Dạy học miền rừng lắm gian truân: [Kỳ 2] Những địa chỉ yêu thương

Đi tìm học trò

Gần 32 năm trước, huyện Sơn Tây (tỉnh Quảng Ngãi cũ) được tái lập giữa bộn bề gian khó. Kết quả điều tra xã hội học từ Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện đưa ra với những con số đáng buồn: 2/3 khu dân cư là "điểm trắng" về giáo dục. Tỷ lệ người mù chữ trong độ tuổi 15-35 hơn 92%, số còn lại có khả năng tái mù chữ rất cao...

Trước đó 1 năm, thầy giáo trẻ Nguyễn Ngọc Huề tự nguyện xin về dạy học tại Trường Tiểu học Sơn Dung sau khi tốt nghiệp hệ Trung cấp Sư phạm của Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Ngãi (nay là Trường Đại học Phạm Văn Đồng). Những ngày đầu, nhiều bữa thấy trò nghỉ học đến vãn lớp, trong lòng thầy giáo trẻ đầy bồn chồn bất an. Sau khi tìm hiểu rõ nguyên nhân, gia cảnh, thầy bắt đầu "chiến dịch" đi tìm học trò. Cứ sau mỗi buổi lên lớp, bất kể gần xa, thầy lội bộ đến tận nhà để chuyện trò cùng học sinh và gia đình. Thầy tỉ tê tâm sự về tác dụng của việc học chữ để mở mang kiến thức cho đời bớt khổ. Dần dà, cha mẹ các em hiểu ra là cần phải học chữ để xua đi tăm tối, hướng đến tương lai tươi đẹp. Họ hy vọng con chữ sẽ đem lại trí khôn để làm cho bông lúa rẫy trĩu hạt, cây bắp nhiều trái, bụi mì sai củ... cuộc sống ấm no. Thế là họ cho con em đến trường lại.

Từ giáo viên đứng lớp, thầy Huề được đồng nghiệp và cấp trên tin tưởng cử giữ chức Phó Hiệu trưởng rồi Hiệu trưởng, chuyển qua nhiều trường ở xứ ngàn cau - Sơn Tây. Giờ, thầy đảm nhận chức vụ Phó Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Sơn Bua. Thầy tâm sự: "Lúc trước đường sá đi lại khó khăn lắm, nhất là vào mùa mưa. Giáo viên chúng tôi mang ba lô đi bộ khoảng 20 cây số đường rừng xuống huyện Sơn Hà dự họp, lãnh lương... rồi mua những đồ dùng cần thiết mang về. Học sinh lội bộ đến trường. Thầy cô lội bộ đến nhà thăm hỏi, động viên khi các em không ra lớp. Tuy việc dạy học miền rừng còn lắm gian truân nhưng thấy các em đến lớp đông đủ thì chúng tôi vui lắm...".

 26 năm dạy học vùng cao, thầy Phạm Quang Nin - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Ba Khâm (xã Đặng Thùy Trâm, tỉnh Quảng Ngãi) cũng không nhớ mình đã bao lần lặn lội đến nhà vận động học sinh ra lớp. Trước tình trạng nhiều em bỏ học phụ giúp gia đình, thầy cùng đồng nghiệp cuốc bộ vào làng gặp phụ huynh và học sinh. Họ nhỏ to chuyện trò, phân giải thiệt hơn của việc học chữ để mở mang đầu óc, góp phần thoát nghèo... Mỗi lần đưa được các em trở lại trường là mỗi lần trong lòng các thầy vui sướng nhẹ nhõm. Thầy Nin còn vận động nhà hảo tâm hỗ trợ kinh phí giúp đỡ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, khen thưởng các em đạt thành tích cao trong học tập. Khi giữ chức Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Ba Điền, xót lòng trước gia cảnh khốn khó của một học sinh hiếu học (mẹ sinh em nhỏ, cha không có việc làm nên cuộc sống vô cùng túng bấn), thầy Nin cùng Ban Giám hiệu nhà trường kêu gọi các tổ chức, cá nhân hỗ trợ 50 triệu đồng để xây dựng căn nhà che nắng mưa. Thương cha mẹ và không phụ sự kỳ vọng của thầy cô, em đã chăm chỉ học tập và đạt thành tích khá. Em chia sẻ: "Em biết ơn thầy Nin nhiều lắm. Thầy đã giúp đỡ cha mẹ em xây dựng căn nhà. Em sẽ tiếp tục cố gắng học tập để không phụ tấm lòng yêu thương của thầy".

Thầy Nguyễn Tấn Tỵ cũng có nhiều những kỷ niệm khó phai trong 5 năm dạy học ở vùng sâu heo hút ven hồ thủy điện Đăk Đrinh. Thầy Tỵ và đồng nghiệp chẳng quản gian khổ, thiếu thốn nhưng buồn lòng khi học sinh không đến lớp. Vì vậy, họ đã không ngại đường xa, băng rừng lội suối đến nhà vận động học sinh. Tấm chân tình của thầy cô làm già làng và cha mẹ các em vô cùng cảm động. Họ khuyên bảo con em đến trường chăm chỉ học hành để khỏi phụ lòng những giáo viên hết lòng chăm lo cho tương lai các em bằng cách truyền dạy con chữ để các em vào đời bớt cực nhọc. Rồi thầy Tỵ thi đậu viên chức và được vào biên chế dạy học tại Trường phổ thông dân tộc nội trú THCS Sơn Tây. Ở nơi này, thầy vui mừng gặp lại những học trò ngày trước. "Nhiều em có hoàn cảnh hết sức khó khăn. Khi vào trường nội trú được nuôi dạy miễn phí và hưởng một số chế độ ưu đãi khác. Điều đấy giúp các em có điều kiện học lên cao. Nếu không thì sợ là các em phải nghỉ học giữa chừng...", thầy tâm sự.

