Đất đa mục đích mở cơ hội
Tại Tọa đàm "Đất đa mục đích - Cơ hội phát triển và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn" do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 31/7, bà Đoàn Thị Thanh Mỹ, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, việc Luật Đất đai năm 2024 bổ sung quy định về sử dụng đất đa mục đích là bước đổi mới quan trọng trong hoàn thiện chính sách đất đai, góp phần khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: Báo Tin tức và Dân tộc.
Theo bà Mỹ, trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, các quy định của pháp luật đều yêu cầu người sử dụng đất phải sử dụng đúng mục đích được Nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận. Ngay cả khi mục đích sử dụng bổ sung chỉ mang tính hỗ trợ, không làm thay đổi mục đích chính, người sử dụng đất vẫn phải thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất.
Trong khi đó, thực tiễn phát triển đặt ra nhu cầu khai thác đồng thời nhiều giá trị trên cùng một thửa đất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và tăng thu nhập cho người dân. Nhiều mô hình như đất nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái, đất ở kết hợp thương mại, dịch vụ hay đất công cộng kết hợp khai thác dịch vụ đã hình thành nhưng chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ để triển khai.
"Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã đặt ra yêu cầu bổ sung quy định về sử dụng đất đa mục đích nhằm giải phóng nguồn lực đất đai. Luật Đất đai năm 2024 đã thể chế hóa chủ trương này", bà Mỹ cho biết.
Theo đó, Luật Đất đai năm 2024 lần đầu tiên quy định chế độ sử dụng đất kết hợp đa mục đích tại Điều 218, đồng thời Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn, tạo hành lang pháp lý để người sử dụng đất khai thác thêm giá trị kinh tế trên cùng diện tích đất mà vẫn giữ nguyên mục đích sử dụng chính.
Bà Mỹ dẫn một số ví dụ như dưới tán rừng có thể trồng cây dược liệu; đất nông nghiệp được kết hợp thương mại, dịch vụ trong phạm vi cho phép; đất công cộng kết hợp khai thác dịch vụ; đất ở kết hợp làm văn phòng hoặc kinh doanh.
Theo bà, trước đây việc hộ gia đình cho doanh nghiệp thuê nhà trên đất ở làm văn phòng có thể bị coi là sử dụng đất sai mục đích. Nay, Luật Đất đai năm 2024 đã cho phép hình thức sử dụng kết hợp này. Tuy nhiên, nếu hoạt động kết hợp làm phát sinh nghĩa vụ tài chính cao hơn thì người sử dụng đất phải thực hiện đầy đủ theo quy định.
Không để chính sách bị lợi dụng
Bên cạnh việc mở rộng cơ hội khai thác nguồn lực đất đai, bà Đoàn Thị Thanh Mỹ nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt của chính sách là không làm thay đổi mục đích sử dụng đất chính và không để chính sách bị lợi dụng nhằm hợp thức hóa việc sử dụng đất sai mục đích.
Sau gần hai năm triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận đa số địa phương đánh giá đây là chủ trương đúng hướng, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và khai thác tốt hơn nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn còn không ít khó khăn. Ảnh: Thanh Tâm.
Theo Điều 218 Luật Đất đai năm 2024, việc sử dụng đất kết hợp đa mục đích chỉ được thực hiện khi không làm thay đổi mục đích sử dụng đất chính. Đây là ranh giới quan trọng để phân biệt giữa sử dụng đất đa mục đích với hành vi sử dụng đất sai mục đích.
Đối với đất nông nghiệp kết hợp sản xuất, kinh doanh, các công trình chỉ được phép có kết cấu đơn giản, dễ tháo dỡ. Nếu xây dựng công trình kiên cố bằng bê tông, đặc biệt là nhà ở, homestay hoặc farmstay, thì không còn thuộc phạm vi sử dụng đất đa mục đích mà được xác định là sử dụng đất sai mục đích.
Theo bà Mỹ, để được sử dụng đất đa mục đích, người sử dụng đất phải đáp ứng nhiều điều kiện như việc sử dụng kết hợp chỉ diễn ra trong thời hạn sử dụng của mục đích chính; diện tích sử dụng kết hợp không vượt quá 50% diện tích đất của mục đích chính; công trình phù hợp với phương án sử dụng đất, có kết cấu dễ tháo dỡ; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Đối với đất có mặt nước, pháp luật quy định không được san lấp.
Sau gần hai năm triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận đa số địa phương đánh giá đây là chủ trương đúng hướng, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và khai thác tốt hơn nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn còn không ít khó khăn.
Theo bà Mỹ, vướng mắc lớn nhất hiện nay là xác định ranh giới giữa mục đích sử dụng chính và mục đích kết hợp trên cùng một thửa đất. Việc kiểm soát tỷ lệ diện tích sử dụng kết hợp không vượt quá 50% cũng gặp nhiều khó khăn khi người dân mở rộng công trình tạm, đường nội bộ hoặc bãi đỗ xe phụ trợ.
Ngoài ra, việc triển khai còn liên quan đến nhiều lĩnh vực như xây dựng, quy hoạch đô thị và nông thôn, lâm nghiệp, môi trường nên nhiều địa phương còn lúng túng trong quá trình áp dụng.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý đất đai, thời gian tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ bám sát Nghị quyết 21, tiếp tục tổng kết thực tiễn, hoàn thiện các quy định về sử dụng đất đa mục đích theo hướng kế thừa các quy định của Luật Đất đai năm 2024, luật hóa các nội dung của Nghị quyết số 254/2025/QH15, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và đồng bộ với các luật chuyên ngành.
“Mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, nhưng vẫn bảo đảm quản lý chặt chẽ, sử dụng đất đúng quy hoạch, đúng pháp luật và phát triển bền vững”, bà Mỹ chia sẻ.
Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ cho biết, định hướng sửa đổi Luật Đất đai cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định về sử dụng đất đa mục đích, đồng thời khẳng định các nguyên tắc quản lý chặt chẽ, gồm: không làm thay đổi loại đất theo phân loại của Luật Đất đai; không làm mất điều kiện để quay trở lại mục đích sử dụng chính; không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, hệ sinh thái, đa dạng sinh học, cảnh quan môi trường và quyền sử dụng đất của các thửa đất liền kề; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và tuân thủ các quy định của pháp luật có liên quan.
