Nhà sàn - nền tảng của đời sống và tín ngưỡng
Đối với người Tày, nhà sàn không chỉ là nơi ở, mà là không gian tổ chức toàn bộ đời sống. Mỗi chi tiết trong cấu trúc ngôi nhà từ cách phân chia gian, vị trí bếp lửa, nơi tiếp khách đến khu vực thờ cúng tổ tiên đều phản ánh một hệ giá trị văn hóa đã được tích lũy và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Bếp của người Tày. Ảnh: Báo Tuyên Quang.
Đặc biệt, xuất phát từ yếu tố tâm linh giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc ấy, gian thờ luôn được đặt ở vị trí trang trọng nhất, như một “trục thiêng” kết nối con người với tổ tiên và cội nguồn. Tiếp đó là bếp lửa, bếp lửa không chỉ phục vụ sinh hoạt thường nhật, mà còn là biểu tượng của sự ấm no, sum họp và tính liên tục của đời sống gia đình.
Tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, những giá trị này không chỉ được phục dựng về hình thức mà còn được duy trì trong sinh hoạt thường ngày, giúp nhà sàn thực sự trở thành một “không gian sống có hồn”, chứ không đơn thuần là một mô hình tái hiện.
Không gian gắn kết cộng đồng và dòng chảy văn hóa
Nhà sàn của người Tày luôn là nơi quy tụ và kết nối cộng đồng. Đây là không gian diễn ra các hoạt động sinh hoạt chung như ăn uống, tiếp khách, trò chuyện, ngày thường cũng như các dịp lễ, Tết và sinh hoạt văn hóa dân gian. Những làn điệu Then, tiếng đàn Tính, những câu chuyện truyền miệng… được cất lên ngay trong không gian ấy, góp phần nuôi dưỡng và duy trì ký ức văn hóa tập thể.
Bên khung cửi, những sợi chỉ dệt nên sắc màu văn hóa Tày. Ảnh: Minh Hằng.
Trong môi trường của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, các hoạt động này vẫn được duy trì một cách tự nhiên và liên tục. Du khách không chỉ dừng lại ở việc quan sát, mà còn có cơ hội tham gia vào những sinh hoạt đời thường, từ đó cảm nhận rõ hơn nhịp sống văn hóa đang vận hành thực sự. Chính sự hiện diện của con người và đời sống thường nhật đã giúp nhà sàn vượt qua ranh giới của “trưng bày”, trở thành một không gian văn hóa sống động.
Sự thích nghi tích cực trong bối cảnh hiện đại
Bước vào môi trường du lịch, đời sống nhà sàn Tày có những điều chỉnh nhất định để phù hợp với điều kiện mới. Tuy nhiên, những thay đổi này không làm suy giảm giá trị truyền thống, mà ngược lại, mở ra cơ hội để văn hóa Tày được lan tỏa rộng rãi hơn.
Ngôi nhà sàn tại Homestay Bản Liền Pine của gia đình chị Vàng A Thông ở xã Bản Liền, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai là điểm đến của du khách. Ảnh: VGP/Lê Thanh Cường.
Trong bối cảnh hiện đại hóa và phát triển du lịch, nhà sàn Tày và không gian văn hóa Tày trở thành điểm đến - nơi du khách có thể trải nghiệm sống chậm và trở về với các giá trị truyền thống, xưa cũ.
Các gia đình vừa duy trì nếp sinh hoạt vốn có, vừa chủ động giới thiệu văn hóa của mình tới du khách thông qua những hoạt động gần gũi như tiếp khách, chuẩn bị bữa ăn, hay giao lưu văn nghệ. Sự tương tác này không mang tính trình diễn đơn thuần, mà là sự chia sẻ văn hóa từ chính đời sống thực.
Có thể thấy, sự thích nghi ở đây không phải là sự thay đổi bản chất, mà là quá trình điều chỉnh linh hoạt để di sản tiếp tục tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới.
