Tại Malaysia, biến đổi khí hậu cùng chi phí sản xuất leo thang đang đẩy người trồng sầu riêng vào thế khó khi vừa phải ứng phó với năng suất sụt giảm, vừa nỗ lực duy trì chất lượng các giống sầu riêng cao cấp.
Mỗi đêm, khi những trái sầu riêng chín tự rụng, ông Stephen Chow, chủ một vườn sầu riêng tại thị trấn Karak, bang Pahang, cùng các công nhân lại đội đèn pin đi thu hoạch trong bóng tối. Đây là phương pháp giúp trái đạt độ chín tự nhiên, tạo nên hương vị đặc trưng của các giống sầu riêng nổi tiếng như Musang King và Black Thorn.
Ngành trồng sầu riêng Malaysia gặp nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu và chi phí tăng nhanh. Ảnh: China Daily/Tân Hoa Xã.
Tuy nhiên, theo ông Chow, ngay cả quy trình thu hoạch nghiêm ngặt cũng không còn bảo đảm hiệu quả kinh tế. Sau nhiều năm liên tiếp chịu tác động của thời tiết bất thường, ông dự báo trang trại sẽ thua lỗ trong năm nay.
Năm 2021, mưa lớn gây lũ lụt làm hư hại khoảng 100 cây sầu riêng cùng nhiều thiết bị sản xuất. Ba năm tiếp theo, mưa kéo dài đúng mùa ra hoa khiến quá trình thụ phấn bị gián đoạn, làm sản lượng sụt giảm đáng kể. Đến năm nay, nhiệt độ ban ngày thường xuyên dao động ở mức 33-35°C buộc nhà vườn phải tăng cường tưới nước, bón phân và cắt tỉa cây để duy trì chất lượng trái. Trong khi đó, giá nhiên liệu và phân bón tăng do ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông tiếp tục đẩy chi phí sản xuất lên cao.
Áp lực còn gia tăng khi nguồn cung trong nước tăng mạnh. Thời tiết nóng, khô cùng với việc nhiều vườn cây bước vào giai đoạn thu hoạch đã khiến sản lượng tăng, kéo giá bán giảm sâu. Đầu tháng 7, giá sầu riêng Musang King loại A tại vườn của ông Chow chỉ còn khoảng 8,6 USD/kg, giảm một nửa so với cùng kỳ năm trước và chỉ bằng khoảng một phần ba mức đỉnh ghi nhận năm 2024.
Điều đáng nói là đà giảm giá diễn ra ngay trong bối cảnh nhu cầu từ Trung Quốc - động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành sầu riêng Đông Nam Á - vẫn ở mức rất cao. Trong hơn một thập kỷ qua, Trung Quốc đã trở thành thị trường nhập khẩu sầu riêng lớn nhất thế giới. Sau khi mở cửa cho sầu riêng đông lạnh của Malaysia từ năm 2019 và sầu riêng tươi từ năm 2024, nước này tiếp tục gia tăng nhu cầu nhập khẩu.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), Trung Quốc chiếm khoảng 95% lượng sầu riêng nhập khẩu toàn cầu trong giai đoạn 2020-2022. Riêng năm 2025, nước này nhập khẩu khoảng 1,87 triệu tấn sầu riêng tươi, trị giá 7,5 tỷ USD, gấp sáu lần so với một thập kỷ trước.
Tuy nhiên, nhu cầu lớn từ Trung Quốc không đồng nghĩa với việc người trồng sầu riêng Malaysia được hưởng lợi. Nước này vẫn phải cạnh tranh gay gắt với Thái Lan và Việt Nam - hai quốc gia xuất khẩu sầu riêng hàng đầu sang thị trường Trung Quốc. Trong bối cảnh nguồn cung trong khu vực tăng nhanh, giá bán tại vườn giảm mạnh, khiến lợi nhuận của người trồng Malaysia tiếp tục bị thu hẹp.
Theo Cơ quan Khí tượng Malaysia, nhiệt độ trung bình tại bán đảo Malaysia đã tăng khoảng 0,24°C mỗi thập kỷ trong giai đoạn 1969-2025. Nhiệt độ cao cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, lũ lụt và hạn hán không chỉ làm giảm năng suất mà còn tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển. Nhiều nhà vườn cho biết họ phải tăng tần suất sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, trong khi giá các loại thuốc này đã tăng khoảng 30% chỉ trong ba năm qua.
Không chỉ năng suất suy giảm, biến đổi khí hậu còn làm xáo trộn quá trình thụ phấn tự nhiên của cây sầu riêng. Ông Ooi Teik Hock, chủ một vườn sầu riêng gần biên giới Thái Lan, cho biết mùa hoa năm nay ông hầu như không còn thấy dơi ăn quả - loài đóng vai trò quan trọng trong quá trình thụ phấn của cây. Theo các chuyên gia, nhiệt độ tăng cao cùng việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có thể là nguyên nhân khiến quần thể các loài thụ phấn suy giảm. Bên cạnh đó, lượng mưa quá nhiều hoặc quá ít trong giai đoạn phát triển của quả cũng làm giảm chất lượng cơm sầu riêng, khiến múi xuất hiện các vết trắng, xám hoặc đốm đen.
Trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, nhiều nhà vườn Malaysia đã bắt đầu đầu tư công nghệ nhằm nâng cao khả năng thích ứng và giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.
Ông Kie Kim Hwa, một nông dân trên đảo Penang, đã lắp đặt hệ thống cảm biến theo dõi lượng mưa, độ ẩm không khí, tốc độ gió và độ ẩm đất. Dữ liệu được truyền trực tuyến, giúp phát hiện sớm những bất thường để điều chỉnh chế độ tưới, bón phân và phòng trừ sâu bệnh kịp thời.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh El Niño có thể tiếp tục mạnh lên, việc mở rộng hệ thống trữ nước, khoan giếng dự phòng và ứng dụng công nghệ giám sát vi khí hậu sẽ là những giải pháp quan trọng giúp ngành sầu riêng thích ứng với biến đổi khí hậu. Với nhiều nhà vườn, đây không chỉ là cách giảm thiểu rủi ro mà còn là điều kiện để duy trì chất lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ vững vị thế của sầu riêng Malaysia trên thị trường quốc tế.
