Brazil bất ngờ vươn lên dẫn đầu
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam năm 2025 đạt 99 triệu USD, tăng 141% so với năm 2024.
Tháng 1/2026, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đạt 15 triệu USD, tăng mạnh 334% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy cá rô phi đang nổi lên là một trong những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng cao trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.
Cá rô phi đang nổi lên là một trong những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng cao trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Ảnh: Hồng Thắm.
Trong nhóm thị trường đơn lẻ, Brazil bất ngờ vươn lên dẫn đầu với kim ngạch đạt 8 triệu USD trong tháng 1, chiếm tới 56% tổng xuất khẩu. Đây là mức bứt phá rõ rệt, cho thấy nhu cầu nhập khẩu tại thị trường Nam Mỹ đang tăng mạnh. Sự tăng trưởng này chủ yếu đến từ thị hiếu tiêu dùng của Brazil, nơi người tiêu dùng ưa chuộng các sản phẩm fillet hoặc cá cắt khúc để tự chế biến tại nhà, phù hợp với lợi thế sản phẩm nguyên liệu của Việt Nam
Đứng thứ hai là Mỹ với kim ngạch đạt 3 triệu USD trong tháng đầu năm 2026, giảm nhẹ so với tháng 12/2025 nhưng vẫn chiếm 21% tổng xuất khẩu. Việc sụt giảm theo tháng được đánh giá là không bất thường, do các nhà nhập khẩu Mỹ đã tăng mua mạnh trong quý 4/2025 để phục vụ mùa lễ hội. Vì vậy, lượng nhập trong tháng đầu năm có xu hướng chững lại, song thị trường này vẫn duy trì nền nhu cầu tương đối ổn định.
Các vị trí tiếp theo trong top 5 lần lượt thuộc về Ả Rập Xê Út với 791 nghìn USD, tăng mạnh so với tháng trước; Cộng hòa Dominica đạt 503 nghìn USD; và Nhật Bản đạt 372 nghìn USD. Nhóm thị trường này dù quy mô còn khiêm tốn nhưng đều ghi nhận mức tăng trưởng tốt, cho thấy dư địa mở rộng vẫn còn.
Cơ hội mở ra...
Brazil hiện là nhà sản xuất cá rô phi lớn thứ 4 thế giới (sau Trung Quốc, Indonesia, Ai Cập) và đa số sản lượng được tiêu thụ trong nước. Do đó, nhập khẩu cá rô phi trước đây rất thấp và không hình thành xu hướng thương mại đáng kể.
Tuy nhiên, những thay đổi về quan hệ thương mại song phương, diễn biến thị trường và chính sách nội địa Brazil trong 2 năm gần đây đã khiến cá rô phi Việt Nam bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý tại thị trường này.
Số liệu thống kê cho thấy, năm 2023, Brazil chỉ nhập khẩu khoảng 25 tấn cá rô phi, trị giá khoảng 118.000 USD và Việt Nam là nước cung cấp duy nhất lượng cá rô phi này. Năm 2024, Brazil hầu như không nhập khẩu cá rô phi do có lệnh tạm ngừng nhập khẩu.
Brazil hiện là nhà sản xuất cá rô phi lớn thứ 4 thế giới (sau Trung Quốc, Indonesia, Ai Cập) và đa số sản lượng được tiêu thụ trong nước. Ảnh: Peixe BR.
Sang đến năm 2025, sau khi Brazil mở cửa thị trường trở lại cho cá rô phi Việt Nam, nhập khẩu cá rô phi đã tăng đáng kể, đạt khoảng 374 tấn (trị giá gần 1,5 triệu USD) chỉ tính riêng dạng fillet cá rô phi đông lạnh từ Việt Nam. Điều này khiến cá rô phi trở thành loài thủy sản nuôi nhập khẩu nhiều thứ ba vào Brazil (xếp sau cá hồi và cá tra). Tuy nhiên, so với quy mô tiêu thụ nội địa hàng trăm nghìn tấn, lượng nhập khẩu này vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ. Điều đó đồng nghĩa với việc dư địa mở rộng nhập khẩu trong thời gian tới vẫn còn khá lớn.
