‘Đòn bẩy’ phát triển kinh tế nông thôn [Bài 1]: Khi mo cau trở thành mặt hàng kinh kế xanh

Hái ra tiền từ mo cau

Được mệnh danh là “thủ phủ cau” của xứ Quảng, xã Thạnh Bình (TP. Đà Nẵng) từ lâu nổi tiếng với những vườn cau xanh ngút ngàn, gắn bó với đời sống của nhiều thế hệ người dân. Bên cạnh giá trị từ quả, cây cau còn cung cấp nguồn nguyên liệu dồi dào từ mo cau - loại phụ phẩm trước đây thường bị bỏ đi sau mỗi mùa thu hoạch.

Tận dụng lợi thế đặc trưng ấy, HTX Cau Xanh Đất Quảng đã biến phụ phẩm nông nghiệp thành những sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị. Mô hình vừa nâng cao giá trị cây cau, vừa tạo việc làm, tăng thu nhập cho lao động nông thôn, góp phần thực hiện các mục tiêu về sinh kế, giảm nghèo và phát triển kinh tế trong chương trình mục tiêu quốc gia.

Theo bà Võ Thị Thu Thôi, Giám đốc HTX Cau Xanh Đất Quảng, HTX được thành lập năm 2023, đến nay đã phát triển hơn 25 sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ mo cau như túi xách, giỏ đựng, khay, hộp quà, lồng đèn và đồ trang trí. Trong đó, túi xách mo cau đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, trở thành một trong những mặt hàng chủ lực của HTX.

Để làm ra một sản phẩm hoàn chỉnh, mo cau sau khi thu gom được ngâm nước cho mềm, xé thành sợi, phơi, sấy rồi đan thủ công. Sản phẩm tiếp tục được sấy khô và xử lý bằng keo sinh học nhằm tăng độ bền, hạn chế nấm mốc. Qua đôi bàn tay khéo léo của người dân, những chiếc mo cau tưởng như không còn giá trị đã trở thành các sản phẩm có tính thẩm mỹ, thân thiện với môi trường và mang đậm dấu ấn của vùng trung du xứ Quảng.

Nhờ mẫu mã đa dạng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh, sản phẩm của HTX hiện được tiêu thụ tại nhiều địa phương của TP. Đà Nẵng, đồng thời có mặt tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều tỉnh, thành khác. Một số mẫu sản phẩm cũng được đối tác nước ngoài quan tâm, đặt hàng.

Bên cạnh bán hàng qua các nền tảng trực tuyến, HTX thường xuyên đưa sản phẩm tham gia các hội chợ OCOP, triển lãm, lễ hội và diễn đàn về du lịch xanh trong và ngoài nước. Đây vừa là cơ hội quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường, vừa giúp HTX nắm bắt nhu cầu của người tiêu dùng để tiếp tục cải tiến mẫu mã.

“Mỗi lần tham gia hội chợ, nhiều khách hàng thích thú vì sản phẩm vừa đẹp, vừa thân thiện với môi trường. Sự quan tâm của người tiêu dùng là động lực để HTX tiếp tục nghiên cứu, sáng tạo thêm nhiều mẫu mã mới”, bà Thôi chia sẻ.

Dù chỉ có 20 thành viên chính thức, HTX đang tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 100 lao động địa phương. Phần lớn lao động tham gia là phụ nữ, người lớn tuổi hoặc người làm nông có thời gian nhàn rỗi. Sau khi được hướng dẫn kỹ thuật, họ có thể nhận nguyên liệu về làm tại nhà rồi giao sản phẩm cho HTX.

“Nhiều chị em không cần đến xưởng mà vẫn có thể làm việc tại nhà. Công việc phù hợp với phụ nữ, người lớn tuổi và lao động nông nhàn, bởi họ vừa chăm sóc gia đình, vừa có thêm thu nhập”, bà Thôi cho biết.

