Đề xuất bãi bỏ giấy phép kinh doanh xuất khẩu gạo

Theo dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục bãi bỏ giấy phép kinh doanh đối với 58 ngành, nghề thuộc nhiều lĩnh vực được quy định trong Luật Đầu tư 2025, bao gồm xuất khẩu gạo.

Đề xuất cắt giảm điều kiện kinh doanh được đưa ra trong bối cảnh xuất khẩu gạo đang đối mặt nhiều thách thức. Theo Cục Hải quan, đến ngày 15/4/2026, Việt Nam xuất khẩu 2,8 triệu tấn gạo, đạt 1,3 tỷ USD. So với cùng kỳ, sản lượng chỉ giảm 1,3% nhưng kim ngạch giảm tới 10,5%. Nguyên nhân chủ yếu do giá xuất khẩu bình quân thấp hơn 9,3% so với  cùng kỳ năm trước, phản ánh áp lực cạnh tranh gia tăng trên thị trường quốc tế.

Trước đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 109/2010/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo, có hiệu lực từ ngày 1/1/2011, với các quy định chặt chẽ về điều kiện kinh doanh, kho chứa, cơ sở xay xát và đăng ký hợp đồng xuất khẩu nhằm đảm bảo an ninh lương thực và quyền lợi của người trồng lúa.

Đến cuối năm 2018, các điều kiện này được nới lỏng khi Nghị định 107/2018/NĐ-CP (có hiệu lực từ 1/10/2018) thay thế Nghị định 109, tạo bước chuyển theo hướng giảm rào cản, đơn giản hóa thủ tục hành chính và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp tham gia thị trường. Tuy nhiên, các yêu cầu về kho chứa, cơ sở xay xát và duy trì điều kiện kinh doanh lâu dài khiến phần lớn doanh nghiệp nhỏ khó đáp ứng. Vì vậy, việc bãi bỏ giấy phép được kỳ vọng sẽ giảm chi phí gia nhập, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã tham gia trực tiếp, qua đó tăng cạnh tranh và cải thiện giá thu mua lúa cho nông dân.

Nếu được thông qua, doanh nghiệp sẽ không còn phải xin giấy phép như hiện nay theo quy định tại Nghị định 107/2018/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung gần đây như Nghị định 01/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cho rằng xuất khẩu gạo là lĩnh vực đặc thù, cần có khung quản lý nhất định để tránh tình trạng vận hành thiếu kiểm soát.

Trước đó, Bộ Công Thương đã chỉ ra các hệ lụy có thể phát sinh nếu bãi bỏ điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực xuất khẩu gạo, liên quan đến an ninh lương thực, tranh mua tranh bán, và rủi ro từ vốn ngoại thao túng thị trường. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng cải cách cần đi kèm đánh giá rủi ro đầy đủ và đề xuất cần tham vấn rộng rãi cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm nhỏ và nông dân - những đối tượng chịu tác động trực tiếp.

Bộ Tài chính đề xuất Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 1/3/2027. Trường hợp Luật, Nghị quyết của Quốc hội được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới có hiệu lực thi hành sau ngày nghị quyết này được thông qua và trước ngày 1/3/2027 thì các quy định tương ứng được ban hành trong Nghị quyết này chấm dứt hiệu lực.

Trong thời gian Nghị quyết có hiệu lực, trường hợp quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện khác với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan thì thực hiện theo quy định tại Nghị quyết này.