Chảy máu cam là tình trạng thường gặp vào mùa hanh khô hoặc khi ở lâu trong môi trường điều hòa. Phần lớn các trường hợp tự cầm và không nguy hiểm, nhưng theo các bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, nếu cấu trúc và niêm mạc mũi bình thường, hiện tượng này không nên xảy ra lặp lại.
Patricia Loftus, bác sĩ tai mũi họng tại University of California, San Francisco, cho biết chảy máu cam tái diễn thường phản ánh tình trạng niêm mạc mũi bị tổn thương hoặc khô kéo dài, thay vì chỉ là một sự cố ngẫu nhiên.
90% nguyên nhân chảy máu cam là từ khu vực phía trước mũi. Ảnh: Allermi.
Về mặt y khoa, chảy máu cam được chia thành 2 dạng. Dạng phổ biến nhất là chảy máu mũi trước, chiếm khoảng 90% số ca. Tình trạng này bắt nguồn từ vùng mạch máu dày đặc ở vách ngăn mũi, nơi tập trung nhiều mao mạch nhỏ có nhiệm vụ làm ấm và làm ẩm không khí trước khi đi vào phổi. Khi lớp niêm mạc tại đây bị khô hoặc nứt, các mao mạch dễ vỡ và gây chảy máu.
Theo Loftus, ở dạng này, máu thường chảy ra ngoài lỗ mũi, đôi khi chảy xuống họng nếu người bệnh ngửa đầu ra sau. Đây là dạng thường gặp nhất ở trẻ em và người trưởng thành khỏe mạnh.
Ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng hơn là chảy máu mũi sau. Dạng này xảy ra khi các mạch máu lớn nằm sâu trong hốc mũi bị vỡ, khiến máu chảy nhiều xuống phía sau họng. Amin Javer, Giám đốc nghiên cứu tại University of British Columbia cho biết, tình trạng thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là những người đang dùng thuốc chống đông, và cần được xử trí y tế sớm.
Một phản xạ phổ biến khi bị chảy máu cam là ngửa đầu ra sau. Theo bác sĩ Javer, đây là cách xử trí sai vì máu sẽ chảy xuống họng và dạ dày, dễ gây buồn nôn và che lấp lượng máu thực sự mất đi. Cách làm đúng là cúi nhẹ đầu về phía trước, dùng tay bóp nhẹ phần mềm của mũi để tạo áp lực cầm máu trong vài phút. Chườm lạnh vùng mũi hoặc cổ có thể hỗ trợ co mạch và làm chậm dòng chảy.
Trong quá trình cầm máu, việc xuất hiện các cục máu đông khiến nhiều người lo lắng. Tuy nhiên, Peter Manes, bác sĩ tai mũi họng tại Yale School of Medicine cho rằng đây không phải là dấu hiệu bất thường. Các cục máu đông cho thấy cơ chế đông máu của cơ thể vẫn hoạt động hiệu quả. Dù vậy, nếu chảy máu kéo dài quá 30 phút hoặc tái diễn nhiều lần trong tuần, người bệnh nên đi khám.
Nguyên nhân phổ biến nhất của chảy máu cam là tình trạng khô niêm mạc mũi. Không khí khô trong phòng điều hòa hoặc phòng sử dụng lò sưởi khiến lớp niêm mạc mũi mất độ ẩm, trở nên mỏng và dễ nứt. Theo bác sĩ Loftus, ngay cả khi thời tiết bên ngoài ẩm, việc sử dụng điều hòa hoặc máy sưởi vào ban đêm vẫn có thể làm độ ẩm trong phòng ngủ giảm mạnh.
Máy tạo ẩm được xem là giải pháp hữu hiệu phòng, chống chảy máu cam, nhất là vào mùa hanh khô. Ảnh: FPT.
Từ thực tế này, chuyên gia khuyến cáo sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ vào ban đêm. Việc duy trì không khí đủ ẩm giúp niêm mạc mũi không bị khô, từ đó giảm nguy cơ vỡ mao mạch và chảy máu cam tái diễn. Ngoài ra, dung dịch nước muối sinh lý cũng được xem là biện pháp hỗ trợ hiệu quả để giữ ẩm niêm mạc mũi.
Tác động cơ học trực tiếp là một nguyên nhân thường gặp khác. Ngoáy mũi hoặc gãi mũi, dù nhẹ, cũng có thể làm tổn thương các mao mạch mỏng manh trong mũi, đặc biệt khi niêm mạc đã khô. Viêm mũi dị ứng hoặc nhiễm virus đường hô hấp trên càng làm lớp niêm mạc trở nên dễ tổn thương hơn.
Một số trường hợp chảy máu cam liên quan đến thuốc và thực phẩm bổ sung. Thuốc chống đông, aspirin làm tăng nguy cơ chảy máu, trong khi một số sản phẩm thảo dược như nhân sâm, tỏi, bạch quả có thể làm loãng máu và khiến chảy máu cam kéo dài hơn bình thường.
Không phải mọi trường hợp chảy máu cam đều lành tính. Nếu chảy máu cam xảy ra nhiều hoặc không rõ nguyên nhân, người bệnh cần được thăm khám để loại trừ rối loạn đông máu hoặc bệnh lý gan. Ở phụ nữ mang thai, thay đổi nội tiết có thể làm tăng nguy cơ chảy máu cam do xuất hiện các tổn thương mạch máu nhỏ trong mũi.
Ở người trẻ, đặc biệt trong độ tuổi 20, chảy máu cam nặng và thường xuyên có thể liên quan đến giãn mạch xuất huyết di truyền, một rối loạn mạch máu hiếm gặp. Theo bác sĩ Javer, nếu không được chẩn đoán và điều trị, tình trạng này có thể dẫn đến mất máu nghiêm trọng. Ngoài ra, chảy máu cam chỉ xảy ra ở một bên mũi, kèm nghẹt mũi kéo dài, đau vùng mặt hoặc rối loạn thị giác, là dấu hiệu cảnh báo cần được kiểm tra sớm.
Phần lớn các trường hợp chảy máu cam có thể xử trí tại nhà. Tuy nhiên, khi chảy máu kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh thường được bác sĩ thăm khám để xác định vị trí chảy máu. Các biện pháp phổ biến gồm nhét bấc mũi tạo áp lực cầm máu hoặc đốt cầm máu tại chỗ. Người bệnh cũng có thể được làm xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng thiếu máu hoặc rối loạn đông máu.
