Đau đáu về một làng nghề điêu khắc gốc tre

Giữa dòng người tấp nập qua lại nơi phố cổ Hội An, một gian hàng nhỏ tại số 26 đường Bạch Đằng luôn thu hút du khách dừng chân.

Không bảng hiệu cầu kỳ, chỉ có sản phẩm điêu khắc tinh xảo được làm từ gốc tre và một người đàn ông lặng lẽ chạm khắc. Qua đôi tay khéo léo của nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ, những khối tre vô tri dần hiện lên nét mặt người - khi hiền hòa, lúc trầm tư, lúc lại phảng phất nụ cười.

Người dân địa phương và du khách quen gọi ông là Đỏ "tre" - cái tên gắn liền với loại hình điêu khắc gốc tre độc đáo, hiếm thấy ở nơi nào khác. 

Ít ai biết rằng, con đường gắn bó với nghề điêu khắc gốc tre của ông Đỏ bắt đầu từ một trận lũ lớn năm 1999. Khi nước sông Hoài dâng cao, nhiều gốc tre bị cuốn trôi, dạt vào trước nhà. Trong lúc rảnh rỗi, lại vốn có tay nghề chạm khắc gỗ, ông thử vớt một gốc tre lên đục đẽo cho khuây khỏa. Từ khối tre xù xì ấy, ông đã tạo nên một tác phẩm điêu khắc có khuôn mặt người, mộc mạc nhưng có hồn. Tác phẩm đầu tay nhanh chóng được một cửa hàng lưu niệm mua lại, mở ra cho ông hướng đi mới mà chính ông cũng không ngờ tới.

Ông Huỳnh Phương Đỏ đã theo nghề điêu khắc từ năm 16 tuổi, từng học chạm khắc gỗ ở làng mộc Kim Bồng - một trong những làng nghề truyền thống lâu đời và nổi bật tại Hội An. Tuy nhiên, theo ông, tre là chất liệu “khó chiều” hơn cả. “Không có gốc tre nào giống gốc tre nào. Mỗi gốc lại có hình dáng rễ, u nần, mắt tre khác nhau. Người điêu khắc phải nhìn ra được nhân vật ẩn trong gốc tre ngay từ đầu”, ông chia sẻ. Đặc biệt, gốc tre chỉ được khai thác vào thời điểm phù hợp, nếu sử dụng gốc khi tre đang ra măng thì rất dễ hư hỏng.

Với nghệ nhân Đỏ "tre", mỗi tác phẩm là sự kết hợp giữa hình dáng tự nhiên của gốc tre và cảm xúc của người thợ ở thời điểm sáng tác. Bởi vậy, những tác phẩm do ông tạo ra cũng muôn hình muôn vẻ, không có tác phẩm nào giống nhau. Khi “bắt” được dáng nhân vật, ông dùng dùi lớn để tạo khối, dùi nhỏ để khắc họa từng chi tiết như nếp nhăn, chòm râu, ánh mắt. Chỉ trong khoảng nửa giờ đục đẽo, bức tượng về một gương mặt cứ thế hiện ra, sinh động.

Chủ đề trong các tác phẩm của ông thường là những hình tượng quen thuộc trong văn hóa phương Đông như Quan Công, Bồ Đề Đạt Ma, Phúc - Lộc - Thọ hay Thần Tài. Điểm chung là tất cả đều giữ nguyên màu sắc tự nhiên của tre, không sơn phết, tạo cảm giác mộc mạc, gần gũi.

Hiện nay, mỗi ngày ông Đỏ có thể hoàn thiện khoảng 15 tác phẩm đơn giản. Những gốc tre sau khi tạo hình được bán với giá từ 200.000 đến 500.000 đồng; riêng các gốc có thế lạ, mang tính độc bản, giá có thể lên đến vài triệu đồng. Không chỉ được du khách trong nước ưa chuộng, nhiều tác phẩm còn theo chân du khách ra nước ngoài, trở thành món quà mang đậm dấu ấn Hội An.

Dù đã gắn bó nhiều năm với nghề, mong mỏi lớn nhất của nghệ nhân Đỏ "tre" vẫn là có thể hình thành một làng nghề điêu khắc gốc tre. “Tôi chỉ sợ nghề này mai một. Nếu có người muốn học, tôi sẵn sàng truyền dạy lại”, ông bày tỏ.

Giữa phố cổ Hội An, những gốc tre trôi lũ qua đôi tay nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ đã trở thành tác phẩm điêu khắc độc đáo, mang đậm hồn cốt phố cổ khiến nhiều du khách dừng chân chiêm ngưỡng. Ẩn sau những khuôn mặt tre mộc mạc ấy là khát vọng gìn giữ và truyền lại một nghề thủ công đặc biệt, để những gốc tre vô tri tiếp tục kể câu chuyện sáng tạo của con người Hội An.