cầu vốn khoảng 8.644 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030. Các dự án tập trung xây dựng hệ thống điều tiết, trữ nước ngọt, kiểm soát xâm nhập mặn, tiêu thoát lũ; nâng cấp, kiên cố hóa đê điều, bờ bao, công trình chống sạt lở và ngập úng nhằm bảo vệ dân cư cũng như hạ tầng thiết yếu.
Tỉnh Đồng Tháp đề xuất đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng phục vụ chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng sinh thái, tiết kiệm nước, nâng cao hiệu quả canh tác lúa chất lượng cao, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản. Tỉnh cũng đề xuất cơ chế hỗ trợ di dời, bố trí dân cư tại những khu vực có nguy cơ sạt lở, sụt lún và ngập úng cao nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, ổn định sinh kế lâu dài cho người dân.
