Bí thư Quảng Ninh: Đường sắt tốc độ cao tái định hình không gian phát triển

Trong bối cảnh hệ thống hạ tầng chiến lược đang được đẩy mạnh đầu tư nhằm tạo đột phá phát triển, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được kỳ vọng sẽ mở ra một trục liên kết mới, rút ngắn khoảng cách không gian, gia tăng cường độ kết nối và tái định hình không gian kinh tế vùng Đông Bắc.

Không chỉ đơn thuần là một dự án giao thông, tuyến đường sắt này còn đặt ra những yêu cầu mới về tư duy phát triển, về sự chủ động của địa phương trong quy hoạch, thu hút đầu tư và tổ chức lại các hoạt động kinh tế - xã hội. Đối với Quảng Ninh, địa phương ở điểm cuối tuyến, đây vừa là cơ hội lớn để bứt phá, vừa là bài toán về năng lực chuẩn bị và khai thác hiệu quả.

Xung quanh những vấn đề này, phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh để làm rõ tầm nhìn, định hướng và các giải pháp của Quảng Ninh trong việc đón đầu và tận dụng “cú hích” từ tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.

Thưa đồng chí Quản Minh Cường, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đang được xem là một dự án hạ tầng mang tính đột phá. Từ góc độ địa phương, đồng chí đánh giá như thế nào về ý nghĩa chiến lược của tuyến này đối với Quảng Ninh trong tổng thể liên kết vùng Hà Nội - Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh?

Có thể nói, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh là một công trình hạ tầng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với riêng Quảng Ninh mà còn đối với toàn bộ vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và chiến lược phát triển quốc gia.

Dự án khởi công ngày 12/4/2026; dự kiến thời gian thi công khoảng 24 tháng và đưa vào vận hành khai thác thương mại đầu năm 2028 sẽ tạo đột phá chiến lược, là đòn bẩy để hiện đại hóa hạ tầng, giảm chi phí logistics; phát triển đường sắt đi đôi với quy hoạch đô thị, khu công nghiệp, cụm sản xuất, trung tâm logistics nhằm tạo ra các chuỗi giá trị mới, nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh sẽ góp phần tái định hình không gian phát triển theo hướng hiện đại, đồng bộ và hiệu quả hơn, tạo ra một trục liên kết tốc độ cao giữa Thủ đô Hà Nội với các trung tâm kinh tế động lực: Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh. Khi thời gian di chuyển được rút ngắn đáng kể, khoảng cách địa lý sẽ không còn là rào cản lớn, bốn tỉnh thành thực chất vận hành như một không gian kinh tế thống nhất, trong đó mỗi địa phương đảm nhận vai trò chuyên biệt và bổ trợ lẫn nhau.

Quảng Ninh trong tổng thể đó được định vị rõ nét: là cửa ngõ phía Đông Bắc của Tổ quốc, điểm kết nối giữa nội địa với biển và thị trường quốc tế. Với hệ thống cửa khẩu quốc tế, cảng biển nước sâu, sân bay Vân Đồn và nay được bổ sung thêm trục đường sắt tốc độ cao kết nối trực tiếp với Thủ đô, vị thế của tỉnh trong chuỗi liên kết vùng được nâng lên một tầm mới.

Quan trọng hơn, chúng tôi xác định đây không đơn thuần là một dự án giao thông, mà là một động lực mới để thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế theo chiều sâu, nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân, khẳng định hướng đi mà Quảng Ninh đang kiên trì theo đuổi: chuyển đổi từ phụ thuộc khai khoáng sang dịch vụ, du lịch, kinh tế biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao.

Với thời gian di chuyển dự kiến rút ngắn xuống khoảng 23 phút, theo ông, tuyến đường sắt tốc độ cao sẽ tác động như thế nào đến không gian phát triển đô thị, thị trường lao động và dòng chảy du lịch của tỉnh trong thời gian tới?

Có thể khẳng định, khi thời gian di chuyển giữa Hà Nội và Quảng Ninh được rút ngắn xuống khoảng 23 phút, tác động sẽ không dừng lại ở việc thay đổi phương thức đi lại, mà sâu xa hơn là tái cấu trúc toàn diện không gian kinh tế, đô thị, lao động và du lịch của tỉnh:

Trước hết, về không gian kinh tế và liên kết vùng: Bám sát định hướng về hình thành các hành lang kinh tế và chuỗi sản xuất khu vực, tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối Hà Nội - Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh sẽ tạo thành hành lang kinh tế tốc độ cao Bắc Bộ, trong đó mỗi địa phương đảm nhận chức năng chuyên biệt. Quảng Ninh khi đó sẽ nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực, thực sự trở thành cực tăng trưởng phía Đông của vùng, cửa ngõ giao thương quốc tế hàng đầu, đặc biệt trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc.

