Tiềm năng lớn
Đà Nẵng hiện ghi nhận hơn 1.000 loài thực vật có thể sử dụng làm thuốc, trong đó nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Ngoài sâm Ngọc Linh - dược liệu quý hiếm có giá trị đặc biệt, nhiều cây thuốc bản địa như đẳng sâm, ba kích, giảo cổ lam, sa nhân, đinh lăng, cà gai leo, chè dây… đều có giá trị dược học và tiềm năng thị trường lớn, có thể trở thành nguồn nguyên liệu chủ lực cho công nghiệp chế biến sâu.
Sâm Ngọc Linh - dược liệu chủ lực trong định hướng phát triển công nghiệp dược liệu công nghệ cao. Ảnh: Phạm Huy.
Song hành với lợi thế sinh thái, Thành phố đã hình thành hệ thống hạ tầng nghiên cứu khoa học tương đối hoàn chỉnh với hơn 20 viện, trường, trung tâm nghiên cứu cùng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năng động.
Từ năm 2010 đến nay, Đà Nẵng triển khai hơn 30 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, bao gồm cả nhiệm vụ cấp quốc gia và cấp Thành phố tập trung nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ đối với sâm Ngọc Linh và các dược liệu bản địa. Đây được xem là nguồn tri thức quan trọng, tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp dược liệu công nghệ cao theo hướng liên vùng.
Chính sách và hạt nhân phát triển
Những năm qua, Đà Nẵng đã triển khai nhiều chính sách trọng điểm như chi trả dịch vụ môi trường rừng cho hoạt động bảo tồn và trồng dược liệu dưới tán rừng; hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư trồng và chế biến dược liệu theo tiêu chuẩn GACP - WHO; thu hút doanh nghiệp công nghệ cao tham gia chuỗi dược liệu gắn với du lịch sinh thái - cộng đồng; triển khai Đề án Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Đà Nẵng đến năm 2030, hướng tới hình thành khu phức hợp nông nghiệp số và công nghiệp dược liệu hiện đại.
Chăm sóc sâm Ngọc Linh theo quy trình kỹ thuật, hướng tới phát triển vùng dược liệu bền vững. Ảnh: Phạm Huy.
Hiện có hai đơn vị nòng cốt tham gia bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh gồm Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu Quảng Nam và Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp Nam Trà My với tổng diện tích 131,22ha, khoảng 281.000 cây giống gốc, mỗi năm cung ứng từ 100.000 - 200.000 cây giống phục vụ mở rộng vùng trồng.
Bên cạnh đó, Trại sâm Tắk Ngo (xã Trà Linh) được đầu tư hơn 7ha để trồng thử nghiệm sâm Ngọc Linh và một số dược liệu khác như sa nhân tím, đẳng sâm, đương quy, chè dây, hướng tới hình thành ngân hàng gen và vùng di thực sâm tại chỗ.
Trên địa bàn Đà Nẵng hiện có hơn 10 doanh nghiệp tham gia chế biến, thương mại hóa sản phẩm từ sâm Ngọc Linh và dược liệu bản địa với các dòng sản phẩm đa dạng như trà túi lọc, cao tinh chất, viên ngậm, rượu, mật ong, mỹ phẩm thiên nhiên.
Đáng chú ý, đến tháng 8/2025, chương trình OCOP Đà Nẵng có 552 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 33 sản phẩm thuộc nhóm thảo dược và 270 sản phẩm nông nghiệp. Đây là dư địa lớn để thành phố phát triển ngành dược liệu công nghệ cao gắn với thương mại hóa sản phẩm địa phương theo hướng bền vững.
Tháo gỡ điểm nghẽn, mở hướng phát triển
Theo bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng, dù đạt nhiều kết quả tích cực, lĩnh vực dược liệu công nghệ cao của Đà Nẵng vẫn đối mặt không ít thách thức. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; thiếu khung pháp lý cho thuê môi trường rừng trồng dược liệu; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số mới ở giai đoạn đầu, chưa có hạ tầng dữ liệu thống nhất cho truy xuất nguồn gốc và quản lý tiêu chuẩn.
Thành phố Đà Nẵng triển khai các giải pháp nhằm phát huy hiệu quả chuỗi giá trị dược liệu. Ảnh: Phạm Huy.
Liên kết “4 nhà” còn lỏng lẻo, chưa thu hút mạnh doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Thị trường tiêu thụ chưa ổn định, công tác bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Sâm Ngọc Linh” và xúc tiến thương mại quốc tế chưa hoàn thiện.
Từ thực tế đó, Thành phố cần chiến lược đổi mới toàn diện, lấy khoa học công nghệ và dữ liệu làm nền tảng, doanh nghiệp làm trung tâm đổi mới, sản phẩm làm cầu nối giữa nghiên cứu và thị trường. Trong đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế thuê môi trường rừng; ban hành hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí đánh giá hiệu quả sinh thái - kinh tế - xã hội; đẩy mạnh ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu và công nghệ dược liệu.
Song song đó, tăng cường phối hợp giữa Thành phố với các viện, trường, doanh nghiệp trong nghiên cứu di thực, nhân giống sâm Ngọc Linh; ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ tế bào. Về thương mại hóa, cần triển khai chương trình xúc tiến thương mại dược liệu quy mô quốc gia, kết nối doanh nghiệp Đà Nẵng với chuỗi phân phối trong và ngoài nước. Xây dựng sàn giao dịch số cho sản phẩm OCOP và dược liệu. Hỗ trợ đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, mở rộng thị trường quốc tế.
Cơ chế đặc biệt từ Trung ương
Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu khẳng định, Đà Nẵng có nguồn dược liệu phong phú, đa dạng, là nền tảng quan trọng để định hướng phát triển công nghiệp dược liệu gắn với khoa học, công nghệ và thị trường.
Hiện nay, hai văn bản pháp lý quan trọng đã tạo hành lang phát triển cho lĩnh vực này gồm Quyết định số 611/QĐ-TTg ngày 1/6/2023 phê duyệt Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và Quyết định số 463/QĐ-TTg ngày 28/2/2025 phê duyệt Đề án phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam (cũ) với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.
Chuyên gia trong và ngoài nước khảo sát, trao đổi kỹ thuật tại vườn ươm sâm Ngọc Linh, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ dược liệu. Ảnh: Phạm Huy.
Đặc biệt, Quyết định số 463 xác định Đà Nẵng là trung tâm dược liệu của cả nước, hướng tới mở rộng ra khu vực Đông Nam Á và thế giới. Đây là những cơ chế đặc biệt từ Trung ương, tạo tiền đề để Thành phố tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ, đưa ngành dược liệu phát triển hiệu quả và thực chất.
Với nền tảng tài nguyên dược liệu đặc hữu, hệ sinh thái khoa học và công nghệ ngày càng hoàn thiện cùng các cơ chế, chính sách đặc thù từ Trung ương, Đà Nẵng đang đứng trước thời cơ quan trọng để bứt phá, hình thành chuỗi giá trị dược liệu khép kín từ nghiên cứu, bảo tồn, nuôi trồng đến chế biến sâu và thương mại hóa.
Nếu khai thác hiệu quả lợi thế liên vùng, tăng cường liên kết công - tư và lấy doanh nghiệp làm động lực dẫn dắt thị trường, ngành dược liệu không chỉ trở thành nguồn lực kinh tế mới mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái rừng, nâng cao sinh kế cho người dân, từng bước khẳng định vai trò của Đà Nẵng là trung tâm công nghiệp dược liệu công nghệ cao của miền Trung, vươn tầm khu vực và quốc tế.
