Theo cảnh báo mới từ Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA), ô nhiễm môi trường hiện là một trong những yếu tố chính tác động đến sức khỏe tinh thần con người. Do đó, cơ quan này kêu gọi các quốc gia triển khai hành động “khẩn cấp và quyết liệt” để nhìn nhận và làm rõ vấn đề này.
Cơ quan Môi trường châu Âu cảnh báo ô nhiễm không khí, tiếng ồn và hóa chất độc hại đang làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần. Ảnh: Euro News.
Thông báo của EEA chi ra, dù sức khỏe tinh thần chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như di truyền, điều kiện kinh tế - xã hội, lối sống và môi trường sống, việc tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng tâm lý hoặc làm gia tăng sự xuất hiện của các rối loạn tâm thần.
Nguy cơ từ ô nhiễm không khí và tiếng ồn
Cụ thể, EEA cho biết việc tiếp xúc với không khí ô nhiễm từ giai đoạn trong bụng mẹ, thời thơ ấu cho tới đầu tuổi vị thành niên có thể gây ra những thay đổi trong cấu trúc và chức năng của não bộ.
Các tổng hợp nghiên cứu về mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí và trầm cảm đều chỉ ra một xu hướng đáng chú ý: Việc tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh trầm cảm. Bằng chứng đặc biệt rõ ràng đối với các chất ô nhiễm phổ biến như bụi mịn PM2.5 và khí nitơ dioxide (NO₂).
Bên cạnh đó, các nghiên cứu xung ghi nhận tỷ lệ các ca bệnh trầm cảm tăng vào những giai đoạn ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Còn các đợt ô nhiễm ngắn hạn có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt.
Không chỉ ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn - đặc biệt từ giao thông đường bộ, đường sắt và máy bay - cũng là yếu tố đáng lo ngại đối với sức khỏe tâm thần. Việc tiếp xúc với tiếng ồn kéo dài có thể kích hoạt phản ứng căng thẳng của cơ thể, gây ra tình trạng viêm và stress oxy hóa, từ đó tác động tiêu cực đến hệ thần kinh và sức khỏe tâm lý.
Các nghiên cứu cho thấy mỗi khi mức tiếng ồn giao thông tăng thêm 10 decibel (dB), nguy cơ mắc các rối loạn như trầm cảm và lo âu cũng gia tăng ở mức có thể đo lường được.
Trong số các nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn, tiếng ồn từ máy bay được ghi nhận có mối liên hệ mạnh nhất với các rối loạn tâm thần. Các nghiên cứu nhận định, nguy cơ trầm cảm có thể tăng khoảng 12% mỗi khi mức tiếng ồn máy bay tăng thêm 10 dB. Ngoài ra, tiếng ồn máy bay thường gây cảm giác khó chịu hơn so với các loại tiếng ồn giao thông khác ở cùng cường độ, từ đó làm gia tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm.
EEA cho biết thêm, những người cảm thấy bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tiếng ồn có nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần cao gấp đôi. Tác động này thậm chí có thể trở nên nghiêm trọng hơn ở những nhóm dễ bị tổn thương về mặt xã hội.
Các nghiên cứu trước đây của cơ quan này cũng chỉ ra trẻ em thường xuyên tiếp xúc với ô nhiễm tiếng ồn, đặc biệt trong môi trường gia đình, có nguy cơ cao hơn gặp các vấn đề về hành vi.
Hóa chất độc hại cũng gây gánh nặng sức khỏe
Cũng theo cảnh báo của EEA, tiếp xúc với một số hóa chất độc hại, ngay cả ở nồng độ thấp, cũng có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
EEA đã xem xét các nghiên cứu khoa học liên quan đến tác động của các hóa chất như kim loại nặng, khói thuốc lá thụ động, thuốc trừ sâu và các chất gây rối loạn nội tiết. Trong đó, bằng chứng rõ ràng nhất liên quan đến kim loại nặng, đặc biệt là chì và khói thuốc lá thụ động.
Hai yếu tố này đều có liên quan đến nguy cơ trầm cảm và tâm thần phân liệt, đặc biệt khi việc tiếp xúc xảy ra trong thời kỳ mang thai hoặc giai đoạn đầu đời.
Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cũng ghi nhận các trường rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu và tâm thần phân liệt, do tiếp xúc với chất độc từ thuốc trừ sâu.
Các hóa chất gây rối loạn nội tiết, như bisphenol A hoặc các hợp chất PFAS, cũng được xem là mối lo ngại lớn. Những chất này có thể can thiệp vào hệ thống hormone của cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với bisphenol A trong thai kỳ có liên quan đến nguy cơ lo âu và trầm cảm ở trẻ em.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 6 người ở châu Âu thì có một người mắc rối loạn tâm thần, và khoảng một phần ba trong số đó không được điều trị đầy đủ. Riêng tại Liên minh châu Âu, các rối loạn sức khỏe tâm thần đã khiến hơn 11 triệu năm sống khỏe mạnh bị mất đi trong năm 2023.
EEA cảnh báo gánh nặng này có thể tiếp tục gia tăng trong những năm tới, đặc biệt ở giới trẻ và các nhóm dễ bị tổn thương. Trong bối cảnh đó, việc giảm ô nhiễm môi trường không chỉ là vấn đề sinh thái, mà còn là một phần quan trọng của chiến lược bảo vệ sức khỏe tâm thần cho xã hội.
