Buồn vui trên biển: [Bài 3] Phía sau những cuộc truy đuổi

Lời thú nhận

Có đôi lần, chúng tôi ngỏ ý muốn đi cùng tàu khai thác thủy sản một số tỉnh vùng Bắc Trung Bộ nhưng ngư dân đều tìm cớ khước từ. Có ngư dân thừa nhận, cũng có lúc sai tuyến, sai nghề; cũng có lúc tắt thiết bị giám sát hành trình…

Bài liên quan

Cảng cá - mắt xích then chốt trong chống IUU

Trung tá Hoàng Minh Thiết, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cồn Cỏ nhận định, đa phần các chủ tàu và các thuyền trưởng đều nhận thức rõ: vùng nào được đánh bắt, đánh bắt những gì, bằng ngư cụ nào... Những trường hợp vi phạm chủ yếu là cố tình.

Đơn cử, ngày 20/5, ông Nguyễn Tấn Luật, thuyền trưởng tàu cá QNg.92656-TS, trú tại xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi bị lực lượng chức năng phát hiện khai thác bằng tàu giã cào trái tuyến tại vùng biển Cồn Cỏ. Ban đầu, khai báo với lực lượng chức năng, ông vẫn quanh co: tàu cá của mình chỉ vô tình vi phạm do không xác định được cụ thể vị trí thả lưới khi thấy nhiều tàu thuyền cùng tập trung đánh bắt. Tuy nhiên, khi lực lượng chấp pháp đưa ra những chứng cứ thuyết phục, ông Luận đã phải thú nhận: “Sau khi được lực lượng chức năng tuyên truyền, xử lý, bản thân tôi đã biết sai và sẽ chấp hành, tuyền truyền để các thuyền viên cũng như các tàu cá của địa phương mình tuân thủ các quy định về đánh bắt thủy sản trên biển”.

Theo Trung tá Thiết, từ nhiều năm nay, ngư dân Quảng Trị không còn hành nghề giã cào trong vùng lộng. Họ cũng rất bức xúc trước tình trạng tàu giã cào của các địa phương khác vào vùng lộng để khai thác. Hoạt động này không chỉ mang tính tận diệt tài nguyên và môi trường biển, ngư lưới cụ của ngư dân địa phương cũng sẽ bị thiệt hại, việc đánh bắt của ngư dân địa phương bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vì vậy, các tàu cá của ngư dân Quảng Trị luôn tích cực hỗ trợ, phối hợp với lực lượng chức năng trong việc cung cấp thông tin cũng như vây bắt các tàu cá vi phạm.

Còn ông Nguyễn Văn Hòa, Giám đốc BQL KBT Biển đảo Cồn Cỏ - Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Quảng Trị khẳng định, thực ra ngư dân nhận thức rất rõ hành vi vi phạm. Sau mỗi lần vi phạm bị phát hiện và xử lý, ngư dân đều nói rằng đó là vì miếng cơm manh áo. Nhưng tình trạng này cần được chấm dứt, không chỉ đơn thuần là câu chuyện gỡ thẻ vàng IUU mà còn vì những ngư trường khai thác bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học biển.

“Những cuộc tuần tra của lực lượng chấp pháp, hoạt động khai thác của ngư dân trên biển đều là sự hiện diện, khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên vùng biển đảo của Tổ quốc. Ngư dân cần chấp hành để ngành khai thác thủy sản ngày càng có trách nhiệm hơn, ngư trường bền vững hơn. Đã đến lúc không thể đổ lỗi cho miếng cơm manh áo để thực hiện những hành vi vi phạm trên biển”, ông Hòa cho hay.

