Không chỉ rừng, các hệ sinh thái "phi rừng", như các đồng cỏ, thảo nguyên và vùng đất ngập nước, đang bị khai thác quá mức để phục vụ cho mục đích nông nghiệp.
Thông tin này được rút ra từ nghiên cứu "Bị lãng quên và bị khai thác quá mức: Chuyển đổi diện rộng đồng cỏ và đất ngập nước dưới áp lực nhu cầu lương thực, thức ăn chăn nuôi và năng lượng sinh học toàn cầu", công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences vào cuối tháng 2/2026. Nghiên cứu chỉ ra đồng cỏ, thảo nguyên và các vùng đất ngập nước đang bị khai thác cho mục đích nông nghiệp với tốc độ nhanh gấp gần 4 lần so với rừng.
Elise Mazur, nhà nghiên cứu tại Land and Carbon Lab (tạm dịch: Trung tâm nghiên cứu Đất đai và Carbon) thuộc Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ: "Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu này là tìm hiểu về xu hướng khai thác quá mức các hệ sinh thái này cho mục đích nông nghiệp. Chúng ta đã biết nạn phá rừng đang xảy ra ở những đâu, nhưng với các hệ sinh thái phi rừng, những gì chúng ta biết còn rất ít".
Hình ảnh thu hoạch đậu nành tại một trang trại ở Montividiu, Goias, Brazil. Ảnh: Sergio Lima.
Đồng cỏ là một trong những hệ sinh thái bao phủ diện tích lớn trên bề mặt Trái đất, có khả năng lưu trữ khoảng 34% tổng lượng carbon trên cạn, chỉ đứng sau hệ sinh thái rừng (39%). Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, dù đóng vai trò quan trọng đối với cân bằng khí hậu, đồng cỏ lại ít được quan tâm hơn trong các chính sách bảo tồn so với rừng. Nguyên nhân một phần do mức độ suy giảm cũng như các tác nhân gây thoái hóa hệ sinh thái này chưa được đánh giá đầy đủ. Trong khi đó, các vùng đất ngập nước - những bể chứa carbon quan trọng giúp giảm thiểu biến đổi khí hậu - cũng đang đối mặt với những rủi ro tương tự.
Hoạt động chăn nuôi được xác định là nguyên nhân chính dẫn đến sự suy thoái của cả hai hệ sinh thái, thông qua việc chuyển đổi đất sang bãi chăn thả và đất trồng thức ăn chăn nuôi. Khoảng một nửa diện tích đất phi rừng đã được chuyển thành đồng cỏ chăn thả, 27% được sử dụng làm đất trồng nông sản và 17% dành cho sản xuất thức ăn gia súc. Những số liệu này cho thấy các hoạt động nông nghiệp thiếu bền vững đang là tác nhân lớn nhất thúc đẩy sự suy giảm các hệ sinh thái tự nhiên.
Trên phạm vi toàn cầu, cây trồng phục vụ thức ăn chăn nuôi chiếm hơn một phần ba tổng diện tích đất trồng trọt được chuyển đổi. Tại các quốc gia như Brazil, Argentina, Mỹ và Trung Quốc, tỷ lệ này vượt quá 50%, trong đó hơn 30% sản lượng được xuất khẩu nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi ở các khu vực khác. Bên cạnh đó, sản xuất nhiên liệu sinh học cũng góp phần đáng kể vào tình trạng mất đồng cỏ, đặc biệt tại những quốc gia áp dụng chính sách khuyến khích năng lượng tái tạo; riêng tại Mỹ, khoảng 28% diện tích đất phi rừng chuyển đổi mới được sử dụng để trồng cây phục vụ nhiên liệu sinh học.
Thông qua nghiên cứu, các nhà khoa học kỳ vọng các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp có cái nhìn rõ hơn đối với hệ sinh thái đang bị "lãng quên" này và đưa việc bảo tồn đồng cỏ vào các mục tiêu bảo vệ môi trường, đảm bảo mọi chính sách đều giải quyết đồng bộ và toàn diện vấn đề bảo vệ cả rừng lẫn các hệ sinh thái phi rừng.
