Năm 2025 TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã kết thúc hoạt động của Thanh tra giao thông vận tải (GTVT) trực thuộc các Sở Xây dựng (sau sắp xếp). Tuy nhiên, căn cứ Nghị quyết số 190/2025/QH15 quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước; đồng thời từ nhu cầu thực tế công việc, hai Sở Xây dựng của hai thành phố kể trên đã thành lập các phòng kiểm tra chuyên ngành.
Cụ thể, từ ngày 1/7/2025, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đã thành lập Phòng Kiểm tra chuyên ngành trên cơ sở hợp nhất Thanh tra Sở GTVT và Thanh tra Sở Xây dựng (cũ). Tương tự, tháng 10/2025, Sở Xây dựng TP Hà Nội cũng đã được UBND, HĐND thành phố phê duyệt đề án thành lập Phòng Kiểm tra GTVT.
Sở Xây dựng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đề nghị Bộ Xây dựng sớm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để lực lượng kiểm tra chuyên ngàng GTVT hoạt động hiệu quả. Ảnh: Cao Sơn.
Phòng Kiểm tra GTVT có chắc năng: Chủ trì, tham mưu xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất, chuyên đề… chuyên ngành GTVT; kiểm tra chuyên ngành đối với các tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành quy định của pháp luật thuộc lĩnh vực đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt: kết cấu hạ tầng giao thông; phương tiện và người lái; công tác đào tạo lái xe; đăng kiểm xe cơ giới...; kiểm tra, lập biên bản vi phạm hành chính, kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý trong lĩnh vực GTVT thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Sở Xây dựng.
Ngoài ra, Phòng Kiểm tra GTVT còn được phân công phối hợp với Công an, chính quyền địa phương trực phân luồng, chống ùn tắc giao thông; phối hợp giải quyết các sự cố giao thông; bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.
Trên thực tế, việc thành lập lực lượng kiểm tra GTVT là rất cần thiết, đặc biệt đối với những thành phố lớn như Hà Nội và Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, kể từ khi thành lập, đơn vị này chưa thể phát huy hết hiệu quả công việc do còn nhiều vướng mắc, đặc biệt là việc thiếu trang phục nhận diện, công cụ, dụng cụ hỗ trợ chưa được quy định rõ nét.
Tại Văn bản số 10332/SXD - KTCN ngày 31/3/2026 gửi Bộ Xây dựng, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh - Khải Quốc Bình cho biết: Chức năng, nhiệm vụ của Phòng Kiểm tra chuyên ngành có tính chất đặc thù, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh, an toàn giao thông, có tính lưu động ngoài thực địa, thường xuyên, liên tục trên khắp địa bàn.
Để đáp ứng yêu cầu công việc, đảm bảo tính kịp thời, cũng như sức khoẻ, an toàn cho công chức, người lao động, đặc biệt là thực hiện các nhiệm vụ vào ban đêm, phân luồng, đảm bảo an toàn giao thông… cần có trang bị chuyên biệt để nhận diện và các công cụ hỗ trợ cho lực lượng kiểm tra chuyên ngành.
Lực lượng kiểm tra chuyên ngành giao thông vận tải phối hợp với Cảnh sát giao thông thực hiện nhiệm vụ phân luồng, điều tiết giao thông. Ảnh: Cao Sơn.
Đại diện Sở Xây dựng TP Hà Nội cũng cho biết, đã đề nghị Bộ Xây dựng ban hành quy định về “trang phục, phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, công cụ, dụng cụ hỗ trợ” cho lực lượng kiểm tra chuyên ngành xây dựng nói chung, kiểm tra GTVT nói riêng, tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể.
Không chỉ thiếu trang bị nhận diện, thẩm quyền kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính của lực lượng kiểm tra GTVT cũng chưa thể được triển khai một cách toàn diện.
Theo ý kiến của lãnh đạo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, vấn đề lớn nhất nằm ở chỗ: Nghị định số 336/2025/NĐ-CP không quy định thẩm quyền xử phạt của công chức, viên chức thuộc cơ quan quản lý đường bộ đang thi hành công vụ. Do đó, việc tạm giữ, trả lại giấy phép phải được người có thẩm quyền xử phạt lập biên bản, cụ thể là Giám đốc Sở Xây dựng, Chủ tịch UBND các cấp.
Tuy nhiên, những người có thẩm quyền như Nghị định số 336/2025/NĐ-CP nêu: không thể lúc nào cũng có mặt tại thời điểm người vi phạm bị tước hoặc nhận lại giấy phép để trực tiếp lập và ký biên bản. Như vậy, việc xử phạt không thể được thực hiện kịp thời, cũng như việc trả giấy phép có thể bị kéo dài, không phù hợp với thực tiễn.
Ngoài ra, phía Sở Xây dựng TP Hà Nội cho biết, hiện công tác kiểm tra chuyên ngành GTVT chủ yếu vẫn căn cứ theo Nghị định số 217/2025/NĐ-CP quy định về hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Để bảo đảm thống nhất về quy trình, trình tự, thủ tục... trong thực hiện hoạt động kiểm tra chuyên ngành thuộc thẩm quyền quản lý của ngành, Bộ Xây dựng cần sớm ban hành Thông tư quy định về “Quy trình kiểm tra chuyên ngành xây dựng”.
