Đón FDI thế hệ mới: [Bài 3] Chuyển dịch năng lượng, không gian mới cho FDI

Những lĩnh vực mới thu hút FDI

Các tập đoàn năng lượng lớn trên thế giới đang chuyển một phần đáng kể nguồn lực sang phát triển khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), hydrogen, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và các công nghệ giảm phát thải carbon. Đây cũng là những lĩnh vực đang thu hút hàng trăm tỷ USD vốn đầu tư trên toàn cầu và trở thành trọng tâm trong chiến lược mở rộng của nhiều tập đoàn năng lượng quốc tế.

Nhu cầu điện tiếp tục tăng cùng quá trình công nghiệp hóa, trong khi yêu cầu giảm phát thải ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều đó khiến các dự án năng lượng sạch không chỉ phục vụ mục tiêu môi trường mà còn trở thành yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Một lĩnh vực khác đang thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư là công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS). Trong quá trình chuyển dịch năng lượng, nhiều quốc gia vẫn tiếp tục khai thác dầu khí nhưng đồng thời áp dụng các giải pháp giảm phát thải nhằm đáp ứng các cam kết về khí hậu. Đối với các tập đoàn sở hữu công nghệ CCUS, Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn có thể trở thành địa điểm triển khai các dự án trình diễn nhờ hệ thống mỏ dầu khí ngoài khơi và hạ tầng hiện hữu.

Các mỏ dầu khí đã suy giảm sản lượng có thể trở thành địa điểm lưu trữ carbon trong tương lai. Đây là lĩnh vực có tính chuyên môn rất cao, đòi hỏi nguồn vốn lớn và công nghệ hiện đại - những yếu tố phù hợp với định hướng thu hút FDI thế hệ mới mà Nghị quyết 10 đã đặt ra.

TS Bùi Trọng Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Năng lượng bền vững cho rằng, Việt Nam cần xây dựng hệ thống năng lượng theo hướng đa nguồn, đa công nghệ và có khả năng chống chịu cao để vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh. Theo ông, bên cạnh việc duy trì khai thác dầu khí trong nước, Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen, hệ thống lưu trữ năng lượng và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCUS).

Ông Vinh nhận định, với nền tảng hạ tầng và kinh nghiệm tích lũy của ngành Dầu khí là lợi thế để Việt Nam phát triển các lĩnh vực năng lượng mới, qua đó mở rộng cơ hội hợp tác với các tập đoàn quốc tế.

 "Nếu xây dựng được một danh mục năng lượng cân bằng, Việt Nam không chỉ nâng cao khả năng tự chủ năng lượng mà còn có cơ hội trở thành trung tâm năng lượng sạch của Đông Nam Á", ông Vinh nói.

“Mở đường” cho chuỗi năng lượng mới

Trong quá trình chuyển dịch năng lượng, doanh nghiệp trong nước không chỉ là bên tiếp nhận vốn đầu tư mà cần trở thành đối tác có năng lực để cùng các tập đoàn quốc tế phát triển những chuỗi giá trị mới. Với hệ thống hạ tầng dầu khí đã được đầu tư trong nhiều thập kỷ, cùng kinh nghiệm triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được đánh giá có nhiều lợi thế để tham gia vào quá trình này.

Theo Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, các dự án dầu khí - năng lượng có đặc thù vốn đầu tư lớn, thời gian triển khai dài và mức độ rủi ro cao. Vì vậy, để thu hút các nhà đầu tư quốc tế vào những lĩnh vực mới như LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh hay thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS), Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng ổn định, minh bạch và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp. Đây đều là những lĩnh vực đang thu hút lượng vốn đầu tư rất lớn từ các tập đoàn năng lượng toàn cầu. Nếu có cơ chế phù hợp để tận dụng hệ thống hạ tầng dầu khí hiện hữu cùng kinh nghiệm quản lý dự án quy mô lớn, Petrovietnam sẽ có thêm lợi thế để đón đầu làn sóng đầu tư xanh trong khu vực.

Bên cạnh hành lang pháp lý, việc tận dụng hiệu quả hạ tầng dầu khí hiện hữu cũng là một lợi thế quan trọng. TS Bùi Trọng Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Năng lượng bền vững, cho rằng Việt Nam cần nghiên cứu mở rộng việc sử dụng các công trình dầu khí ngoài khơi, các mỏ suy giảm sản lượng để phục vụ những lĩnh vực năng lượng mới như CCUS, hydrogen, amoniac xanh và điện gió ngoài khơi. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tối ưu nguồn lực đã đầu tư mà còn giảm chi phí phát triển các dự án chuyển dịch năng lượng.

Nếu xây dựng được hệ sinh thái gồm thể chế phù hợp, hạ tầng sẵn có và doanh nghiệp trong nước đủ năng lực, Việt Nam có cơ hội thu hút sâu hơn dòng vốn FDI vào các lĩnh vực năng lượng mới. Khi đó, FDI thế hệ mới không chỉ mang đến nguồn vốn mà còn đem theo công nghệ, năng lực quản trị và động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.