4 nút thắt trong khai thác tài nguyên biển Quảng Ninh
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công chia sẻ tại Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công. Ảnh: Tùng Đinh.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, sau khi hoàn thành sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Quảng Ninh hiện có 54 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 22 xã, 30 phường và 2 đặc khu kinh tế biển đảo chiến lược là Vân Đồn và Cô Tô. Với tổng diện tích tự nhiên trên đất liền đạt 6.206,9 km² và vùng mặt biển đặc quyền rộng lớn, Quảng Ninh chiếm tới 25,93% diện tích toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.
Sự tinh gọn và thay đổi cấu trúc bộ máy không chỉ là cuộc cải cách hành chính đơn thuần mà chính là "chìa khóa thể chế" giúp Quảng Ninh tháo gỡ các nút thắt chồng chéo, quản trị thống nhất không gian biển và dải bãi triều bám dọc bờ, tạo xung lực đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch kinh tế từ "nâu" sang "xanh".
Từ góc nhìn hành chính và thể chế mới, tỉnh Quảng Ninh chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong việc hoàn thiện chính sách, thúc đẩy phát triển kinh tế biển nhanh và bền vững.
Theo ông Nguyễn Văn Công, địa phương có tiềm năng, thế mạnh để phát triển kinh tế biển kết hợp công nghiệp xanh, thương mại dịch vụ và cảng biển để trở thành động lực lõi phát triển kinh tế của địa phương. Dải bờ biển dài hơn 250 km, ngư trường rộng lớn trên 6.100 km² và hệ thống hơn 2.770 hòn đảo tự nhiên, tuy nhiên, để chuyển hóa toàn bộ tiềm năng tự nhiên vô giá này thành giá trị kinh tế thực chất và bền vững, Quảng Ninh đang đối diện với 4 nút thắt lớn về mặt cấu trúc và thể chế.
Quảng Ninh đẩy mạnh giao mặt nước nuôi trồng thủy sản cho các hộ dân, tổ chức nuôi biển. Ảnh: Nguyễn Thành.
Thứ nhất, độ mở nền kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng cảng biển. Dù sở hữu hệ thống cảng nước sâu (Cái Lân, Cẩm Phả) và 3 khu kinh tế cửa khẩu năng động, độ mở kinh tế lớn, dải ven biển của Quảng Ninh vẫn thiếu vắng các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo quy mô lớn hướng về xuất khẩu; các doanh nghiệp FDI chủ yếu hoạt động theo chuỗi lắp ráp khép kín, trong khi dòng vốn tư nhân nội địa giai đoạn trước chủ yếu tập trung vào bất động sản và dịch vụ thông thường.
Thứ hai, hạ tầng hậu cần bãi triều và ven biển còn thiếu độ chuyên sâu. Hệ thống cảng cá và hậu cần nuôi trồng thủy sản xa bờ còn hạn chế, toàn tỉnh vẫn chưa hình thành được hệ thống chợ đầu mối thủy sản hay trung tâm logistics nông - thủy sản quy mô vùng nhằm chuẩn hóa chuỗi cung ứng thương mại chính ngạch, làm hạn chế giá trị gia tăng của tài nguyên sinh vật biển địa phương.
Thứ ba, mâu thuẫn gay gắt về không gian chức năng giữa các ngành. Trục ven biển Hạ Long – Cẩm Phả là nơi đan xen phức tạp giữa nền công nghiệp truyền thống (khai thác than sản lượng gần 43 triệu tấn/năm, công nghiệp nhiệt điện than phục vụ an ninh năng lượng quốc gia) với yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà và phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao.
Thứ tư, tác động cực đoan của hải văn và biến đổi khí hậu. Chế độ bán nhật triều không đều biên độ cao (3-4m) kết hợp địa hình cửa sông dốc khiến các khu vực thấp trũng như Quảng Yên, Đầm Hà, Hải Hà và Móng Cái thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập úng khi triều cường, xâm nhập mặn sâu vào nội địa làm suy giảm chất lượng nước ngầm nông và gây xói lở bờ biển nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp sinh kế bãi triều của người dân.
Bài học kinh nghiệm trong khai thác, quản lý biển của Quảng Ninh
Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, việc tinh gọn bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp cắt giảm hoàn toàn tầng nấc trung gian. Điều phối không gian biển được tập trung đồng bộ tại cấp tỉnh, đồng thời nâng cao triệt để tính linh hoạt, chịu trách nhiệm thực thi trực tiếp tại cấp xã, phường và 2 đặc khu ven biển.