Trường nội trú - địa chỉ yêu thương

Ở Trường phổ thông dân tộc nội trú THCS Sơn Tây, học sinh được miễn học phí và hưởng những chế độ ưu đãi của Nhà nước. Các em được lo cho bữa ăn, giấc ngủ và những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống thường ngày. Những dãy phòng học, nhà ăn, ký túc xá... được xây dựng kiên cố, tạo điều kiện nhất để các em học hành, vui chơi và ngơi nghỉ. Mức hỗ trợ dần tăng nên bữa cơm cũng tươm tất hơn, đảm bảo cho các em ăn no, đủ dưỡng chất cho quá trình phát triển của cơ thể, thực đơn luôn thay đổi, phù hợp khẩu vị, lứa tuổi và tạo cảm giác ngon miệng. Cùng với truyền dạy kiến thức trong sách vở, thầy cô luôn quan tâm, tận tình bảo ban, dạy dỗ các em kỹ năng và những điều hay, lẽ phải trong cuộc sống.

Nhằm góp phần giữ gìn văn hóa truyền thống nơi đại ngàn, Nhà trường đã thành lập câu lạc bộ văn hóa dân gian. Nhiều học sinh hào hứng khi được nghệ nhân hướng dẫn trình diễn cồng chiêng và các loại nhạc cụ truyền thống, dạy hát những làn điệu dân ca âm hưởng núi rừng. Sự quan tâm chan chứa yêu thương ấy đã khích lệ các em chăm chỉ học tập và gắn bó hơn với trường lớp, thầy cô. Hơn 30 năm qua, hàng ngàn học sinh vùng cao Sơn Tây từ sự dưỡng dục của thầy cô và nhà trường giờ nhiều người trưởng thành, đảm nhận những chức vụ quan trọng, góp phần xây dựng quê hương. Như trường hợp cô Đinh Thị Hinh (Phó Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc nội trú THCS Sơn Tây). Cô Hinh tâm sự: "Em là người dân tộc Ca Dong, từng học ở trường này, được các thầy cô tận tình dạy bảo. Ân tình sâu đậm của thầy cô em luôn ghi nhớ trong lòng. Chính tình cảm của thầy cô dành cho em và các bạn khiến em cảm thấy nghề giáo thật cao quý. Thế là em đăng ký học ngành sư phạm và xin về dạy học ở đây để góp phần cùng thầy cô dạy dỗ học sinh ở nơi này".

Hay như trường hợp em Đinh Thị Tuyết (14 tuổi, người dân tộc Ca Dong). Gia đình em Tuyết hết sức khó khăn, mẹ em không có việc làm, sức khỏe cũng không tốt. Nếu không có sự giúp đỡ của chính quyền và nhà trường thì chắc chắn Tuyết và đứa em trai sẽ phải bỏ học phụ giúp mẹ kiếm sống. Nhưng các em đã được thầy cô cưu mang, được hưởng các chính sách của Nhà nước dành cho con em các dân tộc thiểu số và vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Em nói: "Con cảm thấy mình thật may mắn. Nếu không được vào trường thì chắc con phải nghỉ học rồi. Ở đây, con được ăn học miễn phí. Thầy cô rất thương tụi con. Nhà con ở cách đây 12 cây số nên 2 tuần mẹ mới đến chở về chơi một lần. Con chỉ nhớ mẹ chứ không cảm thấy buồn vì ở trường cũng như ở nhà, ở trường còn đầy đủ hơn ở nhà nhiều nên con sẽ gắng học có kiến thức để mai mốt đi làm, đỡ đần cho mẹ đỡ cực và làm chủ tương lai của con".

Có trải nghiệm thực tế mới thấm thía chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với học sinh các trường nội trú, bán trú và giáo viên ở vùng cao quý giá đến mức nào. Chia sẻ về điều này, thầy Nguyễn Thanh Sơn (Phó Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc nội trú THCS Sơn Tây) khẳng định: "Nếu không có những chính sách ưu đãi, hỗ trợ thì ngành giáo dục ở đây sẽ xoay xở vô cùng khó khăn. Từ chính sách ưu đãi mà các em có điều kiện đến trường, giáo viên an tâm đứng lớp. Chúng tôi rất biết ơn trước sự quan tâm này nên những năm qua, tập thể Trường phổ thông dân tộc nội trú THCS Sơn Tây luôn phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ. Nhà trường đã được công nhận trường đạt chuẩn quốc gia. Năm học này, trường có 200 học sinh theo học tại 7 lớp. Các em rất ngoan, chăm chỉ học hành. Ban Giám hiệu nhà trường dự định sẽ đề nghị cấp trên tăng chỉ tiêu học sinh lên 240 em để đáp ứng nhu cầu thực tiễn trên địa bàn. Chúng tôi mong muốn được chấp thuận để tạo điều kiện cho những em có hoàn cảnh khó khăn được đến trường, không bỏ dở việc học...".