‘Đánh thức’ tiềm năng xanh vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai

Hội thảo “Phát triển thuận thiên và huy động đầu tư xanh cho vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai” được Cơ quan Hợp tác Phát triển Luxembourg (LuxDev) và Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF-Việt Nam) tổ chức ngày 22/5 ở TP. Huế đã mở ra nhiều định hướng phát triển vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai theo hướng thuận thiên, tăng cường khả năng chống chịu khí hậu và huy động các nguồn lực đầu tư xanh cho phát triển dài hạn.

Hướng đến một mô hình mẫu về phát triển thuận thiên

Vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai đang đối mặt với nhiều áp lực ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, ô nhiễm môi trường, phát triển hạ tầng ven biển và khai thác tài nguyên thiếu bền vững.

Ông Trần Hữu Thuỳ Giang, Phó Chủ tịch UBND TP. Huế cho rằng, những thách thức mà vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai đang phải đối mặt đòi hỏi phải thay đổi phương thức quản lý và phát triển: chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình phát triển thuận thiên, tôn trọng các quy luật sinh thái, gắn tăng trưởng kinh tế biển với bảo tồn tài nguyên và nâng cao năng lực thích ứng. Một trong những mục tiêu cốt lõi của sự kiện hôm nay là tìm giải pháp chuyển hóa các định hướng phát triển thuận thiên thành các cơ hội đầu tư xanh cụ thể.

Thành phố nhận thức rõ ngân sách nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư thích ứng khí hậu. Vì vậy, việc huy động các nguồn lực xã hội và nguồn vốn xanh dài hạn là hết sức cần thiết. Để thu hút hiệu quả nguồn lực này, Huế cam kết sẽ tập trung hoàn thiện công tác quy hoạch rõ ràng, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả, đồng thời chuẩn bị danh mục các dự án xanh có chất lượng và tầm nhìn dài hạn.

“Hội thảo là cầu nối chiến lược giữa chính sách - khoa học và đầu tư, mở ra các cơ hội hợp tác thực chất giữa chính quyền địa phương và khu vực tư nhân. Ngoài ra, thành phố đang tập trung định hướng phát triển du lịch theo không gian biển và hệ đầm phá Tam Giang. Tin tưởng rằng, với sự hỗ trợ của các Bộ, ngành Trung ương, các tổ chức quốc tế và các nhà đầu tư, vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai sẽ từng bước trở thành mô hình tiêu biểu của Việt Nam về phát triển thuận thiên, huy động dòng vốn xanh và phát triển bền vững kinh tế biển”, ông Giang chia sẻ.

UBND TP. Huế cũng thông tin thêm, thành phố đã xây dựng Đề án “Phát triển kinh tế xã hội vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Đây là bước đi rất cần thiết, mang tính thực tiễn và phù hợp chủ trương, định hướng phát triển mới của Trung ương, vị thế mới của TP. Huế.

Với diện tích khoảng 22.000 ha và là hệ đầm phá nước lợ lớn nhất khu vực Đông Nam Á, Tam Giang - Cầu Hai đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh sinh thái, sinh kế và phát triển kinh tế của TP. Huế.

Đề án định hướng sẽ phát triển đô thị biển - đầm phá Tam Giang - Cầu Hai trở nên đặc sắc của khu vực, phát triển hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai trở thành “Công viên đầm phá Quốc gia”, trở thành điểm đến đầu tư di sản - sinh thái giá trị nhất Đông Nam Á, một khu dự trữ môi trường sinh quyển có tầm quan trọng quốc gia và quốc tế gắn bảo tồn văn hóa, sinh kế truyền thống với mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn…

Huế sẽ xây dựng, hình thành từ 2 đến 5 khu rừng ngập mặn để bảo vệ đa dạng sinh học, tăng nguồn lợi thủy sản, các loài chim, kết hợp du lịch trải nghiệm. Duy trì diện tích Khu bảo tồn đất ngập nước Tam Giang - Cầu Hai (2.071 ha), tùy theo tình hình thực tế mở rộng, bổ sung tăng thêm 1.490 ha. Thành lập Khu bảo tồn biển Bắc Hải Vân,Trung tâm Nghiên cứu khoa học biển và đầm phá, nâng cấp Khu bảo tàng thiên nhiên vùng Duyên hải miền Trung…

Theo ông Văn Ngọc Thịnh, Giám đốc điều hành WWF-Việt Nam, thiên nhiên khỏe mạnh là nền tảng của phát triển bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay, các khoản đầu tư được quy hoạch bài bản vào các vùng đất ngập nước ven biển sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học và sinh kế cộng đồng ven biển.

“Chúng tôi tin rằng, với tầm nhìn chiến lược và quyết tâm của lãnh đạo TP. Huế, vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai sắp tới đây sẽ trở thành một mô hình mẫu về phát triển thuận thiên và kinh tế xanh không chỉ cho Việt Nam mà còn cho cả khu vực và thế giới - nơi các mục tiêu bảo tồn thiên nhiên, phát triển sinh kế, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế có thể song hành và hỗ trợ lẫn nhau. Trong hành trình đó, WWF-Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Huế thông qua hỗ trợ kỹ thuật, kết nối tri thức, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và huy động nguồn lực cho các giải pháp thuận thiên…”, ông Thịnh nói.

‘Đánh thức’ tiềm năng xanh

Tại hội thảo, ông Lê Minh Hoan - nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhấn mạnh rằng, tìm kiếm các giải pháp thuận thiên để phát triển bền vững là hướng đi đúng đắn. Thuận thiên cần trở thành tư duy chiến lược trong quản lý và phát triển. Phát triển vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai cần bảo đảm cách tiếp cận liên ngành, quản lý tổng hợp vùng bờ và tích hợp các giải pháp thuận thiên nhằm tăng cường khả năng chống chịu khí hậu.

