Đánh thức xứ sở của những sản vật

Rủi ro "đóng biên là đổ bỏ"

Dẫn chúng tôi tham quan những nương chè xanh mướt đang độ cho búp, ông Phạm Đức Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Khương (Lào Cai) cho biết, chè, chuối, quýt đang là 3 cây trồng chủ lực làm thay đổi diện mạo nông thôn của xã.

Toàn xã có khoảng 2.000ha chè, đây không chỉ là cây hàng hóa đơn thuần mà là tài sản lâu bền. Sau khi hình thành vùng trồng, người dân chỉ việc chăm bón và khai thác đời này qua đời khác, không thu hoạch ngắn hạn như nhiều cây trồng khác.

Bên cạnh cây chè, người dân Mường Khương đang vươn lên nhờ cây chuối với tổng diện tích gần 1.200ha. Đây là cây mang lại giá trị kinh tế cao, năng suất trung bình đạt 27 tấn/ha. Có những thời điểm giá chuối dao động 15.000 - 16.000 đồng/kg, đặc biệt vào dịp Tết có thể lên tới 26.000 đồng/kg, những hộ thâm canh tốt doanh thu có thể đạt hơn 300 triệu đồng/ha.

Hiện có hơn 500ha chuối của xã đã được cấp mã số vùng trồng đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Trong đó 90% sản lượng chuối xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc thông qua tư thương, 10% sản lượng phục vụ nội tiêu.

Hòa cùng sắc xanh của chè và chuối là những vùng quýt ngọt tập trung ở khu vực thị trấn Mường Khương và xã Nậm Chảy cũ với diện tích khoảng 800ha, sản lượng hàng năm đạt gần 9.000 tấn. 

Mường Khương còn là vùng đất của những sản vật bản địa độc đáo, điển hình như vùng trồng ớt khoảng 30ha gắn với xây dựng thương hiệu tương ớt Mường Khương nức tiếng. Dù là cây ngắn ngày nhưng với giá bán tại vườn lên tới 40.000 đồng/kg quả tươi, cây ớt mang lại thu nhập cao và ổn định cho người dân.

Ngoài ra, trên địa bàn xã còn có nhiều loại nông sản có giá trị như lúa Séng cù, sa nhân tím, đậu tương vàng, hồng giòn, lê VH6 và vật nuôi đặc sản như gà đen, lợn đen…

Dù có vùng nguyên liệu rộng lớn, có sản phẩm đặc trưng, song chuỗi giá trị và sự bền vững của các ngành hàng nông sản của Mường Khương vẫn gặp nhiều khó khăn.

Hiện tại, năng suất các cây trồng chủ lực vẫn ở mức thấp: chè chỉ đạt 11,5 tấn/ha, chuối 27 tấn/ha, quýt 12 tấn/ha và ớt 6 tấn/ha. Mẫu mã và chất lượng sản phẩm đôi lúc chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường khó tính, giá bán thấp.

Bên cạnh đó, chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ còn lỏng lẻo. Đơn cử, với gần 2.000ha chè, hiện Mường Khương mới có 2 đơn vị là Công ty Cổ phần chè Thanh Bình và HTX chè Mường Khương (xã Bản Lầu) và vài hộ nhỏ lẻ ở địa phương đứng ra thu mua. Sự thiếu vắng các nhà máy chế biến sâu trực tiếp tại địa bàn khiến người sản xuất luôn thấp thỏm.

Sự bấp bênh rõ hơn ở các mặt hàng như chuối và sa nhân tím. Hiện 100% sản lượng sa nhân và 90% sản lượng chuối phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường Trung Quốc thông qua các tư thương biên mậu. Việc không có hợp đồng bao tiêu bền vững cộng với năng lực các đơn vị thu mua tại chỗ còn yếu khiến nông sản Mường Khương luôn đối mặt với rủi ro "đóng biên là đổ bỏ".