Xét về triển vọng, nhu cầu tiêu thụ nội địa tăng mạnh đang là yếu tố then chốt định hình thị trường cá rô phi Brazil. Tiêu thụ cá rô phi bình quân đầu người tại Brazil đã tăng từ 1,47 kg/người/năm (2014) lên khoảng 2,84 kg/người/năm vào 2023. Đây được xem là tín hiệu tích cực, mở ra cơ hội cho cá rô phi Việt Nam mở rộng xuất khẩu vào thị trường Brazil.
... nhưng thách thức cũng không ít
Trong hơn một thập kỷ qua, cá rô phi đã vươn lên trở thành loài cá quan trọng nhất trong ngành nuôi trồng thủy sản Brazil, đóng vai trò trung tâm trong quá trình hiện đại hóa sản xuất và mở rộng thị trường. Điều này cũng đồng nghĩa với việc Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với một ngành sản xuất nội địa đang phát triển rất nhanh tại Brazil.
Hiệp hội Nuôi trồng Thủy sản Brazil (Peixe BR) cho biết, sản lượng cá rô phi của nước này tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm trong 11 năm liên tiếp, phản ánh sự phát triển ổn định và dài hạn của ngành.
Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Thủy sản (IP-Apta), trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Cung ứng bang São Paulo (Brazil), đã thúc đẩy việc thành lập ngân hàng giống cá rô phi đầu tiên của nước này. Đây được xem là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành trong bối cảnh giá phục hồi và xuất khẩu mở rộng.
Dự án nghiên cứu do Trung tâm Phát triển Khoa học (CCD), thuộc Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Ngư nghiệp, chủ trì, với sự tham gia hợp tác của nhiều trường đại học trong nước và quốc tế. Nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích các đặc điểm di truyền và kiểu hình của cá rô phi Nile (Oreochromis niloticus) được thu thập từ nhiều vùng sản xuất khác nhau trên khắp Brazil.
Ngành cá rô phi Việt Nam cần tập trung nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng các yêu cầu quốc tế về phát triển bền vững nhằm xây dựng thương hiệu vững chắc. Ảnh: Hồng Thắm.
Kết quả nghiên cứu, được công bố trên Tạp chí khoa học Key Insights in Aquaculture, đã đánh giá 9 quần thể cá rô phi thuộc 5 bang gồm São Paulo, Santa Catarina, Paraná, Minas Gerais và Ceará. Trên cơ sở đó, các nhà khoa học đã xây dựng một “kho lưu trữ sống” nhằm bảo tồn, phân loại và quản lý vật liệu di truyền của cá rô phi trên phạm vi toàn quốc.
Ngân hàng nguồn gen này được đặt tại Khoa Nghiên cứu và Phát triển Thủy sản Cao cấp (DAPDPC) của Viện Nghiên cứu Thủy sản tại São José do Rio Preto, bang São Paulo. Cơ sở này sẽ đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ đa dạng di truyền, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và làm nền tảng cho các chương trình cải tiến di truyền có mục tiêu thông qua các chiến lược bảo tồn tại chỗ.
Việc đầu tư mạnh vào khoa học công nghệ cho thấy Brazil đang hướng tới xây dựng một ngành cá rô phi có tính cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế. Điều này có thể khiến Brazil vừa là thị trường nhập khẩu tiềm năng, vừa là đối thủ cạnh tranh đáng gờm của cá rô phi Việt Nam trong tương lai.
Ngoài ra, cạnh tranh tại thị trường Hoa Kỳ trong thời gian tới có thể gia tăng. Khi mức thuế đối ứng mà Hoa Kỳ đang áp dụng là 10%, cá rô phi từ Brazil và Trung Quốc nhiều khả năng sẽ quay trở lại mạnh mẽ, tạo sức ép đáng kể đối với sản phẩm của Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, ngành cá rô phi Việt Nam cần tập trung nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng các yêu cầu quốc tế về phát triển bền vững nhằm xây dựng thương hiệu vững chắc. Đồng thời, việc đầu tư đa dạng hóa các dòng sản phẩm giá trị gia tăng, tiện lợi sẽ là hướng đi quan trọng để tiếp cận nhóm người tiêu dùng trẻ và mở rộng thị phần trong những năm tới.