“Có lẽ Huế cần chuyển từ tư duy “tham quan di sản” sang “sống cùng di sản”, và Tam Giang - Cầu Hai không nên phát triển theo cách “chinh phục thiên nhiên”, mà cần học cách “đối thoại với thiên nhiên”. Du khách đến Đại nội để nhìn quá khứ, nhưng đến phá Tam Giang để chạm vào sự sống đang tiếp diễn mỗi ngày. Muốn vậy, cần nhìn Tam Giang như một hệ sinh thái đa giá trị chứ không chỉ là mặt nước nuôi thủy sản”, ông Hoan nhấn mạnh.

"Điều quan trọng nhất của tư duy thuận thiên là thay đổi cách con người nhìn thiên nhiên. Huế hoàn toàn có thể kể với thế giới rằng đây là nơi một nền văn minh ven nước vẫn còn đang sống. Và phá Tam Giang chính là phần mặt nước của tâm hồn Huế”, ông Hoan chia sẻ.

Theo ông Hoan, giải pháp thuận thiên đầu tiên là phục hồi hệ sinh thái tự nhiên của vùng đầm phá. Những cánh rừng ngập mặn ven phá, thảm cỏ biển, bãi sinh sản tự nhiên của thủy sản cần được xem là “hạ tầng xanh” chứ không chỉ là tài nguyên môi trường đơn thuần.

Giải pháp thứ hai là chuyển từ khai thác đơn ngành sang kinh tế sinh thái đa giá trị. Một mặt nước không chỉ để nuôi tôm, nuôi cá, mà còn có thể tạo ra giá trị du lịch, giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, nghiên cứu khoa học và kinh tế sáng tạo. Khi cộng đồng có nhiều nguồn sinh kế hơn, áp lực khai thác tận diệt lên hệ sinh thái cũng giảm đi.

Giải pháp thứ ba là phát triển du lịch thuận thiên. Không xây dựng dày đặc bê tông ven phá. Không phá cảnh quan để làm những công trình nhân tạo xa lạ với tự nhiên. Những điểm lưu trú nhỏ, sử dụng vật liệu địa phương, năng lượng tái tạo, kiến trúc thấp tầng hòa vào mặt nước và làng chài sẽ tạo nên giá trị bền vững hơn nhiều khu du lịch đại trà.

Giải pháp thứ tư là khôi phục và trao quyền cho cộng đồng cư dân ven phá. Chính người dân địa phương là “ký ức sống” của Tam Giang - Cầu Hai. Những ngư dân hiểu con nước, mùa cá, hướng gió và tập quán sinh thái bản địa cần được xem là chủ thể của quá trình phát triển, chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng.

Giải pháp thứ năm là quản lý tổng hợp vùng bờ theo tư duy liên ngành. Đầm phá không thể được quản lý tách rời giữa du lịch, thủy sản, môi trường, giao thông hay quy hoạch đô thị. Mọi quyết định phát triển cần nhìn toàn bộ hệ sinh thái như một cơ thể sống liên kết với nhau bằng dòng nước.

Huy động đầu tư xanh

Trong khuôn khổ hội thảo, phiên đối thoại cấp cao về “Huy động đầu tư xanh cho phát triển thuận thiên vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai” đã thu hút sự tham gia của đại diện các Bộ, ngành, các tổ chức quốc tế, ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư, doanh nghiệp và các đối tác phát triển. Nội dung trao đổi tập trung vào các xu hướng tài chính xanh, tài chính khí hậu, cơ chế tài chính pha trộn, thị trường carbon, hệ thống phân loại xanh và yêu cầu đối với các dự án có khả năng thu hút đầu tư.

Đại diện các tổ chức tài chính và quỹ đầu tư đánh giá Tam Giang - Cầu Hai có tiềm năng trở thành một “không gian đầu tư khí hậu” của khu vực miền Trung nếu có thể xây dựng được danh mục dự án xanh rõ ràng, cơ chế điều phối liên ngành hiệu quả và nền tảng dữ liệu phục vụ đầu tư minh bạch.

Ông Robert De Waha, đại diện Cơ quan Hợp tác Phát triển Luxembourg (LuxDev) chia sẻ: “LuxDev rất tự hào đã đồng hành cùng Huế trong nhiều giai đoạn phát triển và nhiều lĩnh vực từ du lịch bền vững, phát triển nông nghiệp thông minh, đào tạo nghề đến các chương trình thích ứng biến đổi khí hậu và thúc đẩy tài chính toàn diện và tài chính xanh hiện nay. Chúng tôi tin rằng Tam Giang - Cầu Hai có đầy đủ điều kiện để trở thành mô hình tiêu biểu về phát triển thuận thiên và huy động đầu tư xanh của Việt Nam. Điều cần thiết hiện nay là xây dựng một tầm nhìn dài hạn, tăng cường hợp tác giữa nhà nước, cộng đồng, khu vực tư nhân và các đối tác phát triển để từng bước chuyển các tiềm năng của vùng đầm phá thành các cơ hội đầu tư thực sự”.

Thông qua hội thảo đã đặt nền móng cho việc xây dựng một khung hỗ trợ kỹ thuật và danh mục các dự án ưu tiên nhằm hỗ trợ TP. Huế tiếp cận các nguồn tài chính khí hậu, tài chính xanh và đầu tư bền vững trong nước và quốc tế trong thời gian tới.