Tùy theo tay nghề và khối lượng công việc, mỗi lao động có thể đạt thu nhập bình quân khoảng 100.000 đồng/ngày, tương đương gần 3 triệu đồng/tháng. Với những người làm thành thạo hoặc đảm nhận các sản phẩm phức tạp hơn, thu nhập có thể đạt 4-5 triệu đồng/tháng.

Đối với nhiều gia đình ở khu vực nông thôn, đây là khoản thu nhập đáng kể trong thời gian nông nhàn, giúp người dân có việc làm ngay tại địa phương. Vào dịp hè, một số học sinh cũng có thể tham gia những công đoạn đơn giản để có thêm tiền trang trải việc học.

Bà Hồ Thị Tâm, một lao động tham gia làm sản phẩm mo cau cho biết, công việc nhẹ nhàng nhưng mang lại nguồn thu tương đối ổn định. “Tôi làm vào thời gian nông nhàn, mỗi tháng có thể kiếm khoảng 4-5 triệu đồng. Công việc vừa giúp có thêm thu nhập, vừa không phải đi làm xa”, bà Tâm nói.

Ưu tiên đầu tư cho OCOP

Theo ông Phan Hồng Phát, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, các sản phẩm OCOP nói chung và sản phẩm từ mo cau nói riêng đã góp phần giải quyết việc làm, tạo thêm thu nhập cho nhiều lao động địa phương.

“Người dân không chỉ thu hoạch quả cau mà còn tận dụng mo cau để chế tác các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Hiện du khách khá quan tâm đến những sản phẩm này, qua đó tạo thêm nguồn thu nhập cho một bộ phận lao động nhàn rỗi”, ông Phát cho biết.

Xác định OCOP là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, xã Thạnh Bình đã ban hành kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2026-2030. Đến nay, xã Thạnh Bình có 9 sản phẩm OCOP, gồm một sản phẩm đạt 4 sao và 8 sản phẩm đạt 3 sao. Đây là nguồn lực quan trọng để địa phương khai thác hiệu quả hơn các sản phẩm đặc trưng, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển.

Theo ông Phát, việc phát triển các sản phẩm OCOP góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giảm nghèo và củng cố các hình thức tổ chức sản xuất tại địa phương. Đây cũng là nền tảng để xã từng bước thực hiện các tiêu chí, chỉ tiêu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, nhất là những nội dung liên quan đến kinh tế, lao động, thu nhập, tổ chức sản xuất và môi trường.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, xã tiếp tục hỗ trợ phát triển thêm 6 sản phẩm OCOP mới và nâng hạng một sản phẩm từ 3 sao lên 4 sao. Các sản phẩm tập trung khai thác lợi thế nguồn nguyên liệu đặc trưng của địa phương, gồm nhóm sản phẩm dược liệu từ chanh, bồ kết, sả và nhóm sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ mo cau như bộ rổ, lồng đèn, túi xách.

Thời gian tới, xã Thạnh Bình tiếp tục hỗ trợ các chủ thể cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng, hoàn thiện hồ sơ chứng minh và mở rộng thị trường. Địa phương cũng định hướng gắn sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng và các điểm đến văn hóa trên địa bàn.

Hướng đi này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến, trải nghiệm đến tiêu thụ. Khi du khách được tham quan, tìm hiểu quy trình chế tác và mua sản phẩm tại chỗ, người dân sẽ có thêm nguồn thu từ cả sản xuất hàng hóa lẫn dịch vụ du lịch.

Từ nguồn nguyên liệu đặc trưng của địa phương, người dân Thạnh Bình đã tạo nên những sản phẩm OCOP có giá trị, mở thêm việc làm và sinh kế ngay trên quê hương. Đây là minh chứng cụ thể cho hiệu quả của Chương trình OCOP trong khơi dậy tiềm năng bản địa, nâng cao thu nhập và hỗ trợ địa phương thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng thực chất, bền vững.

“Chương trình OCOP đã tạo được nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ phát triển theo số lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của sản phẩm”, ông Nguyễn Xuân Đại, Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia nói.