Ngoài ra, địa hình chia cắt mạnh, khí hậu vùng cao thất thường, hay xảy ra hạn hán, mưa đá, dông lốc và sạt lở gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng của nông dân mỗi năm. Thêm vào đó, thói quen lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật của một bộ phận người dân cũng là rào cản lớn để đưa nông sản xuất khẩu hoặc tìm đến các kênh tiêu thụ có yêu cầu khắt khe trong nước.

Hướng tới nền nông nghiệp thịnh vượng

Đại hội Đảng bộ xã Mường Khương nhiệm kỳ 2025 - 2030 tiếp tục xác định mục tiêu phát triển nông nghiệp hàng hóa, áp dụng hoa học công nghệ tiên tiến gắn với chế biến sâu, hướng tới nền nông nghiệp thịnh vượng, nông thôn hiện đại, nông dân giàu có.

Để làm được điều đó, địa phương xác định đầu tiên là mạnh dạn chuyển dịch cơ cấu những cây trồng kém hiệu quả. Hàng ngàn ha ngô, sắn và lúa một vụ bấp bênh sẽ dần nhường chỗ cho các cây trồng có lợi thế cạnh tranh, giá trị cao, đầu ra ổn định như chè, rau màu, cây ăn quả, dược liệu...

Ông Phạm Đức Trung chia sẻ, xã đã xây dựng chiến lược phát triển các vùng chuyên canh theo từng vùng. Cụ thể, sẽ mở rộng vùng trồng chuối lên 1.200ha, quy tụ tại khu vực Thanh Bình và Nậm Chảy. Phấn đấu 100% diện tích chuối hàng hóa được cấp mã số vùng trồng, năng suất tăng lên 30 tấn/ha và duy trì trên 90% sản lượng xuất khẩu chính ngạch với các hợp đồng vững chắc hơn.

Về vùng sản xuất chè, xã sẽ vận động bà con trồng mới thêm 250ha, đưa tổng diện tích lên 2.100ha, chú trọng công tác khuyến nông, tập huấn, đầu tư thâm canh tăng năng suất chè đạt 13 tấn/ha. Đặc biệt, tập trung xây dựng 300ha chè VietGAP tại khu vực Thanh Bình và Nấm Lư, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng thị trường xuất khẩu.

Phát triển vùng quýt 800ha, tập trung chủ yếu tại khu vực Mường Khương và Tung Chung Phố, trong đó thâm canh 100ha theo tiêu chuẩn VietGAP. Diện tích còn lại thực hiện đốn tỉa tạo tán đúng khung thời vụ, bón phân, chăm sóc để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tăng cường quảng bá, xúc tiến thương mại, thu hút doanh nghiệp liên kết sơ chế, chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Phát triển vùng hồng giòn lên 300ha tại khu vực Tung Chung Phố, Mường Khương. Duy trì quy mô trồng ớt 50ha/năm, sử dụng giống ớt chất lượng cao, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, đáp ứng các tiêu chuẩn nguyên liệu phục vụ sản xuất tương ớt Mường Khương.

Mở rộng vùng lúa Séng cù với quy mô 300ha tại khu vực Nấm Lư, Mường Khương gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm, tổ chức thâm canh, phát triển mô hình cánh đồng một giống tạo ra khối lượng hàng hóa lớn, đồng nhất về chất lượng...

Trên nền tảng những lợi thế về điều kiện tự nhiên, bản sắc văn hóa vùng cao và hệ thống cây trồng đặc sản, Mường Khương xác định xây dựng nền nông nghiệp hiện đại theo hướng xanh, thông minh, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Thời gian tới, Mường Khương sẽ tiếp tục tập trung phát triển các vùng sản xuất hàng hóa, mở rộng các mô hình sản xuất VietGAP, hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn. Đồng thời thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu và logistics nông sản, phát triển thị trường trong nước và xuất khẩu. Chú trọng việc xây dựng các chuỗi liên kết bền vững giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân.