Áp lực thời tiết cực đoan tại thủ phủ miền Tây
Là trung tâm kinh tế và là hạt nhân của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), TP Cần Thơ không nằm ngoài vòng xoáy ảnh hưởng nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu toàn cầu. Những năm gần đây, diễn biến thời tiết tại thành phố ngày càng trở nên phức tạp, dị thường và rất khó dự báo.
Người dân liên tục phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan, cùng với đó là tình trạng sụt lún đất, sạt lở bờ sông diễn ra gay gắt, nạn ngập úng đô thị mỗi khi triều cường dâng và sự đe dọa của các đợt hạn hán, xâm nhập mặn sâu vào nội đồng.
Tất cả những rủi ro này đang tạo ra rào cản lớn, trực tiếp làm suy giảm năng suất sản xuất nông nghiệp và gây đảo lộn nghiêm trọng đến đời sống sinh hoạt của người dân. Thực tế khắc nghiệt đòi hỏi Cần Thơ không thể tiếp tục ứng phó bằng các biện pháp thụ động, ngắn hạn mà phải chủ động đi trước một bước, tìm kiếm các giải pháp mang tính chiến lược để bảo vệ thành quả phát triển kinh tế xã hội.
Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ chia sẻ về những thách thức biến đổi khí hậu của địa phương. Ảnh: Kim Anh.
Trong hành trình tìm kiếm lời giải, việc bắt tay với các tổ chức toàn cầu được xác định là hướng đi mang lại hiệu quả thực chất. Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ chia sẻ, giá trị của các chương trình hợp tác quốc tế không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính mà còn ở việc giúp địa phương tiếp cận tri thức, kinh nghiệm và các mô hình thành công từ nhiều quốc gia có thế mạnh trong quản lý tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu như Hà Lan, Nhật Bản.
Thông qua việc cọ xát và học hỏi, Cần Thơ từng bước chuẩn hóa, hoàn thiện hệ thống chính sách, xây dựng các chiến lược dài hơi và định hình các vùng sản xuất nông nghiệp thích ứng tốt với sự khắc nghiệt của tự nhiên. Dòng vốn và tri thức quốc tế cũng giúp địa phương khôi phục lại các diện tích rừng ngập mặn bị suy thoái do thiên tai, đồng thời triển khai thành công nhiều mô hình sinh kế bền vững dưới tán rừng, vừa bảo vệ đa dạng sinh học, vừa tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng.
Mô hình canh tác tôm lúa "thuận thiên" đang được triển khai hiệu quả tại TP Cần Thơ. Ảnh: Kim Anh.
Thay đổi nếp nghĩ của người dân và tư duy liên kết vùng
Theo ông Nguyễn Tấn Nhơn, dù mang lại nhiều kỳ vọng lớn, quá trình đưa các dự án ngoại nhập vào thực tế địa phương cũng phải đối mặt với không ít rào cản nội tại. Một trong những trở ngại lớn nhất được cơ quan quản lý chỉ ra là việc thay đổi tập quán, thói quen canh tác đã ăn sâu bám rễ nhiều đời nay của người nông dân. Để chuyển dịch từ tư duy sản xuất truyền thống sang các phương thức thuận thiên, áp dụng công nghệ mới đòi hỏi một quá trình bền bỉ tuyên truyền, vận động, kết hợp với các cơ chế hỗ trợ tài chính ban đầu để người dân mạnh dạn thay đổi. Chỉ khi người dân trực tiếp thấy được hiệu quả của các mô hình, như giảm rủi ro trong sản xuất, tiết kiệm chi phí và nâng cao thu nhập thì họ mới đồng thuận và chủ động áp dụng.
Ông Nguyễn Tấn Nhơn cho rằng, bên cạnh bài toán thay đổi nhận thức, nguồn vốn hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế hiện nay vẫn chưa thể kham hết toàn bộ nhu cầu đầu tư khổng lồ của thành phố. Tuy nhiên, tầm quan trọng của các dự án này vẫn là không thể phủ nhận bởi chúng giúp Cần Thơ đi tắt đón đầu, rút ngắn thời gian thử nghiệm nhờ tiếp quản ngay các công nghệ quản trị nguồn nước, dự báo thiên tai tiên tiến nhất.
Kinh nghiệm từ các chương trình hợp tác quốc tế giúp nông dân Cần Thơ có nhiều sáng kiến thích ứng hạn mặn hiệu quả. Ảnh: Kim Anh.
Để phát huy tối đa hiệu quả của dòng vốn ngoại trong giai đoạn tới, Cần Thơ đang chủ động xây dựng một kịch bản chuẩn bị đồng bộ. Thành phố cam kết bố trí nguồn vốn đối ứng linh hoạt, sẵn sàng nhập cuộc ngay khi các cơ hội hợp tác mở ra. Đồng thời, ngành nông nghiệp thành phố đang tập trung nghiên cứu chuyên sâu để lồng ghép các dự án vào một quy hoạch dài hạn, mang tính tổng thể.
Bởi lẽ, ứng phó với thiên tai là một bài toán mang tính liên vùng, một địa phương đơn lẻ không thể tự cứu mình nếu các vùng giáp ranh bị tổn thương. Việc Cần Thơ chủ động phối hợp với các tỉnh lân cận trong quy hoạch hạ tầng, xây dựng các dự án quy mô lớn mang tính kết nối và chia sẻ lợi ích chung cho toàn khu vực ĐBSCL chính là cơ sở vững chắc nhất để các tổ chức quốc tế tiếp tục tin tưởng đồng hành, hướng tới mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và bảo đảm sự thịnh vượng lâu dài cho vùng đất hạ nguồn Mekong.
