Vướng mắc lớn từ thiếu nơi tiêu hủy
Theo ông Nguyễn Ngọc Trai, đại diện Công ty TNHH Proton Fusion, với tư cách là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, đơn vị đánh giá cao vai trò của cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) trong thu gom, xử lý chất thải, đặc biệt là bao bì thuốc bảo vệ thực vật và phân bón tại các địa phương.
“Làm nông nghiệp không chỉ hướng đến mục tiêu kinh tế mà còn phải gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Vì vậy, cần quan tâm đầy đủ đến ‘vòng đời’ của sản phẩm, từ sản xuất đến thu gom, xử lý sau sử dụng”, ông Nguyễn Ngọc Trai nhấn mạnh.
Cần quan tâm đầy đủ đến ‘vòng đời’ của thuốc bảo vệ thực vật, từ sản xuất đến thu gom, xử lý sau sử dụng. Ảnh: Minh Hậu.
Từ thực tế khảo sát tại nhiều địa phương như Đắk Lắk, khu vực Tây Nguyên và miền Tây, đại diện doanh nghiệp cho biết phần lớn rác thải nông nghiệp, đặc biệt là bao bì thuốc bảo vệ thực vật, vẫn bị xả trực tiếp ra kênh mương, cống rãnh hoặc gom lại rồi đốt bỏ. Thực trạng này không chỉ gây ô nhiễm môi trường đất, nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của chính người nông dân và cộng đồng xung quanh. Theo ông Trai, nguyên nhân xuất phát từ việc thiếu điểm tập kết, khi nhiều nông dân có ý thức thu gom nhưng không biết đưa rác về đâu, dẫn đến rác vẫn bị bỏ lại ngoài môi trường.
Đồng quan điểm, từ góc độ người trực tiếp sản xuất, ông Nguyễn Hữu Chiến, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Tân Thuận Đông, cho rằng các chủ trương về thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật là rất đúng và cần thiết, tuy nhiên khâu tiêu hủy vẫn là một “nút thắt” lớn chưa được tháo gỡ trong thực tế.
Cần ưu tiên giải quyết khâu xử lý, tiêu hủy bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau khi sử dụng trước, sau đó mới tổ chức thu gom bài bản. Ảnh: Phú Hương.
Ông Nguyễn Hữu Chiến cho biết, người dân và hợp tác xã hoàn toàn có thể tổ chức thu gom, thậm chí đã chủ động phương tiện, thiết bị để thực hiện. Tuy nhiên, sau khi thu gom, vấn đề lớn nhất là không có nơi tiếp nhận và xử lý, dẫn đến tình trạng “gom rồi nhưng không biết đưa đi đâu”. Ngay cả khi đại lý vật tư nông nghiệp có trách nhiệm thu mua, với lượng bao bì thuốc bảo vệ thực vật phát sinh lớn, chỉ sau vài ngày đã tồn đọng hàng trăm kg, đặt ra câu hỏi về trách nhiệm lưu giữ và xử lý tiếp theo.
Theo đại diện HTX, chính vì thiếu khâu tiêu hủy nên việc thu gom nếu làm không đồng bộ có thể phản tác dụng, thậm chí gây ô nhiễm nghiêm trọng hơn. Thực tế tại địa phương cho thấy, một số bể chứa sau vài ngày đã trở thành điểm tập kết rác quá tải, gây ô nhiễm thay vì giải quyết vấn đề. Từ đó, ông Chiến nhấn mạnh cần ưu tiên giải quyết khâu xử lý, tiêu hủy trước, sau đó mới tổ chức thu gom bài bản, nếu không việc thu gom sẽ khó bền vững và dễ phát sinh hệ lụy.
Phần lớn bao bì thuốc bảo vệ thực vật vẫn bị xả trực tiếp ra kênh mương, cống rãnh. Ảnh: Đoàn Tuấn.
Cơ chế EPR tạo nguồn lực tài chính cho xử lý
Từ góc độ tổ chức, bà Đào Thu Vinh, Giám đốc Điều hành Hiệp hội CropLife Việt Nam, cho rằng trách nhiệm của doanh nghiệp không dừng lại ở việc đưa sản phẩm đến tay nông dân và hướng dẫn sử dụng hiệu quả, mà còn kéo dài đến khâu thu gom, xử lý sau sử dụng, bảo đảm sản phẩm không gây tác động tiêu cực đến môi trường.
Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương, CropLife nhận thấy để thực hiện việc thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, cần có cơ chế huy động nguồn lực tài chính hiệu quả hơn. Thiếu nguồn lực này khiến nhiều nơi gặp khó khăn trong xây dựng và duy trì hệ thống thu gom, xử lý một cách hiệu quả và bền vững.
Trong bối cảnh đó, cơ chế EPR được đánh giá là giải pháp quan trọng để tháo gỡ vướng mắc. Theo quy định, với mỗi sản phẩm đưa ra thị trường, doanh nghiệp phải đóng góp một khoản tài chính bắt buộc; khi tổng hợp trên quy mô toàn thị trường, nguồn đóng góp này sẽ hình thành quỹ đủ lớn để hỗ trợ các địa phương triển khai hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì sau sử dụng.
Theo bà Đào Thu Vinh, chính cơ chế tài chính mang tính bắt buộc và ổn định này là nền tảng để xây dựng hệ thống quản lý chất thải bao bì thuốc bảo vệ thực vật dài hạn, thay vì phụ thuộc vào nguồn ngân sách hạn chế như trước đây, qua đó góp phần bảo đảm tính bền vững trong bảo vệ môi trường nông nghiệp.
Giải đáp vấn đề tình trạng “thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật nhưng không biết đưa đi đâu”, ông Nguyễn Thành Yên, Phó Trưởng phòng Chính sách - Pháp chế (Cục Môi trường - Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết, hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cấp phép cho hơn 100 doanh nghiệp xử lý chất thải. Đối với chất thải nguy hại như bao bì thuốc bảo vệ thực vật, hoàn toàn có thể vận chuyển liên tỉnh để xử lý, không nhất thiết phải có cơ sở xử lý ngay tại địa phương; trong trường hợp chưa có lò đốt hoặc nhà máy xử lý, có thể chuyển đến các tỉnh khác có đủ điều kiện tiếp nhận.
Theo ông Nguyễn Thành Yên, về nguyên tắc, các phương án xử lý đều đã có, vấn đề chủ yếu nằm ở chi phí tổ chức thực hiện. Đồng thời, ông làm rõ thêm rằng, nếu doanh nghiệp chủ động tổ chức hệ thống thu gom, thu hồi sản phẩm theo cơ chế “đặt cọc - hoàn trả” và thực hiện hiệu quả, sẽ không thuộc phạm vi thực hiện nghĩa vụ EPR. Khi đó, doanh nghiệp có thể được miễn các nghĩa vụ đóng góp tài chính hoặc trách nhiệm tương đương trong khuôn khổ EPR, do đã tự thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình.
