Điện nông thôn: An toàn đến từng hộ dân

Trong xây dựng nông thôn mới, điện là một trong những hạ tầng thiết yếu, tạo nền tảng cho phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy chuyển đổi số ở khu vực nông thôn.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đối với tiêu chí điện được nâng lên theo hướng thực chất hơn: người dân không chỉ “có điện” mà phải được sử dụng điện an toàn, tin cậy, ổn định, đồng thời có quan hệ cung cấp điện rõ ràng, minh bạch.

Nội dung này được cụ thể hóa tại Tiêu chí 2.4 về “Tỷ lệ hộ có đăng ký trực tiếp và được sử dụng điện sinh hoạt, sản xuất đảm bảo an toàn, tin cậy và ổn định”, ban hành kèm theo Thông tư số 17/2026/TT-BCT ngày 31/3/2026 của Bộ Công Thương. Tiêu chí áp dụng cho ba nhóm xã trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.

Từ “có điện” đến sử dụng điện có chất lượng

Điểm đáng chú ý của Tiêu chí 2.4 là cách tiếp cận toàn diện. Việc đánh giá không còn dừng ở số hộ đã có điện hay địa bàn đã được phủ lưới điện mà mở rộng trên toàn bộ chuỗi cung cấp và sử dụng điện, từ hệ thống trước công tơ đến phần sau công tơ trong từng hộ gia đình.

Phần trước công tơ bao gồm nguồn điện từ lưới điện quốc gia hoặc ngoài lưới, đường dây trung áp, trạm biến áp phân phối, đường dây hạ áp và công tơ đo đếm phục vụ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh. Toàn bộ hệ thống này phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, an toàn và độ tin cậy theo quy định của ngành điện.

Phần sau công tơ gồm dây dẫn từ công tơ đến hộ gia đình, bảng điện và hệ thống dây dẫn trong nhà. Các hạng mục này cũng phải bảo đảm an toàn, phù hợp tiêu chuẩn kỹ thuật.

Cách tiếp cận này cho thấy trách nhiệm thực hiện tiêu chí được chia sẻ giữa đơn vị cung cấp điện mà còn gắn với chính quyền cơ sở và từng hộ sử dụng điện. Thực tế  vẫn còn những khu vực đã có hệ thống điện hoàn chỉnh nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro do dây dẫn tạm bợ, cột treo thiếu an toàn hoặc thiết bị điện trong nhà xuống cấp.

Do đó, tiêu chí đặt ra ba yêu cầu “an toàn - tin cậy - ổn định” trong một chỉnh thể thống nhất. Hệ thống điện phải đạt chuẩn kỹ thuật; công tác vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng phải thường xuyên; chất lượng điện năng và thời gian cung cấp phải đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của người dân.

Đăng ký trực tiếp là thước đo quan trọng

Một điểm mới của giai đoạn 2026-2030 là yêu cầu xác định tỷ lệ hộ đăng ký sử dụng điện trực tiếp. Đây là cơ sở để làm rõ quan hệ mua bán điện, xác định trách nhiệm của các bên trong cung cấp, thanh toán, kiểm tra và xử lý sự cố.

Đối với khu vực sử dụng điện từ lưới quốc gia, hộ đăng ký trực tiếp phải có hợp đồng mua bán điện và được cấp điện liên tục. Việc ký hợp đồng trực tiếp giúp bảo đảm quyền lợi người dân, minh bạch đo đếm điện năng và hạn chế tình trạng dùng điện qua nhiều cấp trung gian hoặc sử dụng chung công tơ không rõ trách nhiệm.

Đối với khu vực sử dụng nguồn năng lượng tái tạo hoặc máy phát diesel, tiêu chí cũng linh hoạt theo điều kiện thực tế. Cụ thể, tại đất liền, thời gian sử dụng điện phải trên 12 giờ mỗi ngày; tại hải đảo, trên 8 giờ mỗi ngày. Những hộ tự cung cấp điện có đăng ký, cam kết bảo đảm nhu cầu cũng được tính vào tỷ lệ thực hiện tiêu chí.