Tình người trên biển

Phó Trạm trưởng Trạm Thủy sản và Kiểm ngư Nam Quảng Trị - Võ Ngọc Hòa, chia sẻ, mục đích của những chuyến tuần tra là chống khai thác thủy sản bất hợp pháp. Phát hiện được các hành vi vi phạm đã khó nhưng để ngư dân "tâm phục khẩu phục" và từng bước thay đổi ý thức, điều chỉnh hành vi lại càng khó hơn. Sự hiện diện của lực lượng chấp pháp trên biển không chỉ là để giám sát, hướng dẫn ngư dân khai thác có trách nhiệm mà còn là hành động đánh dấu chủ quyền, giữ vững ngư trường.

Ngoài nhiệm vụ tuần tra, lực lượng chấp pháp trên biển luôn sẵn sàng hỗ trợ ngư dân khi cần thiết.

Ông Hòa kể, khoảng 2-3 năm trước, trong một chuyến tuần tra, lực lượng kiểm ngư phát hiện một tàu cá có dấu hiệu vi phạm. Khi nhận được hiệu lệnh dừng phương tiện để kiểm tra, chiếc tàu lập tức tăng tốc bỏ chạy. Do có công suất lớn hơn nhiều so với tàu kiểm ngư nên sau nhiều giờ truy đuổi, tàu kiểm ngư "đuối sức".

Trước tình huống đó, lực lượng kiểm ngư phải đề nghị Đồn Biên phòng Cửa Việt và Hải đội 2 hỗ trợ. Hai tàu cao tốc nhanh chóng cơ động ra hiện trường. Chỉ khi thế gọng kìm được hình thành, tàu vi phạm mới dần bị ép hướng và buộc phải dừng lại. Sau gần 5 giờ đồng hồ truy đuổi liên tục trên biển, lực lượng chức năng mới hoàn toàn khống chế được phương tiện.

Cũng có những cuộc rượt đuổi mạo hiểm trong đêm tối. Khoảng hơn một năm trước, tại khu vực phía bắc - đông bắc đảo Cồn Cỏ, cách đảo chỉ khoảng 1-2 hải lý, lực lượng kiểm ngư phát hiện một tàu lạ hoạt động bất thường. Khi tàu tuần tra tiếp cận, phương tiện này lập tức tắt toàn bộ hệ thống đèn tín hiệu nhằm ẩn mình trong bóng tối. Bằng các biện pháp nghiệp vụ kết hợp theo dõi radar, lực lượng tuần tra vẫn xác định được vị trí mục tiêu. Ngay khi nhận ra bị phát hiện, tàu vi phạm nổ máy bỏ chạy. Suốt nhiều giờ liền cuộc truy đuổi diễn ra trong điều kiện tầm nhìn hạn chế, sóng gió lớn.

Đáng nói, khi tàu kiểm ngư vừa áp sát để yêu cầu dừng phương tiện thì tàu vi phạm bất ngờ giảm tốc độ rồi bẻ lái để đâm va trực diện. May mắn nhờ sự nhạy bén và kinh nghiệm của thuyền trưởng Lê Văn Hòa, tàu kiểm ngư đã kịp thời lùi máy tránh va chạm trước khi khống chế thành công phương tiện.

Sau những cuộc truy đuổi thành công, ngoài công tác tuyên truyền, lực lượng chấp pháp lập biên bản vi phạm và xử phạt theo quy định. Tuy nhiên, các quyết định xử phạt đều phải “hợp tình hợp lý” vừa không khiến áp lực cơm áo của ngư dân nặng thêm vừa giúp đối tượng vi phạm nhận thức được sai phạm và thay đổi hành vi.

“Có những trường hợp, không xử phạt không được nhưng xử phạt theo đúng quy định thì cũng không đành. Các lực lượng phối hợp hội ý và cuối cùng đưa ra phương án xử phạt ở mức nhẹ nhàng nhất. Chúng tôi hiểu, ngư dân cũng vì miếng cơm manh áo. Khi nguồn lợi thủy sản ở nhiều ngư trường không còn dồi dào, nhiều ngư dân túng quẫn làm liều. Nhưng đó vô tình lại là vòng luẩn quẩn khiến ngư dân ngày càng rơi vào con đương khó khăn”, ông Võ Ngọc Hòa cho hay.