Buồn vui trên biển: [Bài 1] Cuộc ‘đụng độ’ giữa trùng khơi

Giáp mặt tàu giã cào

7h30 ngày 20/5/2026.

Giữa vùng biển cách đảo Cồn Cỏ chừng 2-3 hải lý, màn hình giám sát trên tàu kiểm ngư KN-654-QT thuộc Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Quảng Trị xuất hiện dấu hiệu bất thường. Những chấm đen trên màn hình cho thấy đang có những con tàu lớn đánh bắt trong vùng lộng.

“Rất có thể là tàu giã cào đang khai thác trong vùng lộng!”, ông Võ Ngọc Hòa, Phó Trạm trưởng Trạm Thủy sản và Kiểm ngư Nam Quảng Trị nhận định.

Tàu kiểm ngư KN-654-QT lập tức đổi hướng. Các thuyền viên trên tàu cũng thông báo ngay cho tàu tuần tra số hiệu KN-643-QT của Ban Quản lý Khu bảo tồn (BQL KBT) Biển đảo Cồn Cỏ đang hoạt động khu vực gần đó đến hiện trường cùng phối hợp.

Khoảng cách giữa tàu kiểm ngư KN-654-QT và 2 tàu cá vi phạm bắt đầu được rút ngắn.

Ba hải lý.

Hai hải lý.

Rồi chưa đầy một hải lý.

Bài liên quan

Quảng Ngãi giám sát hàng chục tàu cá có nguy cơ cao vi phạm IUU

Qua ống nhòm, hình ảnh hiện lên càng lúc càng rõ.

Hai tàu cá mang số hiệu QNg.92543TS và QNg.92656TS kéo theo một hệ thống lưới lớn dưới mặt nước. Những sợi cáp nối giữa hai phương tiện căng là là mặt biển.

Đó là hình ảnh quen thuộc của hoạt động giã cào đôi diễn ra lâu nay nhưng lực lượng chấp pháp trên biển tại tỉnh Quảng Trị chưa có phương án khắc chế.

Không khí trên boong tàu kiểm ngư lập tức trở nên khẩn trương. Hai kiểm ngư viên trẻ Trần Khương Bảy và Võ Ngọc Hiển siết lại dây áo phao, chuẩn bị tiếp cận phương tiện vi phạm. Nhưng giữa biển khơi, áp mạn thuyền chưa bao giờ là việc đơn giản. Con tàu chồm lên đầu ngọn sóng rồi chợt rơi tõm xuống, tròng trành. Khoảng cách giữa hai phương tiện lúc xa, lúc gần. Chỉ một nhịp sóng không đúng thời điểm hoặc một thao tác thiếu chính xác, hậu quả có thể không chỉ là hư hỏng phương tiện.

“Thời điểm áp mạn tàu luôn là lúc phải cẩn trọng nhất. Chỉ cần một con sóng lớn hoặc thao tác không chuẩn xác là có thể xảy ra va chạm, gây nguy hiểm cho cả tàu và người”, kiểm ngư viên Trần Khương Bảy chia sẻ.

9h00! Tàu tuần tra số hiệu KN-643-QT cũng tiếp cận hiện trường, trên tàu có cả lực lượng Đồn Biên phòng Cồn Cỏ. Sau nhiều vòng chồm lên đỉnh sóng, hai tàu kiểm ngư phả khói đen kịt. Cuối cùng, lực lượng chấp pháp cũng tạo thành thế gọng kìm khống chế tàu cá vi phạm.

Đúng thời điểm thuận lợi, tàu KN-654-QT áp sát. Hai kiểm ngư viên nhanh chóng tiếp cận và nhảy lên tàu cá vi phạm. Lúc này, ý thức được việc mình đã bị khống chế, hai tàu cá vi phạm tiếp tục cho thuyền viên kéo lưới lên. Một túi giã cào đầy hải sản đã nằm gọn trong khoang thuyền. Gần như toàn bộ sứa được trả lại biển cả. Cá nhỏ chết trắng bụng cũng tràn ra khỏi khoang thuyền, lềnh bềnh theo con sóng.

Trên biển, bắt được tàu chưa hẳn đã xử lý được vi phạm. Vì vậy, một cán bộ biên phòng trên tàu KN-643-QT bước lên tàu cá vi phạm hỗ trợ đồng đội. Số còn lại ghi nhận hiện trường bằng những hình ảnh, thước phim sống động. Đó là những chứng cứ quan trọng nhất.

“Tàu giã cào có thể thu hết tất cả những gì trên mặt biển, dưới đáy biển, kể cả ngư lưới cụ của những ngư dân khác đang đánh bắt gần đó”, ông Võ Ngọc Hòa, Phó Trạm trưởng Trạm Thủy sản và Kiểm ngư Nam Quảng Trị xót xa.