Tỷ lệ được xác định trên tổng số hộ có hợp đồng mua bán điện trực tiếp và số hộ tự cung cấp điện đáp ứng nhu cầu, so với tổng số hộ toàn xã. Theo yêu cầu, xã nhóm 1 và nhóm 2 phải đạt từ 99% trở lên; xã nhóm 3 đạt từ 98% trở lên.

Việc phân nhóm xã cho thấy tiêu chí vừa đặt ra yêu cầu cao, vừa tính đến điều kiện địa lý, hạ tầng và khả năng tiếp cận điện của từng khu vực. Tuy nhiên, mức chênh lệch không lớn, đòi hỏi các địa phương đặc biệt quan tâm đến hộ dân ở vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo hoặc khu vực dân cư phân tán.

Quan trọng hơn, tỷ lệ đăng ký trực tiếp không chỉ là con số thống kê mà phản ánh mức độ tiếp cận dịch vụ điện chính thức, minh bạch, có cơ sở pháp lý và cơ chế bảo vệ quyền lợi người sử dụng.

Đánh giá đồng thời hệ thống và hộ sử dụng

Tiêu chí 2.4 được đánh giá trên hai cấu phần chính: hệ thống cung cấp điện và tỷ lệ hộ đăng ký trực tiếp.

Đối với hệ thống điện, việc đánh giá dựa trên năm nhóm nội dung. Trước hết là hồ sơ pháp lý của công trình, bao gồm chủ sở hữu, thiết kế và nghiệm thu. Tiếp theo là quy trình vận hành như kiểm tra an toàn, sửa chữa, khắc phục sự cố và bảo dưỡng định kỳ.

Công tác quản lý công tơ cũng được xem xét nhằm bảo đảm thiết bị được kiểm định, kẹp chì và quản lý minh bạch. Với phần sau công tơ, nội dung đánh giá tập trung vào khoảng cách an toàn của dây dẫn, cột treo dây, bảng điện và hệ thống điện trong nhà.

Cuối cùng là mức độ cung cấp điện ổn định, thể hiện qua chất lượng điện năng và tình trạng gián đoạn hoặc giảm công suất cung cấp.

Phương pháp đánh giá chủ yếu dựa trên nhận dạng hiện trạng, rà soát hồ sơ, khai thác số liệu thống kê và đối chiếu với quy định kỹ thuật. Hướng dẫn không yêu cầu thực hiện thí nghiệm hay kiểm định thay cho trách nhiệm của chủ đầu tư.

Cách làm này giúp giảm thủ tục nhưng vẫn bảo đảm căn cứ đánh giá. Tuy nhiên, để tránh hình thức, cần kết hợp chặt chẽ giữa hồ sơ của ngành điện với kiểm tra thực tế tại khu dân cư và từng hộ gia đình.

Lấy người dân làm trung tâm phục vụ

Mục tiêu cốt lõi của Tiêu chí 2.4 là nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng tiếp cận điện của người dân, thay vì chỉ đạt một tỷ lệ trong hồ sơ công nhận nông thôn mới.

Các địa phương cần rà soát đầy đủ các trường hợp chưa ký hợp đồng trực tiếp, hộ dùng chung công tơ, hộ sử dụng điện qua trung gian hoặc tự cung cấp điện nhưng chưa đăng ký. Trên cơ sở đó, chính quyền cấp xã phối hợp với ngành điện hướng dẫn hoàn thiện thủ tục phù hợp.

Song song, cần kiểm tra và khắc phục các nguy cơ mất an toàn phía sau công tơ - khu vực thường bị bỏ sót nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc tuyên truyền, hỗ trợ thay thế dây dẫn xuống cấp, bố trí thiết bị điện an toàn sẽ giúp giảm nguy cơ cháy nổ và tai nạn điện.

UBND cấp tỉnh có trách nhiệm cụ thể hóa nội dung tiêu chí theo Thông tư số 17/2026/TT-BCT để làm căn cứ đánh giá cho từng nhóm xã. Trong quá trình triển khai, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngành điện, chính quyền cơ sở và người dân giữ vai trò quyết định.

Khi mỗi hộ dân được sử dụng điện an toàn, ổn định, có hợp đồng rõ ràng và được bảo đảm quyền lợi, điện sẽ thực sự trở thành nền tảng cho phát triển sản xuất, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng cuộc sống ở khu vực nông thôn.