Ngày 12/6, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo “Ứng dụng nền tảng số trong kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải cho doanh nghiệp Việt Nam”. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.
Từ nghĩa vụ kiểm kê đến áp lực cạnh tranh
Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh, ứng dụng công nghệ số trong kiểm kê khí nhà kính không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu quan trọng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật, nâng cao năng lực quản trị phát thải và gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Ông Phạm Đức Nghiệm cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thay đổi cách tiếp cận kiểm kê khí nhà kính. Ảnh: Việt Anh.
Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, phát thải carbon và phát triển bền vững, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thay đổi cách tiếp cận. Kiểm kê khí nhà kính không nên chỉ dừng ở nghĩa vụ báo cáo, mà phải trở thành một phần trong chiến lược quản trị, đổi mới sáng tạo và nâng cao giá trị sản phẩm.
Thực tế cho thấy, yêu cầu về phát thải carbon đang tác động rõ rệt đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng, thì hiện nay, khả năng chứng minh trách nhiệm môi trường, minh bạch dữ liệu phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh đã trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. Những doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu này có nguy cơ mất đơn hàng, thu hẹp thị trường, thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế carbon thấp. Trong đó doanh nghiệp được xác định là chủ thể trung tâm. Doanh nghiệp vừa là đối tượng thực hiện nghĩa vụ kiểm kê, giảm phát thải, vừa là lực lượng trực tiếp chuyển hóa áp lực môi trường thành cơ hội đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tại hội thảo, ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone (Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam đã tham gia nhiều cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước, đặc biệt từ Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.
Theo ông Lương Quang Huy, doanh nghiệp tham gia sớm kiểm kê khí nhà kính sẽ có lợi thế rõ rệt trong tiếp cận thị trường, nguồn vốn xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: Việt Anh.
Từ năm 2022, các cơ sở phát thải lớn đã bắt đầu thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Số lượng doanh nghiệp thuộc diện quản lý ngày càng tăng, trong khi hệ thống quy định về đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải đang được hoàn thiện theo hướng tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.
Theo ông Huy, mặc dù kiểm kê khí nhà kính là lĩnh vực còn mới, đòi hỏi doanh nghiệp phải bố trí thêm nguồn lực, nhân sự và chi phí, nhưng đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ. Trong bối cảnh các thị trường lớn siết chặt yêu cầu về phát thải carbon, doanh nghiệp tham gia sớm sẽ có lợi thế rõ rệt trong tiếp cận thị trường, nguồn vốn xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Áp lực này thể hiện rõ qua các cơ chế quốc tế như cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới của Liên minh châu Âu (CBAM) và các chính sách tương tự tại nhiều thị trường lớn. Các ngành phát thải cao như thép, xi măng, hóa chất, phân bón đang chịu tác động trực tiếp, buộc doanh nghiệp phải minh bạch dữ liệu phát thải, áp dụng công nghệ quản lý theo thời gian thực và chủ động thích ứng với các rào cản thương mại mới.
Tuy nhiên, từ góc nhìn doanh nghiệp, thách thức không chỉ nằm ở chi phí thực hiện mà còn ở năng lực tổ chức dữ liệu. Nhiều doanh nghiệp chưa có bộ phận chuyên trách về môi trường hoặc phát triển bền vững; dữ liệu phục vụ kiểm kê còn phân tán; phương pháp thu thập, tính toán và chuẩn hóa báo cáo chưa thống nhất. Trong khi đó, yêu cầu từ cơ quan quản lý và đối tác quốc tế ngày càng cao, đòi hỏi dữ liệu phải minh bạch, có khả năng truy xuất, kiểm chứng và cập nhật kịp thời.
Số hóa để quản trị phát thải chủ động
Trong bối cảnh đó, nền tảng số được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp chuyển từ cách làm thủ công, phân tán sang quản trị phát thải có hệ thống. Không chỉ phục vụ việc lập báo cáo kiểm kê, nền tảng số còn giúp xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, theo dõi phát thải theo thời gian và từng bước đưa mục tiêu giảm phát thải vào hoạt động quản trị thường xuyên.