Nuôi trồng thủy sản trên biển Vân Đồn. Ảnh: Nguyễn Thành.
Quảng Ninh hiện đang tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp chính sách trọng tâm để gỡ nút thắt, phát triển kinh tế biển xứng với tiềm năng hiện có.
Quản lý đồng bộ không gian biển theo 3 hành lang chức năng kinh tế. (gồm: Hành lang công nghiệp - đô thị - logistics phía Tây (Quảng Yên - Tây Hạ Long - Uông Bí - Đông Triều); Trục kinh tế du lịch biển đảo di sản trung tâm (Hạ Long - Cẩm Phả - Vân Đồn - Cô Tô); Hành lang cửa khẩu - công nghiệp xuất khẩu phía Đông (Móng Cái - Quảng Hà - Đầm Hà - Tiên Yên).
Để tháo gỡ nút thắt chính sách, thúc đẩy các ngành kinh tế biển mới: tỉnh chủ động phối hợp với các bộ, ngành tháo gỡ vướng mắc về thẩm quyền lựa chọn đơn vị khảo sát và giao khu vực biển để mời gọi các nhà đầu tư chiến lược (như Tập đoàn BP, Sovico) nghiên cứu, triển khai các tổ hợp điện gió ngoài khơi tại Vịnh Bắc Bộ và điện gió ven bờ rải rác từ Hạ Long đến Móng Cái, Cô Tô. Tập trung bàn giao quỹ đất sạch phục vụ thi công Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh (1.500MW) đảm bảo hoàn thành đúng tiến độ giai đoạn 2028-2029.
Trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững dải bãi triều tự nhiên, Quảng Ninh giao thẩm quyền quản lý trực tiếp cho 54 xã/phường và 2 đặc khu trong việc bảo vệ vùng lõi đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Bái Tử Long, khu bảo tồn Đồng Sơn – Kỳ Thượng; Áp dụng hình thức PPP trong vận hành khai thác di sản và các khu bảo tồn biển, vườn Quốc gia. Giữ gìn và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn hiện có (với tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh duy trì ở mức cao 55%), đặc biệt là khu Ramsar Đồng Rui (Tiên Yên) làm lá chắn tự nhiên trước biến đổi khí hậu. Áp dụng nghiêm ngặt chiến lược “chọn điểm theo tuyến” đối với không gian ngầm đô thị ven bờ, hạn chế công trình ngầm sâu tại các vùng karst nền đất yếu để ngăn ngừa hiện tượng lún sụt và thấm mặn cục bộ.
Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Ảnh: Lã Hiếu Nghĩa.
Hiện, UBND tỉnh đang trực tiếp điều phối, tháo gỡ nhanh nút thắt về giải phóng mặt bằng và mâu thuẫn vật liệu san lấp để đẩy nhanh tiến độ Bến cảng tổng hợp Vạn Ninh (giai đoạn 1), dự án khu kho bãi hàng hóa cửa khẩu Hoành Mô, nâng cấp luồng hàng hải Con Ong – Hòn Nét nhằm hạ chi phí logistics xuống 10-15%. Đồng thời, tỉnh đang xúc tiến đẩy nhanh tiến độ đầu tư các khu neu đậu tránh trú bão, các cảng cá theo quy hoạch, thúc đẩy xây dựng nhanh 01 Chợ đầu mối thủy sản quy mô vùng tại khu vực ven biển bám trục cao tốc nhằm liên kết chuỗi tiêu thụ thủy sản liên vùng Bắc Bộ.
Ngoài ra, Quảng Ninh cũng triển khai số hóa công tác quản trị biển và thúc đẩy kinh tế số cửa khẩu, tích hợp toàn bộ dữ liệu hải văn, quan trắc môi trường không khí, nước mặt ven biển, tọa độ tàu cá và số hóa danh thắng vịnh biển vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC) toàn tỉnh để quản trị theo sức tải sinh thái. Thúc đẩy TMĐT xuyên biên giới, nâng cấp Sàn giao dịch TMĐT OCOP Quảng Ninh, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% cơ sở kinh doanh bãi triều và dịch vụ biển đảo áp dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt (Chợ 4.0).
Trong thời gian tới, Quảng Ninh kiến nghị đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho cấp tỉnh (bao gồm đối với cả ngành dọc cơ quan trung ương trên địa bàn) trong việc thẩm định quy hoạch không gian biển địa phương, cấp phép giao khu vực biển cho các dự án nuôi trồng thủy sản nước lợ và các hoạt động kinh tế ven biển (hiện nay thủ tục bắt buộc phải xin ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an trước khi giao khu vực biển), giúp cắt giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