Về đô thị và thị trường lao động, khi ranh giới giữa các địa phương được “rút ngắn lại”, Quảng Ninh khi đó sẽ không còn ở vị trí “xa trung tâm” mà trở thành một bộ phận hữu cơ trong vùng đô thị mở rộng của Thủ đô. Các nhà ga (Yên Tử, Hạ Long Xanh) trở thành hạt nhân phát triển đô thị mới theo mô hình TOD, thay đổi diện mạo hạ tầng, tăng giá trị bất động sản, thu hút cư dân và nguồn nhân lực chất lượng cao. Thị trường lao động của tỉnh mở ra khả năng thu hút chuyên gia, nhà nghiên cứu, lao động tri thức, nhân lực chất lượng cao có thể di chuyển đi lại làm việc trong ngày, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động từ thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức, tạo điều kiện cho việc thu hút, thành lập các cơ sở nghiên cứu, trung tâm đào tạo chuyên ngành đặt tại Quảng Ninh, phục vụ nhu cầu của cả vùng kinh tế ven biển Bắc Bộ.

Đối với du lịch, tác động sẽ rõ nét ngay sau khi dự án được đưa vào hoạt động; du lịch Quảng Ninh sẽ có sự chuyển dịch từ du lịch cuối tuần, khách đoàn sang du lịch có tần suất lớn, phân khúc chi tiêu cao, các hình thức đa dạng từ nghỉ dưỡng, du lịch di sản, kinh tế đêm. Sản phẩm du lịch được đa dạng hóa và có bản sắc riêng theo từng ga: Yên Tử gắn với tâm linh - sinh thái; Hạ Long gắn với biển - nghỉ dưỡng và đô thị. Khi dòng khách ổn định, hệ sinh thái du lịch phát triển theo chiều sâu: dịch vụ sức khỏe, nghỉ dưỡng, sản phẩm văn hóa bản địa, trải nghiệm vùng mỏ; để Quảng Ninh thực sự trở thành trung tâm du lịch quốc gia và quốc tế.

Tôi cho rằng, tuyến đường sắt tốc độ cao sẽ tạo ra một “lực đẩy kép”: vừa mở rộng không gian phát triển, vừa gia tăng cường độ liên kết. Sự kết hợp bốn phương thức vận tải, đường sắt, đường biển, đường bộ, hàng không, tại một địa bàn tạo ra lợi thế mà ít địa phương biên giới nào có được, do đó, Tỉnh Quảng Ninh sẽ quyết tâm, chủ động tận dụng, khai thác những cơ hội từ tuyến đường sắt tốc độ cao này, coi đây là công trình hạ tầng chiến lược, góp phần phát triển tỉnh Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương hiện đại, thông minh, xanh và bền vững.

Để đón đầu cơ hội từ dự án, Quảng Ninh đã và đang chuẩn bị những gì về quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng kết nối và cơ chế chính sách, đặc biệt tại các khu vực dự kiến hình thành ga và các cực tăng trưởng mới, thưa ông?

Chúng tôi xác định rất rõ, với những dự án hạ tầng mang tính chiến lược như tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, nếu địa phương không chủ động đi trước một bước, thì cơ hội sẽ không thể chuyển hóa thành động lực phát triển thực chất.

Trên tinh thần đó, Quảng Ninh đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trước hết là về quy hoạch, tỉnh đã chủ động rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch đô thị, bảo đảm gắn kết chặt chẽ với hướng tuyến và vị trí các nhà ga. Quan điểm của chúng tôi là quy hoạch phải đi trước, tạo dư địa phát triển dài hạn, không để rơi vào tình trạng bị động, manh mún.

Về quỹ đất, tỉnh tập trung chuẩn bị các khu vực có tiềm năng phát triển xung quanh các ga, đặc biệt là các khu vực có thể hình thành các cực tăng trưởng mới. Việc bố trí quỹ đất không chỉ phục vụ hạ tầng giao thông, mà còn hướng tới phát triển đô thị, dịch vụ, thương mại theo mô hình hiện đại, khai thác hiệu quả lợi thế kết nối tốc độ cao.

Đối với hạ tầng kết nối, Quảng Ninh tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống giao thông liên vùng và nội vùng, bảo đảm kết nối thông suốt giữa đường sắt tốc độ cao với đường bộ cao tốc, cảng biển, sân bay và các trung tâm kinh tế của tỉnh. Mục tiêu là khi tuyến đường sắt đi vào vận hành, toàn bộ hệ thống hạ tầng của tỉnh có thể “ăn khớp” ngay, phát huy hiệu quả đồng bộ.

Về cơ chế, chính sách, tỉnh đang chủ động nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư vào các khu vực quanh ga và các lĩnh vực dịch vụ, du lịch, logistics. Đồng thời, chúng tôi cũng đặc biệt chú trọng đến công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm thực hiện đúng quy định, công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Có thể nói, Quảng Ninh không chờ đợi dự án hoàn thành mới bắt đầu chuẩn bị, mà đang chủ động tạo lập các điều kiện cần thiết ngay từ bây giờ, với mục tiêu cao nhất là khi tuyến đường sắt tốc độ cao được đưa vào khai thác, tỉnh có thể tận dụng được cơ hội một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất.

