Áp lực lớn từ khai thác truyền thống
Những năm gần đây, ngành thủy sản Đắk Lắk đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Trữ lượng nguồn lợi thủy sản có xu hướng suy giảm nhanh, trong khi số lượng tàu cá phát triển mạnh, vượt quá ngưỡng khai thác bền vững. Tính đến nay, toàn tỉnh có 2.556 tàu cá, với sản lượng khai thác biển hằng năm khoảng 68.000 tấn.
Tính đến nay, toàn tỉnh có 2.556 tàu cá, với sản lượng khai thác biển hằng năm khoảng 68.000 tấn. Ảnh: Trần Thọ.
Cơ cấu nghề khai thác của tỉnh Đắk Lắk hiện nay còn tồn tại nhiều nghề có nguy cơ cao tác động tiêu cực đến nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái biển. Trong đó, nghề câu chiếm gần 36%, nghề mành gần 28%, lưới vây hơn 15%, lưới rê hơn 13% và lưới kéo gần 5%. Đáng chú ý, một số nghề khai thác bị cấm hoặc hạn chế hoạt động ở vùng ven bờ như lưới kéo, nghề kết hợp ánh sáng, cào đáy, lồng xếp… vẫn còn diễn ra, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái.
Bên cạnh đó, tình trạng vi phạm pháp luật trong khai thác thủy sản vẫn xảy ra. Từ đầu năm 2025 đến nay, các lực lượng chức năng đã xử phạt hàng chục trường hợp vi phạm liên quan đến thiết bị giám sát hành trình, khai thác sai vùng, sử dụng ngư cụ cấm như kích điện, xung điện. Những hành vi này không chỉ làm suy giảm nguồn lợi thủy sản mà còn đe dọa sinh kế lâu dài của chính cộng đồng ngư dân.
Theo đánh giá của ngành chức năng, nếu không kịp thời chuyển đổi các nghề khai thác có tính hủy diệt hoặc gây áp lực lớn lên nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái biển sẽ không có điều kiện phục hồi, nguy cơ cạn kiệt tài nguyên là rất lớn. Trong khi đó, phần lớn ngư dân Đắk Lắk làm nghề khai thác truyền thống qua nhiều thế hệ, trình độ học vấn còn hạn chế, thu nhập bấp bênh và phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động đánh bắt.
Hiện toàn tỉnh có khoảng 1.293 tàu cá hoạt động ven bờ, chiếm trên 50% tổng số tàu cá, cùng 92 tàu cá hoạt động vùng khơi với các nghề lưới kéo và lưới rê thu ngừ, là những nghề được xác định có nguy cơ cao ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản. Tổng số lao động trực tiếp trên các tàu cá cần chuyển đổi nghề ước khoảng 2.914 người, đa số có độ tuổi cao, công việc nặng nhọc và điều kiện lao động khắc nghiệt.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và triển khai Dự án “Chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” được xem là giải pháp căn cơ, lâu dài, phù hợp với định hướng phát triển thủy sản bền vững và các chủ trương lớn của Chính phủ.
Trên 727 tỷ đồng cho chuyển đổi nghề
Dự án đặt mục tiêu chuyển đổi các nghề khai thác ảnh hưởng lớn đến nguồn lợi thủy sản sang các ngành, nghề thân thiện với môi trường hoặc chuyển sang lĩnh vực ngoài khai thác. Các hướng chuyển đổi được đề xuất khá đa dạng.
Trong lĩnh vực nông nghiệp - thủy sản, ngư dân được khuyến khích chuyển sang nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi biển xa bờ; phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá; chế biến và bảo quản sản phẩm thủy sản.
Ở lĩnh vực dịch vụ - du lịch, các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn biển, dịch vụ ăn uống, lưu trú, vận tải khách du lịch ven biển được xác định là hướng đi tiềm năng. Ngoài ra, ngư dân có thể tham gia các ngành nghề phi nông nghiệp như thương mại, logistics, lao động tại các khu, cụm công nghiệp phù hợp với tay nghề.
Trong dự án chuyển đổi nghề, việc ngư dân chuyển từ khai thác sang nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi biển xa bờ được ưu tiên, khuyến khích. Ảnh: Trần Thọ.
Việc đào tạo nghề được gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động, đảm bảo sau đào tạo có việc làm và thu nhập ổn định. Dự án cũng chú trọng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và tính bền vững.
Theo phương án được phê duyệt, tổng kinh phí thực hiện dự án là trên 727 tỷ đồng. Nguồn vốn được huy động từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, các chương trình lồng ghép và nguồn hợp pháp khác.
Trong đó, kinh phí dành cho hỗ trợ đào tạo nghề, tập huấn kỹ thuật khoảng 13 tỷ đồng. Riêng kinh phí hỗ trợ an sinh xã hội, giải bản ngư cụ, ổn định đời sống cho các hộ ngư dân lên tới trên 569 tỷ đồng. Mức hỗ trợ bao gồm hỗ trợ 70% giá trị ngư cụ, hỗ trợ lương thực tương đương 30 kg gạo/người/tháng trong thời gian 12 tháng, ưu tiên các hộ nghèo, cận nghèo và hành nghề lâu năm.
Dự án được triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn 2025-2026 tập trung điều tra, rà soát, đào tạo nghề và hỗ trợ khoảng 10% kinh phí. Giai đoạn 2026-2030 là giai đoạn triển khai chính, với phần lớn nguồn lực dành cho hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế và dự phòng trượt giá.
Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, việc thực hiện dự án không chỉ nhằm giảm áp lực khai thác thủy sản mà còn mang ý nghĩa lớn về kinh tế - xã hội. Dự kiến, hàng nghìn lao động sẽ được đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống ngư dân. Đồng thời, trật tự xã hội vùng ven biển được củng cố, ý thức chấp hành pháp luật về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản được nâng cao.
Quan trọng hơn, dự án được kỳ vọng tạo điều kiện để hệ sinh thái biển từng bước phục hồi, bảo tồn các loài thủy sản quý hiếm, nâng cao trữ lượng và đa dạng sinh học. Đây là nền tảng quan trọng để ngành thủy sản Đắk Lắk phát triển theo hướng hiệu quả, bền vững, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế biển và mục tiêu dài hạn đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
