Chủ động điều tiết nguồn nước, bảo vệ vụ hè thu
Bước vào cao điểm sản xuất vụ hè thu 2026, tỉnh Đồng Tháp đồng loạt triển khai các giải pháp thủy lợi nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất. Từ vùng ngọt hóa Gò Công ở phía đông giáp với biển đến khu vực đầu nguồn nước ngọt phía tây bắc giáp Campuchia, việc điều tiết nước được thực hiện linh hoạt theo từng vùng sinh thái, vừa tháo chua, đẩy mặn, vừa chủ động đón lũ lấy phù sa để cải tạo đồng ruộng.
Công nhân ngành thủy lợi vận hành cống điều tiết, bổ sung nguồn nước ngọt vào hệ thống kênh nội đồng, phục vụ sản xuất lúa hè thu năm 2026 tại Đồng Tháp. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Đây được xem là giải pháp trọng tâm giúp nông dân giảm rủi ro, ổn định sản xuất và nâng cao hiệu quả canh tác trong bối cảnh diễn biến nguồn nước ngày càng khó lường.
Theo kế hoạch, vụ hè thu năm 2026 toàn tỉnh xuống giống hơn 200.000 ha lúa. Riêng vùng Dự án ngọt hóa Gò Công, nhiều địa phương đã chủ động gieo sạ sớm hơn lịch thời vụ khi nguồn nước bảo đảm, với diện tích trên 1.000 ha.
Ông Phan Văn Nhã, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang (Đồng Tháp), cho biết: Đơn vị đang tập trung vận hành các cống đầu mối để tháo rửa phèn, đẩy mặn và bổ sung nước ngọt vào hệ thống kênh nội đồng. Việc đóng, mở cống được thực hiện linh hoạt theo diễn biến thực tế nhằm nhanh chóng ổn định nguồn nước phục vụ sản xuất.
Trước đó, toàn bộ hệ thống cống đã được đóng kín trong thời kỳ cao điểm hạn, mặn để bảo vệ nguồn nước sinh hoạt và sản xuất. Khi độ mặn trên các tuyến sông giảm cùng với những cơn mưa đầu mùa xuất hiện, ngành thủy lợi bắt đầu mở cống, tăng cường lưu thông dòng chảy, cải thiện môi trường nước và tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân xuống giống.
Đến nay, nhiều địa phương như Vĩnh Bình, Vĩnh Hựu, Đồng Sơn, Long Bình, Phú Thành đã ghi nhận nguồn nước cơ bản đáp ứng yêu cầu sản xuất. Nhờ đó, nông dân có thể chủ động làm đất, xuống giống sớm, bảo đảm khung lịch thời vụ và hạn chế nguy cơ gặp bất lợi vào cuối vụ.
Theo ngành chuyên môn, hệ thống thủy lợi được vận hành theo từng khu vực và từng giai đoạn. Mục tiêu là vừa bảo đảm tháo rửa phèn, mặn tại vùng cuối nguồn, vừa bổ sung nước ngọt cho khu vực đầu nguồn. Trong trường hợp thời tiết hoặc thủy văn có diễn biến bất thường, phương án vận hành sẽ tiếp tục được điều chỉnh kịp thời nhằm bảo vệ an toàn sản xuất.
Nông dân Đồng Tháp chủ động xuống giống lúa hè thu khi nguồn nước được đảm bảo. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Điều chỉnh lịch thời vụ, mở đê đón lũ lấy phù sa
Trong khi khu vực phía đông ưu tiên điều tiết nguồn nước ngọt phục vụ gieo sạ, thì các địa phương đầu nguồn phía tây bắc của tỉnh Đồng Tháp lại chủ động thay đổi lịch thời vụ để chuẩn bị mở đê đón lũ đầu nguồn sông Mekong theo con nước hàng năm đổ về.
Tại xã Thường Phước, địa phương đã điều chỉnh lịch gieo sạ vụ thu đông năm 2026 sớm hơn khoảng một tháng nhằm tạo quỹ thời gian thu hoạch, chuẩn bị xả lũ theo kế hoạch của địa phương đưa ra.
Ông Lê Hùng Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Thường Phước, cho biết: Khu đê bao khép kín rộng khoảng 2.600ha là vùng sản xuất lúa trọng điểm của địa phương. Bốn năm liên tiếp khu vực này chưa đón lũ vào đồng, khiến đất canh tác có dấu hiệu suy giảm độ phì nhiêu, bạc màu và tích tụ nhiều mầm bệnh.
Theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp, tùy theo điều kiện từng địa phương cứ từ 3-5 năm cần mở đê cho nước lũ tràn đồng để thau chua, rửa phèn, bổ sung phù sa và phục hồi độ màu mỡ tự nhiên của đất.
Theo kế hoạch xã Thường Phước, nông dân sẽ xuống giống hè thu tập trung từ ngày 1 đến 20/6/2026. Sau khi thu hoạch dứt điểm, địa phương dự kiến mở đập đón lũ từ ngày 9/10 hoặc sớm hơn nếu tiến độ thu hoạch hoàn thành trước kế hoạch.
Để bảo đảm an toàn, chính quyền địa phương yêu cầu người dân thu hoạch dứt điểm cây trồng ngắn ngày, di dời máy móc, vật tư nông nghiệp, phương tiện sản xuất ra khỏi khu vực đê bao trước thời điểm xả lũ. Đồng thời, các hộ dân được khuyến cáo gia cố bờ bao, kiểm tra ao nuôi thủy sản, khu vực chăn nuôi và vườn cây ăn trái nhằm hạn chế thiệt hại khi nước lũ tràn đồng.
Không chỉ riêng Thường Phước, theo kế hoạch sản xuất vụ thu đông năm 2026, xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp cũng sẽ thực hiện xả lũ lấy phù sa trên diện tích hơn 1.780 ha. Thời gian xả lũ dự kiến từ ngày 10/9 đến 30/10/2026, tùy diễn biến thực tế của mùa nước nổi. Mực nước đưa vào đồng dao động từ 0,2-1,2m theo từng khu vực.
Khu vực đê bao tại xã Thường Phước được chuẩn bị mở đón lũ lấy phù sa sau thu hoạch vụ hè thu. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo ông Lê Văn Chấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV Đồng Tháp, việc chủ động đưa nước lũ vào đồng không chỉ góp phần tiêu diệt nhiều đối tượng sâu bệnh tồn lưu sau nhiều vụ sản xuất liên tiếp mà còn bổ sung nguồn phù sa tự nhiên, cải tạo đất, giảm lượng phân bón hóa học và tăng khả năng giữ ẩm cho đồng ruộng. Đây cũng là giải pháp thủy lợi mang tính lâu dài, góp phần nâng cao năng suất, giảm chi phí đầu vào và hướng đến nền sản xuất lúa thích ứng với biến đổi khí hậu.
Việc kết hợp đồng bộ giữa điều tiết nguồn nước ngọt ở vùng ven biển và chủ động đón lũ ở khu vực đầu nguồn đang cho thấy hướng đi phù hợp của Đồng Tháp trong quản lý thủy lợi. Không chỉ bảo vệ an toàn hơn 200.000 ha lúa hè thu, những giải pháp này còn tạo nền tảng cải tạo đất, phục hồi hệ sinh thái đồng ruộng và nâng cao hiệu quả sản xuất bền vững cho các vụ mùa tiếp theo.