Như vậy, Quảng Ninh cần làm gì để tuyến đường sắt tốc độ cao không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng du lịch và thu hút đầu tư, thưa ông?

Chúng tôi cho rằng, giá trị lớn nhất của tuyến đường sắt tốc độ cao không nằm ở tốc độ di chuyển, mà nằm ở khả năng tạo ra các không gian phát triển mới và các chuỗi giá trị kinh tế mới. Nếu chỉ dừng lại ở việc rút ngắn thời gian đi lại, thì hiệu quả sẽ rất hạn chế; nhưng nếu biết khai thác đồng bộ, đây sẽ là một động lực tăng trưởng thực sự mạnh mẽ.

Trước hết, Quảng Ninh xác định phải phát triển kinh tế theo hướng “bám ga, bám tuyến”. Các khu vực xung quanh nhà ga sẽ không chỉ là điểm trung chuyển, mà phải trở thành các hạt nhân phát triển đô thị hiện đại, tích hợp dịch vụ, thương mại, và du lịch, mỗi ga gắn với một chức năng kinh tế riêng biệt. Tỉnh sẽ tập trung thu hút các nhà đầu tư chiến lược, phát triển các khu đô thị tích hợp, tạo ra giá trị gia tăng cao thay vì chỉ khai thác lợi thế vị trí đơn thuần.

Đối với du lịch, chúng tôi định hướng chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ số lượng sang chất lượng, để mỗi chuyến đi đến Quảng Ninh không chỉ nhanh hơn mà còn có giá trị cao hơn.

Về thu hút đầu tư, lợi thế kết nối tốc độ cao sẽ là một yếu tố rất quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh; tạo điều kiện thu hút đầu tư các ngành dịch vụ chất lượng cao, công nghiệp sạch, logistics hiện đại, và các chuyên gia, nhà nghiên cứu, lao động tri thức có thể đi về trong ngày.

Một điểm rất quan trọng nữa là phải bảo đảm sự đồng bộ. Đường sắt tốc độ cao chỉ phát huy hết hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái hoàn chỉnh, bao gồm hạ tầng kết nối, quy hoạch đô thị, môi trường đầu tư và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, Quảng Ninh sẽ tiếp tục kiên định với cách làm đã có: phát triển hạ tầng đi trước một bước, cải cách thể chế đồng hành, nâng cao chất lượng điều hành, để biến lợi thế kết nối thành lợi thế cạnh tranh thực chất.

Có thể nói, mục tiêu của chúng tôi không chỉ là đón tuyến đường sắt tốc độ cao, mà là tận dụng tuyến đường này để tạo ra một bước phát triển mới, có chất lượng cao hơn, bền vững hơn cho kinh tế - xã hội của tỉnh.

Để phát huy tối đa hiệu quả của tuyến đường sắt này trong liên kết vùng và phát triển kinh tế quốc gia, Quảng Ninh có những kiến nghị gì với Trung ương, và đồng chí kỳ vọng điều gì khi tuyến đường được đưa vào vận hành?

Để tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh phát huy tối đa hiệu quả, theo chúng tôi, cần có cách tiếp cận đồng bộ ở tầm quốc gia, trong đó vai trò điều phối, dẫn dắt của Trung ương là hết sức quan trọng.

Trước hết, Quảng Ninh kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc triển khai các dự án hạ tầng chiến lược, đặc biệt là các dự án có tính liên kết vùng. Trong đó, cần có cơ chế đủ mạnh để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nhất là nguồn lực xã hội hóa, bảo đảm tiến độ và chất lượng dự án.

Bên cạnh đó, cần có sự thống nhất cao trong quy hoạch và đầu tư hạ tầng kết nối. Đường sắt tốc độ cao chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một mạng lưới giao thông đồng bộ, liên thông giữa đường sắt, đường bộ, cảng biển, hàng không và các khu kinh tế, khu công nghiệp; đặc biệt là bảo đảm kết nối đồng bộ giữa tuyến đường sắt tốc độ cao với đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và đường sắt Hải Phòng - Hạ Long  - Móng Cái. Do đó, việc điều phối phát triển giữa các địa phương trong vùng cần được thực hiện một cách chặt chẽ, hiệu quả hơn.

Đối với Quảng Ninh, chúng tôi cam kết sẽ tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương liên quan để triển khai dự án đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, đồng thời khai thác hiệu quả các cơ hội mà tuyến đường sắt mang lại.

Chúng tôi kỳ vọng rằng, khi tuyến đường sắt tốc độ cao được đưa vào vận hành, không chỉ Quảng Ninh mà cả vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ sẽ có thêm một động lực phát triển mới, mạnh mẽ và bền vững hơn. Quan trọng hơn, mọi thành quả của sự phát triển đó phải hướng tới mục tiêu cao nhất là nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân, để người dân thực sự là chủ thể và là người thụ hưởng trực tiếp từ những công trình hạ tầng chiến lược như thế này.

Xin trân trọng cảm ơn ông!