Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), các điều kiện hình thành El Niño có thể hình thành ngay trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 năm nay. Những tín hiệu ban đầu cho thấy hiện tượng này có khả năng phát triển mạnh, dù giới khoa học không chính thức sử dụng thuật ngữ “siêu El Niño”.
El Niño là hiện tượng khí hậutự nhiên, xảy ra theo chu kỳ khoảng 2-7 năm, gây ra sự thay đổi lớn về nhiệt độ bề mặt biển, áp suất không khí và chế độ gió. Những biến đổi này kéo theo sự xáo trộn trong mô hình thời tiết toàn cầu, đặc biệt ảnh hưởng rõ rệt tại khu vực châu Á - nơi vốn nhạy cảm với các hiện tượng cực đoan như nắng nóng, hạn hán và mưa lớn.
El Niño có thể gây hạn hán và cháy rừng nghiêm trọng. Ảnh: W.media.
Nắng nóng và khủng hoảng năng lượng
Một trong những tác động rõ rệt nhất của El Niño là hiện tượng nhiệt độ tăng cao trên diện rộng. Khi các đợt nắng nóng kéo dài, nhu cầu sử dụng điện cho làm mát tăng mạnh, gây áp lực lớn lên hệ thống năng lượng vốn đã chịu nhiều sức ép.
Các chuyên gia cảnh báo rằng tình trạng này có thể khiến lưới điện ở nhiều quốc gia rơi vào trạng thái quá tải, đặc biệt tại những nền kinh tế đang phát triển ở Đông Nam Á. Việc phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch và nguồn cung năng lượng nhập khẩu khiến nhiều quốc gia khó ứng phó linh hoạt khi nhu cầu tăng đột biến.
Không chỉ vậy, El Niño còn làm suy giảm lượng nước - yếu tố đầu vào quan trọng cho thủy điện, nguồn năng lượng chiếm tỷ trọng lớn ở nhiều nước ASEAN. Khi mực nước tại các hồ chứa và sông ngòi giảm xuống, sản lượng thủy điện cũng sụt giảm theo, làm trầm trọng thêm nguy cơ thiếu điện.
Bài học đã từng xuất hiện vào năm 2022, khi một đợt nắng nóng nghiêm trọng tại Trung Quốc khiến sản lượng thủy điện ở Tứ Xuyên giảm hơn 50%, gây gián đoạn cho cả sinh hoạt và sản xuất công nghiệp.
Các khu vực phụ thuộc nhiều vào thủy điện như lưu vực sông Mekong, Nepal hay một số bang của Malaysia được đánh giá là đặc biệt dễ bị tổn thương trong kịch bản “siêu El Niño” xảy ra.
El Niño thường làm dịch chuyển các vùng mưa từ khu vực Đông Nam Á ra đại dương, khiến những quốc gia như Indonesia đối mặt với nguy cơ hạn hán nghiêm trọng. Khi lượng mưa giảm sâu, đất đai khô cằn, nguy cơ cháy rừng và cháy than bùn tăng cao, kéo theo ô nhiễm không khí trên diện rộng.
Kịch bản này từng xảy ra trong đợt El Niño 1997-1998 - một trong những sự kiện mạnh nhất từng được ghi nhận - khi hàng triệu hecta rừng tại Indonesia bị thiêu rụi, gây ra khói mù lan khắp khu vực.
Áp lực lớn lên nông nghiệp và an ninh lương thực
Nông nghiệp là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và nặng nề từ El Niño. Nhiệt độ cao và thiếu nước làm giảm năng suất cây trồng, trong khi chi phí sản xuất lại tăng do giá nhiên liệu và phân bón biến động.
Ở chiều ngược lại, một số khu vực khác của châu Á lại có thể hứng chịu mưa lớn bất thường. Những đợt mưa cực đoan này làm gia tăng nguy cơ lũ lụt, ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng và sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các vụ mùa nhạy cảm với thời tiết như lúa gạo ở miền nam Trung Quốc.
Các chuyên gia cảnh báo nếu giá nông sản không tăng tương ứng để bù đắp chi phí đầu vào, lợi nhuận của nông dân sẽ bị thu hẹp. Điều này có thể dẫn đến việc cắt giảm sử dụng phân bón hoặc đầu tư sản xuất, từ đó kéo theo năng suất thấp hơn trong các vụ mùa tiếp theo.
Hệ quả là nguy cơ lạm phát lương thực gia tăng, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu và dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu. An ninh lương thực khu vực vì thế có thể bị đe dọa nếu El Niño diễn biến mạnh và kéo dài.
Dù vẫn còn nhiều bất định về mức độ phát triển của El Niño trong năm nay, các chuyên gia đồng thuận rằng khu vực châu Á cần chuẩn bị sớm để giảm thiểu rủi ro.
Một trong những giải pháp quan trọng là đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào thủy điện và nhiên liệu hóa thạch. Việc phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió kết hợp với hệ thống lưu trữ được xem là hướng đi giúp tăng tính linh hoạt và khả năng chống chịu của hệ thống điện.
Bên cạnh đó, nâng cao năng lực dự báo, quản lý tài nguyên nước và điều chỉnh sản xuất nông nghiệp theo điều kiện khí hậu cũng là những yếu tố then chốt.
