Vải sợi tổng hợp là nguồn phát thải vi nhựa
Khoảng 60% lượng vải được sản xuất trên thế giới hiện nay là sợi tổng hợp có nguồn gốc từ nhựa. Mỗi lần giặt, ma sát trong lồng giặt khiến các sợi vải bị mài mòn, thải những hạt vi nhựa siêu nhỏ mà các bộ lọc thông thường của máy giặt không thể giữ lại.
Theo nghiên cứu của công ty khởi nghiệp công nghệ khí hậu Matter, có trụ sở tại Bristol (Anh), mỗi lần giặt quần áo có thể phát thải khoảng 1 gram vi nhựa. Riêng tại Anh, với khoảng 24 triệu hộ gia đình sở hữu máy giặt, lượng vi nhựa phát thải ước tính lên tới khoảng 16 tấn mỗi ngày. Trên toàn châu Âu, nơi có hơn 100 triệu hộ gia đình, con số này còn lớn hơn nhiều.
Khi giặt, ma sát trong lồng giặt khiến các sợi vải bị mài mòn, thải những hạt vi nhựa siêu nhỏ mà các bộ lọc thông thường của máy giặt không thể giữ lại. Ảnh: Earthshot Prize.
Các nhà khoa học cảnh báo vi nhựa không chỉ tồn tại lâu trong môi trường mà còn có khả năng hấp phụ các chất ô nhiễm và xâm nhập vào chuỗi thức ăn. Chúng có thể được các sinh vật phù du hấp thụ, từ đó ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái biển.
Trước thực trạng đó, Matter đã phát triển một thiết bị lọc vi nhựa phát sinh trong quá trình giặt quần áo. Công nghệ này hiện đã được tích hợp trên một số thương hiệu máy giặt lớn và được kỳ vọng sẽ sớm trở thành tiêu chuẩn đối với các mẫu máy giặt mới tại EU.
Ông Adam Root, Giám đốc điều hành (CEO) của Matter, ví mặt trong lồng giặt như một chiếc bàn bào, liên tục mài mòn các sợi vải thành những hạt nhựa siêu nhỏ rồi cuốn chúng theo dòng nước thải.
Bộ lọc giữ lại tới 97% hạt vi nhựa
Khác với bộ lọc thông thường chỉ có chức năng giữ cúc áo, đồng xu hoặc các vật thể lớn để bảo vệ máy bơm, thiết bị của Matter được lắp bổ sung phía sau máy giặt mà không cần thay thế máy.
Theo ông Root, người dùng chỉ mất chưa đến 10 phút để lắp đặt. Các thử nghiệm cho thấy bộ lọc có thể giữ lại tới 97% số hạt vi nhựa có kích thước chỉ 10 micromet, tương đương khoảng 1/6 đường kính sợi tóc người.
Bộ lọc vi nhựa do Matter phát triển. Ảnh: Earthshot Prize.
Thiết bị cũng được tích hợp đèn báo khi cần vệ sinh bộ lọc, thường khoảng một lần mỗi tháng, nên hầu như không làm thay đổi thói quen sử dụng của người dùng.
Hiện Matter đã phân phối sản phẩm tại 11 quốc gia và đặt mục tiêu mở rộng lên 22 quốc gia vào cuối năm trước khi phủ khắp thị trường EU. Theo ông Root, hợp tác với các thương hiệu máy giặt lớn là yếu tố then chốt để đưa công nghệ này đến hàng triệu hộ gia đình.
Hướng tới mô hình tái chế khép kín
Hiện nay, lượng vi nhựa thu gom từ bộ lọc vẫn được phép đưa đến các bãi chôn lấp theo quy định của EU. Tuy nhiên, Matter đang triển khai chương trình Love Your Lint nhằm thu gom và tái chế lượng vật liệu này thành các sản phẩm mới, đồng thời tìm kiếm đối tác để thương mại hóa quy trình và thúc đẩy mô hình thu gom, tái chế chất thải dệt may trên toàn châu Âu.
Việc lọt vào chung kết Earthshot Prize 2025 cũng giúp Matter thu hút sự quan tâm của truyền thông, các nhà đầu tư và đối tác, tạo động lực để doanh nghiệp mở rộng quy mô công nghệ.
Trong khi đó, EU cũng đang hoàn thiện quy định yêu cầu tất cả máy giặt mới phải được trang bị bộ lọc vi nhựa. Nếu được thông qua, quy định này sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho việc phổ cập các công nghệ lọc vi nhựa, đồng thời góp phần giảm đáng kể lượng sợi nhựa phát thải vào sông, hồ và đại dương.
Theo ông Root, dù vi nhựa có kích thước rất nhỏ, việc kiểm soát nguồn phát thải này sẽ mang lại lợi ích đáng kể đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái.
Ông nhấn mạnh: "Nếu giải quyết được những vật liệu ở quy mô vi mô này, chúng ta sẽ góp phần giải quyết những vấn đề lớn hơn của môi trường".