Tại hội thảo, đại diện Công ty Cổ phần Giải pháp Khí nhà kính Lead On GHG đã giới thiệu nền tảng quản lý và tối ưu hóa phát thải khí nhà kính. Theo đó, nền tảng số có thể hỗ trợ tự động hóa toàn bộ quy trình từ thu thập, lưu trữ, xử lý đến phân tích dữ liệu phát thải.
Đại diện Công ty Lead On GHG giới thiệu nền tảng quản lý và tối ưu hóa phát thải khí nhà kính. Ảnh: Việt Anh.
Điểm cốt lõi của giải pháp là giúp doanh nghiệp chuyển đổi từ mô hình quản lý thủ công, thiếu đồng bộ sang hệ thống dữ liệu tập trung, minh bạch và có khả năng cập nhật liên tục. Thông qua nền tảng này, doanh nghiệp có thể theo dõi các nguồn phát thải chính, quản lý dữ liệu hoạt động, tính toán lượng phát thải, lập báo cáo kiểm kê và xây dựng phương án giảm phát thải phù hợp với đặc thù sản xuất, kinh doanh.
Quan trọng hơn, nền tảng số không chỉ dừng lại ở việc thống kê, báo cáo mà còn hướng tới tối ưu hóa phát thải. Dựa trên dữ liệu được số hóa, doanh nghiệp có thể nhận diện các khâu tiêu tốn nhiều năng lượng, phát sinh phát thải lớn, từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh công nghệ, quy trình vận hành, sử dụng nguyên liệu và tổ chức sản xuất hiệu quả hơn.
Theo đại diện Lead On GHG, để kiểm kê khí nhà kính thực sự trở thành công cụ quản trị, doanh nghiệp cần có nền tảng dữ liệu đủ tin cậy, dễ sử dụng và phù hợp với năng lực triển khai thực tế. Nền tảng số không thay thế vai trò của chuyên gia, nhưng giúp chuẩn hóa quy trình, giảm sai sót, tiết kiệm thời gian và tạo cơ sở cho việc kiểm chứng, báo cáo và thẩm định phát thải.
Bên cạnh công nghệ, yêu cầu quản lý phát thải cũng đang mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng. Đại diện Comtest Group tại Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp cần từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch, có khả năng truy xuất và kiểm chứng để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của đối tác quốc tế.
Trong lĩnh vực logistics, một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng, yêu cầu giảm phát thải cũng đang gia tăng nhanh chóng. Việc kiểm kê khí nhà kính không chỉ giúp doanh nghiệp logistics giảm chi phí vận hành, tối ưu hóa tuyến vận chuyển, kho bãi và phương tiện, mà còn nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh trong thương mại quốc tế.
Kiểm kê khí nhà kính cần kết hợp đồng bộ ba yếu tố: khung pháp lý rõ ràng, công cụ công nghệ phù hợp và nguồn nhân lực đủ năng lực. Ảnh: VGP.
Tại phiên thảo luận, nhiều doanh nghiệp bày tỏ quan tâm đến các vấn đề thực tiễn như xác định phạm vi kiểm kê, phương pháp thu thập dữ liệu, lựa chọn hệ số phát thải, chuẩn hóa báo cáo và kết nối dữ liệu nội bộ với yêu cầu của cơ quan quản lý cũng như đối tác quốc tế. Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đề nghị cần có hướng dẫn cụ thể, dễ áp dụng hơn do chưa có bộ phận chuyên trách về môi trường.
Các chuyên gia nhận định, để triển khai hiệu quả kiểm kê khí nhà kính, cần kết hợp đồng bộ ba yếu tố: Khung pháp lý rõ ràng, công cụ công nghệ phù hợp và nguồn nhân lực đủ năng lực. Trong đó, nền tảng số đóng vai trò cầu nối, giúp doanh nghiệp đáp ứng đồng thời yêu cầu quản lý trong nước, tiêu chuẩn quốc tế và nhu cầu vận hành thực tế.