Gian nan lai dắt tàu cá vi phạm về cảng

Là người có kinh nghiệm nhiều năm thực hiện việc chấp pháp trên biển, ông Võ Ngọc Hòa, Phó Trạm trưởng Trạm Thủy sản và Kiểm ngư Nam Quảng Trị hiểu rất rõ tính chất, mức độ vi phạm của tàu giã cào trong vùng lộng. Ngư dân thường tranh thủ đánh nhanh, rút gọn, chỉ cần lực lượng chấp pháp non nghiệp vụ, thiếu kiên quyết thì mọi nỗ lực sẽ trở thành công cốc.

Tàu giã cào có công suất lớn, chỉ cần phát hiện lực lượng chức năng đến gần, nhiều chủ tàu sẵn sàng cắt bỏ toàn bộ ngư lưới cụ, trút xuống biển, đánh dấu tọa độ rồi quay lại thu hồi sau. Điều đó khiến việc tiếp cận và khống chế hiện trường ngay từ những phút đầu trở thành yếu tố quyết định.

Trong khi đó, tàu kiểm ngư công suất nhỏ, cũ kỹ. Mỗi lần phát hiện mục tiêu nghi vấn, lực lượng chấp pháp đều phải tính toán kỹ lưỡng bởi một sai số nhỏ cũng đủ khiến cuộc truy bắt thất bại.

Khi lực lượng chấp pháp đã đưa 2 tàu cá vi phạm ở vào thế kẹp giữa 2 gọng kìm, hồ sơ về tàu cá, thuyền trưởng, thuyền viên đã nắm trong tay, một cuộc chạy đua mới lại bắt đầu. Thay vì tuân thủ đi về hướng âu thuyền Cồn Cỏ theo chỉ dẫn của lực lượng chấp pháp, thi thoảng thuyền trưởng hai tàu cá vi phạm lại điều khiển tàu rẽ hướng ra Bắc rồi vào Nam. Có lúc dừng lại bất ngờ, tăng tốc đột ngột. Tàu kiểm ngư KN-654-QT vì thế cũng phải thường xuyên đổi hướng, áp sát để dẫn bằng được 2 tàu vi phạm vào bờ để xử lý.

“Họ thừa biết là khi đã bị lực lượng chức năng lưu giữ toàn bộ chứng cứ thì không thể thoát được. Tuy nhiên, hành động thường thấy của các thuyền trưởng là gây thật nhiều khó khăn để lực lượng chấp pháp nản lòng. Như hôm nay, từ thời điểm phát hiện đến lúc đưa được vào khu vực gần đảo Cồn Cỏ mất ròng rã 5 giờ đồng hồ”, ông Nguyễn Văn Hòa, Giám đốc Ban quản lý Khu Bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ - Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Quảng Trị cho hay.

Trong vụ việc lần này, nhờ tiếp cận đủ gần, lực lượng chức năng đã ghi nhận toàn bộ hành vi vi phạm của hai tàu cá.

Ngày 27/5/2026, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị ra quyết định xử phạt ông Ngô Thanh Hà, trú tại xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi, thuyền trưởng tàu cá số hiệu QNg.92543-TS số tiền 60 triệu đồng vì sử dụng tàu cá có chiều dài từ 15 m đến dưới 24 m khai thác hải sản tại vùng lộng; xử phạt ông Nguyễn Tấn Luận, trú tại xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi, thuyền trưởng tàu cá QNg.92656-TS số tiền 90 triệu đồng về hành vi sử dụng tàu có chiều dài từ 24 m trở lên khai thác thủy sản tại vùng lộng.

Ông Hà và ông Luận đều bị tước quyền sử dụng chứng chỉ thuyền trưởng trong vòng 9 tháng. Ông Trần Quý, trú tại xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi, chủ 2 tàu cá trên bị xử phạt tổng hợp 2 hành vi với số tiền 150 triệu đồng đồng thời bị tước quyền sử dụng 2 giấy phép khai thác thủy sản.

Nhưng với những người làm nhiệm vụ chấp pháp trên biển, điều quan trọng hơn không phải là số vụ việc và số tiền xử phạt. Quan trọng nhất vẫn là là sự thay đổi trong ý thức của ngư dân.

“Chống khai thác bất hợp pháp không phải chỉ để xử phạt mà quan trọng hơn là thay đổi nhận thức, từ đó thay đổi hành vi của ngư dân. Ngư dân cũng cần hiểu, trên biển, ngoài những con tàu khai thác thủy sản vẫn còn những con tàu âm thầm đi sau để giữ trật tự, bảo vệ nguồn lợi và sẵn sàng hỗ trợ ngư dân khi cần thiết”, ông Võ Ngọc Hòa chia sẻ thêm.